Kościół św. Marii Magdaleny w Budapeszcie – rzymskokatolicki kościół w Budapeszcie, pochodzący z XIII wieku, rozbudowany w XV wieku w stylu późnogotyckim i w następnych stuleciach wielokrotnie przebudowywany. Zachowała się jedynie wieża, która pełni funkcję punktu widokowego.

Historia mały|lewo|Kościół św. Marii Magdaleny na rycinie z 1598 roku, w okresie osmańskiej okupacji mały|lewo|Kościół na zdjęciu z 1900 roku

Kościół powstał w Budzie, gdzie rozwinął się ośrodek królewski i kościelny. Po najeździe Tatarów w latach 1241–1242 król Węgier Bela IV, obawiając się kolejnego ataku, nakazał budowę zamku na terenie obecnego Wzgórza Zamkowego. W 1244 roku nadał przywilej lokacyjny mieszkańcom, którzy się osiedlili w Budzie. Powstał tam m.in. królewski kościół parafialny, a Węgrzy, którzy wówczas stanowili w Budzie mniejszość, zbudowali własną kaplicę. Powstała ona w miejscu, w którym odbywał się cotygodniowy targ sobotni, a samą świątynię otaczał cmentarz.

W XV wieku ludność węgierska – wraz ze wzrostem jej liczebności – uzyskała równe prawa z Niemcami w zarządzaniu miastem i uzyskała pełną niezależność parafii św. Marii Magdaleny. W tym czasie świątynię rozbudowano do trójnawowego kościoła wraz z wieżą.

29 sierpnia 1541 roku Budę zdobyli Turcy na czele z sułtanem Sulejmanem Wspaniałym. W czasie tureckiej okupacji była to jedyna świątynia chrześcijańska w Budzie, z której na równi korzystali zarówno katolicy, jak i protestanci. W późniejszym okresie kościół został odebrany chrześcijanom i w 1594 roku przekształcony w świątynię muzułmańską. Znajdował się w nim wówczas zegar wieżowy wzywający wiernych do modlitwy.

2 września 1686 roku Buda została wyzwolona przez siły chrześcijańskie pod dowództwem księcia Karola V Leopolda Lotaryńskiego i elektora bawarskiego Maksymiliana Emanuela. Kościół uległ poważnym uszkodzeniom podczas oblężenia, ponieważ broniący się Osmanowie rozmieścili jedną ze swoich baterii na balkonie wieży. Budynek następnie przekazano franciszkanom i rozpoczęto jego odbudowę – kamień węgielny położono 18 kwietnia 1717 roku. Miał on podobną orientację jak poprzedni, ale był szerszy, a jego fundamenty wykorzystano wyłącznie pod prezbiterium. Nowy kościół, nazwany imieniem św. Jana Ewangelisty, został konsekrowany 8 lutego 1733 roku.

Po kasacie zakonu w 1782 roku, kościół został ponownie zamknięty 7 października 1787 roku, a jego wyposażenie usunięto. Planowano umieścić w nim archiwum. Kościół ocalał jednak dzięki nagłej śmierci Józefa II Habsburga. 6 czerwca 1792 roku koronowano w nim Franciszka I na króla Węgier i z tej okazji przed główną bramą zachodnią wzniesiono bogato zdobiony przedsionek.

W 1817 roku kościół przekazano garnizonowi budańskiemu z przeznaczeniem na cele religijne. W tym czasie zburzono kryty podjazd, a barokową wieżyczkę zastąpiono dachem w stylu bizantyjskim. Do podstawy wieży dobudowano również chrzcielnicę. Na początku lat 20. XX wieku kościół został przekazany rzymskokatolickiemu biskupstwu polowemu. Zmienił się także patron świątyni – św. Jana Apostoła zastąpił św. Jan Kapistran.

W 1945 roku, podczas oblężenia Budapesztu, kościół został poważnie uszkodzony – bombardowania doprowadziły do zawalenia się dachu i pożarów wewnątrz świątyni. W 1950 roku rozpoczęto renowację wieży kościelnej i w tym samym czasie decyzją władz komunistycznych kościół został wyburzony. W kolejnych latach na terenie świątyni przeprowadzono szereg wykopalisk, a także wzniesiono duże, gotyckie ostrołukowe okno, aby zobrazować rozmiary średniowiecznego kościoła. W 2012 roku ustawiono brązową płaskorzeźbę przedstawiającą szatę koronacyjną zamówioną przez pierwszego chrześcijańskiego króla Węgier, św. Stefana I oraz królową Gizelę. Sama wieża z kolei przez wiele lat pozostawała zamknięta (aż do 2017 roku, kiedy to udostępniono ją do zwiedzania).

Charakterystyka mały|Wieża kościoła we wrześniu 2013 roku

Kościół św. Marii Magdaleny położony jest przy placu Kapistrán 6 () w Budapeszcie. Jego pozostałością jest późnogotycka wieża, będąca jednocześnie najstarszą budowlą w tym rejonie. Pełni funkcję wieży widokowej.

Wieża została zbudowana z ciosanych kamieni, a jej ubytki częściowo wypełniono cegłami. Parter i dwa pierwsze piętra zostały wzniesione na rzucie kwadratu, a trzecie i czwarte piętro – na planie ośmiokąta. Wieżę wieńczy niski, kopulasty hełm kryty blachą, na wzór barokowego nakrycia. Wieża z obu stron połączona jest z przybudówkami pokrytymi dachówką. Po zachodniej stronie znajduje się przedsionek, wykorzystując i poszerzając przestrzeń między przyporami, a na wschodniej ścianie zachował się ostrołukowy otwór, który prowadził do nawy kościoła.

Świątynia pierwotnie była jednonawową, bardzo niewielką kaplicą, która prawdopodobnie nosiła cechy późnoromańskie i wczesnogotyckie. Prostokątna nawa połączona była z prezbiterium o prostym końcu, węższym od nawy. Prezbiterium było sklepione, a nawa była prawdopodobnie przykryta jedynie płaskim stropem.

Po rozbudowie zakończonej pod koniec XV wieku kościół stał się budowlą trójnawową z wielobocznym prezbiterium i wieżą. Przed zachodnią fasadą wieży, między przyporami, znajdował się sklepiony przedsionek. Dobudowano też kaplice od strony północnej i południowej.

Franciszkanie na początku XVIII wieku odbudowali świątynię w styku barokowym, z jedną nawą i wieżą, która pozostała z poprzedniej świątyni. Plan świątyni obejmował czteroprzęsłową nawę, która była połączona z obu stron rzędem mniejszych, prostokątnych kaplic bocznych.

Znajduje się tutaj 24-członowy carillon, którego dzwony są odlane z brązu, a w bocznej kaplicy prezentowane są wystawy sztuki współczesnej.

Relikty kościoła wpisane są do węgierskiego rejestru zabytków pod nr. 111.

Galeria

Przypisy

Kościół św. Marii Magdaleny Marii Magdaleny Kategoria:Zabytkowe kościoły na Węgrzech Kategoria:Architektura gotyku na Węgrzech Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Marii Magdaleny Kategoria:Wieże kościelne Kategoria:Wieże widokowe Kategoria:Zniszczone obiekty sakralne