Karol Šmidke, także Karel lub Karol Schmidke (ur. 21 stycznia 1897 w Ostrawie-Witkowicach, zm. 15 grudnia 1952 w Bratysławie) – słowacki i czechosłowacki polityk, działacz Komunistycznej Partii Czechosłowacji i Komunistycznej Partii Słowacji. Jeden z przywódców Słowackiego Powstania Narodowego, przewodniczący Zespołu Pełnomocników i współprzewodniczący Słowackiej Rady Narodowej. W latach 50. XX wieku został oskarżony o nacjonalizm burżuazyjny i wyeliminowany z życia politycznego.
Życiorys Młodość i działalność polityczna w przedwojennej Czechosłowacji Był synem Valentina Schmidkego, inżyniera górnictwa, i jego żony Františki zd. Ožanovej. Urodził się w przemysłowej osadzie Witkowice, obecnie wchodzącej w skład Ostrawy. Został ochrzczony jako Karel Schmidke i jeszcze do 1944 r. posługiwał się takim zapisem swojego nazwiska. Formy Šmidke zaczął używać, gdyż zarówno w Związku Radzieckim, jak i na powojennej Słowacji niemiecko brzmiące nazwisko było źle przyjmowane. W 1947 r. zmienił nazwisko oficjalnie.
Gdy był dzieckiem, jego rodzina wyjechała do kontrolowanej przez Austro-Węgry Bośni. Tam ukończył niemieckojęzyczną szkołę podstawową i podjął naukę w szkole handlowej w Tuzli, lecz został z niej w 1911 r. wykluczony za udział w pochodzie pierwszomajowym. Podjął wówczas pracę w kopalni węgla w Krece (część Tuzli), gdzie nauczył się zawodu stolarza. W momencie wybuchu I wojny światowej wstąpił ochotniczo do armii austro-węgierskiej i dosłużył się stopnia podoficerskiego.
W 1918 r. razem z całą rodziną przeprowadził się na ziemie nowo powstałej niepodległej Czechosłowacji. Podjął pracę kopalnianego stolarza w kopalni w Bańskiej Szczawnicy. Wstąpił do Czeskiej Partii Socjaldemokratycznej i działał w górniczych związkach zawodowych. Po rozłamie w Czeskiej Partii Socjaldemokratycznej w 1921 r., w czasie którego radykalne skrzydło partii utworzyło Komunistyczną Partię Czechosłowacji, znalazł się w szeregach nowej partii komunistycznej. Od 1922 r. kierował strukturami partyjnymi w Bańskiej Szczawnicy. Następnie pełnił różne funkcje w aparacie partyjnym Komunistycznej Partii Słowacji w Liptowskim Mikułaszu, Trenczynie, Żylinie. W 1929 r. na zaproszenie kierownictwa partii przybył do Pragi, gdzie – będąc zatrudnionym w fabryce Doubka – był regionalnym agitatorem. W 1930 r. udał się po raz pierwszy do Związku Radzieckiego w celu odbycia kursu w Wyższej Szkole Leninowskiej. Po powrocie do Czechosłowacji w 1931 r. stanął na czele struktur partyjnych w Bańskiej Bystrzycy, następnie został przewodniczącym Związku Metalowców w Bratysławie i sekretarzem Czerwonych Związków Zawodowych na Słowacji.
W wyborach parlamentarnych w 1935 r. został wybrany na posła do Zgromadzenia Narodowego Republiki Czechosłowackiej z ramienia Komunistycznej Partii Czechosłowacji. Pełnił tę funkcję do grudnia 1938 roku, kiedy to jego mandat wygasł w związku z rozwiązaniem Komunistycznej Partii Czechosłowacji.
Od stycznia 1939 roku powierzano mu funkcje polityczne na Morawach, skąd utrzymywał kontakty z nielegalnymi działaczami partii komunistycznej na Słowacji.
Udział w ruchu oporu i Słowackim Powstaniu Narodowym Na polecenie partii 10 sierpnia 1939 r. wyemigrował przez Polskę do Związku Radzieckiego. Po agresji Niemiec na Związek Radziecki razem z żoną został ewakuowany do Frunze. Następnie od 1941 do 1942 roku, uczęszczając do Wyższej Szkoły Leninowskiej w Kusznarienkowie. Po ukończeniu kursów pracował w kierownictwie politycznym Armii Radzieckiej w Moskwie, gdzie współpracował również przy emisji propagandowej stacji telewizyjnej Za slovenskú slobodu. Ponadto próbował rozmawiać z moskiewskim kierownictwem Komunistycznej Partii Słowacji na temat uregulowania wzajemnych stosunków między Czechami i Słowakami. Odwiedził również obozy jenieckie, w których internowani byli więźniowie armii marionetkowego wówczas Państwa Słowackiego.
Razem z Karelem Bacílkiem został 22 czerwca 1943 r. odesłany z powrotem na Słowację przez Polskę. Moskiewskie kierownictwo Komunistycznej Partii Słowacji wezwało wówczas słowackich komunistów do wzmożenia walki z faszystami. Wraz z Gustávem Husákiem i Lacą NovomeskýmJ. Tomaszewski, Czechy i Słowacja, TRIO, Warszawa 2006, s. 131–132. założył piąte nielegalne centralne kierownictwo Komunistycznej Partii Słowacji. Funkcjonował w podziemiu, żył i działał pod fałszywymi nazwiskami. Przyczynił się do aktywizacji antyfaszystowskiego ruchu oporu i powstania podziemnej Słowackiej Rady Narodowej. W grudniu był jednym z sygnatariuszy tzw. Porozumienia Bożonarodzeniowego, które zjednoczyło komunistyczny i niekomunistyczny ruch oporu na Słowacji.
Stał na czele delegacji Słowackiej Rady Narodowej, która 4 sierpnia 1944 r. poleciała do Związku Radzieckiego, aby omówić ze stroną radziecką planowane wystąpienie zbrojne przeciwko Niemcom – rozpoczęcie Słowackiego Powstania Narodowego. Dotarli do ZSRR samolotem ministra obrony państwa słowackiego Ferdinanda Čatloša, który jednocześnie leciał tam, aby omówić możliwość dołączenia armii słowackiej do szeregów wojsk alianckich, w tym otwarcie przełęczy karpackich dla Armii Czerwonej. Šmidke przekazał władzom radzieckim plan powstania przygotowany przez Komitet Centralny KSS, który przewidywał przyłączenie Słowacji do Związku Radzieckiego. 27 sierpnia 1944 r. Šmidke i inni członkowie delegacji przeprowadzili następnie rozmowy w Moskwie z przedstawicielem czechosłowackiego rządu na uchodźstwie Františkiem Němcem.
Na podstawie negocjacji ze stroną radziecką miało zostać wdrożone połączenie wojsk radzieckich z jednostkami słowackimi broniącymi części frontu w Karpatach. Jednak Słowackie Powstanie Narodowe wybuchło, zanim udało się je skoordynować z postępem wojsk radzieckich, a dowództwo powstańcze, które miało dowodzić jednostkami we wschodniej Słowacji, również zawiodło. Osiągnięcie zamierzonych celów i połączenie się z Armią Czerwoną okazało się niemożliwe. 4 września 1944 r. Karol Šmidke powrócił na terytorium kontrolowane przez powstańców, a 5 września zdał sprawozdanie z wyników podróży na uroczystym posiedzeniu Słowackiej Rady Narodowej. Razem z Vavrą Šrobárem był w latach 1944–1945 współprzewodniczącym Słowackiej Rady Narodowej. Zajmował również wysokie stanowiska w sztabie głównym oddziałów partyzanckich na Słowacji i w Radzie Obrony Słowacji. Po odejściu oddziałów powstańczych w góry kontynuował pracę podziemną w Preszowie, Bratysławie i Nitrze.
Szczyt kariery politycznej po wojnie Bezpośrednio po zakończeniu II wojny światowej był jednym z najważniejszych polityków słowackich. Był członkiem delegacji Słowackiej Rady Narodowej, która 1 czerwca 1945 roku prowadziła negocjacje z prezydentem Edvardem Benešem, omawiając m.in. pozycję Słowacji w odrodzonej republice. Rezultatem negocjacji było tzw. Pierwsze Porozumienie Praskie, które dało Słowacji szerokie uprawnienia.
Pełnił szereg wysokich funkcji państwowych i partyjnych. 8 kwietnia 1945 r. został członkiem Tymczasowego Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Czechosłowacji, który włączył przywódców słowackich komunistów do krajowego kierownictwa partii. IX Zjazd Komunistycznej Partii Czechosłowacji zatwierdził go na tym stanowisku i piastował je do lutego 1951 r. Na konferencji Komunistycznej Partii Słowacji w Żylinie w sierpniu 1945 r. został wybrany na wiceprzewodniczącego partii. Pełnił tę funkcję do 1950 r. W latach 1945–1951 był członkiem Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Słowacji.
Od września 1945 do sierpnia 1946 roku pełnił funkcję przewodniczącego Zespołu Pełnomocników VI kadencji. Po objęciu przez niego tego stanowiska, porównywalnego z funkcją premiera Słowacji, dotychczasowy przywódca słowackich komunistów, Gustáv Husák, został zepchnięty na margines, a kierowniczą rolę w partii zaczęli przejmować działacze opowiadający się za centralizacją państwa i bliską współpracą z Pragą.
W latach 1946–1948 był wiceprzewodniczącym, a w latach 1948–1950 także przewodniczącym Słowackiej Rady Narodowej. W latach 1945–1948 był przewodniczącym Związku Partyzantów Słowackich. W latach powojennych brał udział w negocjacjach nad brzmieniem czechosłowackiego układu państwowo-prawnego. W marcu 1947 roku uczestniczył w spotkaniu komunistów czeskich i słowackich zwołanym w tej sprawie, gdzie choć zasadniczo zgadzał się z propozycjami centralizacji zmniejszającymi kompetencje Słowacji, starał się zachować pewne pole manewru w szczegółach. W negocjacjach przywoływał przykłady konstytucji radzieckiej z 1936 r. oraz konstytucji Jugosławii.
W latach 1945–1946 był posłem do Tymczasowego Zgromadzenia Narodowego z ramienia Komunistycznej Partii Słowacji. Pozostał w parlamencie do wyborów parlamentarnych w 1946 roku, następnie został posłem Konstytucyjnego Zgromadzenia Narodowego z ramienia Komunistycznej Partii Słowacji. W sierpniu 1945 r. ostał wybrany przez delegatów komitetów narodowych na członka Słowackiej Rady Narodowej. Pełnił tę funkcję do 1946 r. Na podstawie wyników wyborów w 1946 roku został ponownie wybrany do Słowackiej Rady Narodowej. Zdobył również mandat w Radzie w wyborach w 1948 roku. Jednocześnie w wyborach do Zgromadzenia Narodowego w 1948 roku został posłem Zgromadzenia Narodowego z okręgu wyborczego Bańska Bystrzyca z ramienia Komunistycznej Partii Słowacji. Formalnie pozostał na swoim stanowisku w Zgromadzeniu Narodowym aż do śmierci w 1952 r.
Oskarżenia o nacjonalizm burżuazyjny Jego kariera polityczna została przerwana w 1950 roku, kiedy został oskarżony o nacjonalizm burżuazyjny i musiał wycofać się z życia politycznego. Już w 1948 roku Komunistyczna Partia Czechosłowacji zaczęła mówić o zagrożeniu ze strony nacjonalizmu burżuazyjnego, tj. o przedkładaniu spraw narodowych nad społeczne i ideologiczne. Początkowo było to odzwierciedleniem narastającego kryzysu w stosunkach między Związkiem Radzieckim a Jugosławią, ale później, za sprawą aktywnej roli doradców radzieckich, oskarżenia o nacjonalizm burżuazyjny pojawiły się również w Czechosłowacji. Były wymierzone w grupę słowackich komunistów, którzy mieli głębsze zrozumienie dla niepodległości Słowacji jeszcze od lat 30. XX wieku i reprezentowali własną linię polityczną podczas Słowackiego Powstania Narodowego. Służba Bezpieczeństwa Państwowego zaczęła gromadzić materiały przeciwko niektórym działaczom. W marcu 1950 roku kampania przeciwko nacjonalizmowi burżuazyjnemu weszła w ostrą fazę, gdy Vladimír Clementis został odwołany ze stanowiska ministra spraw zagranicznych Czechosłowacji. Zaczęły pojawiać się również sygnały rychłego upadku Šmidkego. 31 marca 1950 r. Šmidke zrezygnował ze stanowiska szefa wydziału kadrowego Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Republiki Słowackiej. W kwietniu 1950 r. Viliam Široký ostro skrytykował grupę działaczy słowackich, do której zaliczał się też Šmidke, za „uleganie burżuazyjnemu nacjonalizmowi”. Na IX Zjeździe Komunistycznej Partii Słowacji w maju 1950 r., otwarcie dyskutowano o rzekomych błędach Šmidkego. Šmidke złożył samokrytykę, co nie uratowało go przed upadkiem. Zrezygnował z funkcji członka Słowackiej Rady Narodowej w lipcu 1950 r.
W lutym 1951 roku na posiedzeniu Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Słowacji Štefan Bašťovanský przedstawił raport na temat „ujawnienia szpiegowskiej i sabotażowej działalności V. Clementisa oraz frakcyjnej antypartyjnej działalności burżuazyjnych nacjonalistów w Komunistycznej Partii Słowacji”. Zarzucił w nim Šmidkemu, że ten zapomniał o swoim robotniczym pochodzeniu. Zaproponował jego wykluczenie z Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Słowacji. W lutym 1951 r. Šmidke został faktycznie usunięty z komitetu centralnego partii. Nie został ostatecznie nigdy postawiony przed sądem, chociaż Służba Bezpieczeństwa Państwowego gromadziła materiały na użytek takiego procesu. Proces tzw. słowackich nacjonalistów, w którym na kary więzienia zostali skazani m.in. Husák i Novomeský, miał miejsce już po śmierci Šmidkego.