Ulica Armii Krajowej w Braniewie – ulica Braniewa o długości 700 m, będąca w całości drogą powiatową 2306N.
Toponimia Pierwsze określenia ulicy Bollengatz (zaułek Byczy), Bullenstraße (ul. Bycza), podobnie jak też sąsiedniej działki Am Bullenteich (przy stawie byczym), wskazują na związki z hodowlą bądź wypasaniem na tych terenach bydła rogategoHeimatseite der Kreisgemeinschaft Braunsberg/Ostpreussen e.V., Braunsberg (Ermland) – geistige Hauptstadt des Ermlands, z opisu na mapie miasta. Jednak wkrótce po wybudowaniu w 1850 instytutu św. Andrzeja, zaczęła funkcjonować już nowa nazwa Instituts-Straße (nazwa używana już w 1854)Carl Emil Höpfner: Erinnerungen aus den Kriegsläuften 1807 in und um Braunsberg. In: Neue Preußische Provinzialblätter, Andere Folge. Band 6, Königsberg 1854, s. 115. W XX wieku, do 1945 roku, ulica występowała pod nazwą Seeligerstraße (ul. Zaduszna)Augustin Lutterberg Zur Baugeschichte der Altstadt Braunsberg. ZGAE 19/1916, s. 699.Braunsberg im Wandel der Jahrhunderte Festschrift zum 650jährigen Stadtjubiläum am 23. und 24. Juni 1934 von Franz Buchholz.
Po II wojnie światowej nowe oficjalne nazwy ulic w Braniewie nadano w 1947 roku i wówczas powołana komisja Miejskiej Rady Narodowej nadała ulicy kolejną nazwę – ZwycięzcówStanisław Achremczyk, Alojzy Szorc Braniewo, Olsztyn 1995, s. 264. W 1990 zmieniano w Braniewie nazwy ulic związanych z poprzednim systemem. Za taką nazwę uznano wówczas również ul. Zwycięzców, którą Uchwałą nr VI/36A/90 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 22 sierpnia 1990 roku w sprawie zmiany nazw ulic miasta Braniewa przemianowano z dniem 1 grudnia tego roku na ulicę Armii KrajowejUchwała nr VI/36A/90 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 22 sierpnia 1990 roku w sprawie zmiany nazw ulic miasta Braniewa (§ 3 Uchwała wchodzi w życie z dniem 1 grudnia 1990 roku.)..
Historia Pierwotnie była to ulica Nowego Miasta Braniewa. Uchwytna jest na mapach miasta przynajmniej od XVII w. Na planie Braniewa z roku 1692 widoczna jest jej kształtująca się zabudowa, naniesiony jest również charakterystyczny zbiornik wodny po jej wschodniej stronie, opisany wówczas jeszcze jako staw rybny. Następnie ulica zaznaczona została na mapie przedstawiającej przygotowania fortyfikacyjne miasta do bitwy stoczonej 26 lutego 1807 pomiędzy wojskami Napoleona Bonapartego i prusko-rosyjskimi. Wówczas na jej końcu wybudowana została baszta obronna, mogąca pomieścić 4 działaCarl Emil Höpfner: Erinnerungen aus den Kriegsläuften 1807 in und um Braunsberg. In: Neue Preußische Provinzialblätter, Andere Folge. Band 6, Königsberg 1854, s. 98, s. 115.
W 1850 przy ulicy wzniesiono szpital św. Andrzeja. Pierwszy szpital św. Andrzeja został wybudowany w mieście już w latach 30. XVI w., na prawym brzegu Pasłęki przy moście młyńskim. W 1804 grożący zawaleniem budynek szpitala trzeba było go rozebrać (później wzniesiono tu budynek kasyna)Stanisław Achremczyk, Alojzy Szorc, Braniewo, Olsztyn 1995, s. 161. Gdy drugi szpital w mieście grożący zawaleniem, fundacji Maasa przy Langgasse 5, trzeba było też wkrótce rozebrać, zaistniała pilna potrzeba wybudowania nowego obiektu. Po zjednoczeniu się w 1849 wszystkich fundacji szpitalnych miasta, nowy obiekt szpitala wybudowano przy tej ulicy i otwarto go już w roku 1850. Posiadał on 42 miejsca, przeznaczone dla mężczyzn i kobiet. Całkowity koszt utrzymania instytucji pokrywany był z pieniędzy fundacjiGeorg Matern, Die Hospitäler in Ermland. Zeitschrift für die Geschichte und Altertumskunde Ermlands, Band 16. Braunsberg 1910, s. 115. Nowy szpital przejął patronat św. Andrzeja (St. Andreas-hospital). Władzę administracyjną i zarządzanie sprawował magistrat miejski, natomiast prowadzenie szpitala przejęły z czasem siostry katarzynki z miejscowego klasztoru. Szpital funkcjonował pod adresem Seeligerstraße 7 do 1945 rokuStadt Braunsberg im Ermland: ein Familienbuch, von Walter Merten, 1976, s. 301.
1 września 1853 oddano do użytku linię kolejową Braniewo–Królewiec, będącą fragmentem ważnego szlaku Pruskiej Kolei Wschodniej. Tak linia kolejowa, wraz terenem przeładunkowym, stały się odtąd wyznacznikiem i ogranicznikiem dla rozwoju ulicy w jej kierunku północno-wschodnimStanisław Achremczyk, Alojzy Szorc Braniewo, Olsztyn 1995, s. 191.
Na Wielkanoc 1888 Nowe Miasto Braniewo nawiedziła wielka powódź. Ulice miasta od dworca kolejowego do Seeligerstraße zamieniły się w jezioro o głębokości trzech–czterech stóp, po którym poruszano się łodziami i tratwami.
W latach 1926/1927 u zbiegu ulic Seeligerstraße i Ackerstraße (ul. Armii Krajowej i Konarskiego), w okresie szkolnego boomu budowlanego w Prusach Wschodnich, został wzniesiony duży kompleks szkolny. Stanowił on charakterystyczny dla tamtego okresu przykład budownictwa użyteczności publicznej, prezentując elementy wczesnego modernizmu w formach modyfikowanego HeimatstiluRenowacje i zabytki IV 2020 Termomodernizacja dawnej szkoły żeńskiej w Braniewie. Autorem projektu był architekt z Królewca Kurt Frick, jeden z najbardziej uznanych architektów działających na terenie Prus Wschodnich. Był on w Braniewie również twórcą innych projektów, m.in. 30-metrowej modernistycznej wieża ciśnień. Kompleks szkolny został wybudowany jako katolicka i ewangelicka szkoła podstawowa, stąd jej przedwojenna nazwa Doppelschule, czyli szkoła podwójna.
Po zakończeniu II wojny światowej i przyjeździe na te tereny polskich osadników uruchomienie szkoły podstawowej było jednym z priorytetów właz miejskich. 1 września 1945 pierwszy dzwonek rozbrzmiał jednak w innym, mniejszym i mniej zniszczonym budynku przedwojennej szkoły rolniczej, ale naukę wówczas rozpoczynało zaledwie 7 uczniówBraniewo, Stanisław Achremczyk, Alojzy Szorc, Olsztyn 1995, s. 298–299Jarosław Zabłocki Proces adaptacji i integracji społecznej mieszkańców Braniewa ze szczególnym uwzględnieniem wpływu szkoły, praca magisterska napisana pod kierunkiem prof. dr. St. Kowalskiego, WSP Gdańsk 1962, Relacja pierwszego dyrektora szkoły Wojciecha Kwiatkowskiego, s. 59. Na docelowe centrum edukacji podstawowej przewidziano duży i dość młody obiekt szkoły podwójnej. Jednakże ten kompleks szkolny pozostawał zniszczony w ok. 40 proc. Dźwigające się z gruzów miasto nie miało pieniędzy na odremontowanie chociażby jednego skrzydła, nie mówiąc o odbudowie całego okazałego gmachu szkoły. Dopiero w 1947 roku pozyskano 3 mln zł kredytu na pilną odbudowę potrzebnego budynku szkoły. Powiatowe Biuro Odbudowy rozpoczęło remont generalny od mniej zniszczonego skrzydła – „bloku nr 1”, jak je wówczas określono. Od 1947 klasy były sukcesywnie przenoszone do tej lokalizacjiŻycie Olsztyńskie : pismo ziemi warmińsko-mazurskiej, 18 lutego 1949, nr 48, Wyjaśnienie, s. 4Dariusz Lis Najstarsza szkoła w Braniewie. Historia Szkoły Podstawowej nr 1, IKAT. Dziennik Bałtycki, 21 marca 1997, s. 6H. Kurkowska Kiedy Braniewo podniesie się z gruzów? Rada Narodowa : organ Krajowej Rady Narodowej, Warszawa 1 sierpnia 1947, nr 15, s. 6Odbudowa szkoły w Braniewie postępuje naprzód, ale hamuje ją brak kredytów Życie Olsztyńskie. Pismo ziemi warmińsko-mazurskiej, 15 grudnia 1947, nr 226, s. 6. Pomimo że w szkole brakowało wszystkiego – książek, zeszytów, programów nauczaniu, pomocy szkolnych – to utworzenie w kompletnie zrujnowanym wojną Braniewie szkoły podstawowej (i w 1947 liceum) zatrzymało w miejscowości na stałe polskich osadników i „awansowało Braniewo na miasto”Jarosław Zabłocki Proces adaptacji i integracji społecznej mieszkańców Braniewa ze szczególnym uwzględnieniem wpływu szkoły, praca magisterska napisana pod kierunkiem prof. dr. St. Kowalskiego, WSP Gdańsk 1962, Wywiad 25, Relacja adwokata Stefana Święcickiego, osadnika z Wileńszczyzny.
12 października 1963 zostało po drugiej stronie ulicy, vis-à-vis szkoły, oddane do użytku duże międzyszkolne boisko sportowe. Chociaż nie było to w pełni profesjonalnie i pełnowymiarowe boisko, to służyło uczniom i mieszkańcom przez wiele lat, przynosząc szkole wiele osiągnięć sportowych„To i owo o braniewskich podstawówkach”, wywiad z pełnomocnikiem do spraw oświaty Markiem Maludzińskim, Gazeta Braniewska, 7 lutego 1997 r., s. 3.
W okresie PRL-u, co roku w dniu 1 maja, na boisku przy ul. Zwycięzców, rozpoczynały się w Braniewie obchody Święta Pracy. Tu, na boisku przyszkolnym, gromadzili się tłumnie na dużym wiecu pracownicy zakładów pracy, członkowie instytucji państwowych i organizacji społecznych oraz młodzież szkolna. Po przemówieniach przedstawicieli władz, stąd formował się i wyruszał pochód pierwszomajowy, kierując się w stronę ul. Kościuszki, Gdańskiej do amfiteatru miejskiegoUroczystości 1-majowe. W Braniewie [w: Dziennik Bałtycki, 2 maja 1983, nr 85, s. 3]1 Maja na Wybrzeżu. W Elbląskiem [w:] Głos Wybrzeża, nr 86, 3 maja 1982, s. 4Uroczystości 1-majowe. Braniewo [w: Dziennik Bałtycki, 2 maja 1984, nr 103, s. 3].
W 1996 Hufiec w Braniewie utracił swoją wieloletnią siedzibę, średniowieczną basztę harcerską, którą przejął klasztor sióstr katarzynek. Władze miasta wyznaczyły nową lokalizację przy ul. Armii Krajowej 9 – w suterenie po zlikwidowanej kuchni i stołówce Szkoły Podstawowej nr 1, w której hufiec mieści się przez kolejne dekadyNowa siedziba harcerzy, Gazeta Braniewska, 13 września 1996 r., s. 11O harcerzach i kulturze, Gazeta Braniewska, 16 lutego 1996 r., s. 2.
W latach 2020–2021 obiekty kompleksu Szkoły Podstawowej Sportowej nr 6 im. Jana Pawła II zostały poddane termomodernizacji, wykonanej pod nadzorem Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
W latach 2021–2022 dokonano gruntownej przebudowy boiska przy ulicy Armii Krajowej. W ramach prac utworzono m.in. bieżnię tartanową o obwodzie 200 m, boisko do piłki nożnej o nawierzchni typu „sztuczna trawa”, boisko wielofunkcyjne do gry w koszykówkę, siatkówkę, tenisa ziemnego i piłkę ręczną, tor dla rolkarzy o nawierzchni z kolorowego betonu asfaltowego o długości 381,5 m, plac zabaw dla dzieci w różnych grupach wiekowych, fitpark – siłownię zewnętrzną. Uroczyste ponowne otwarcie boiska miało miejsce 6 czerwca 2022 roku.
Ciekawostki Pochodzący z Braniewa poeta i prozaik Waldemar Kontewicz upamiętnił ulicę w jednym ze swoich wierszy pt. „W Braniewie przy ulicy Zwycięzców 42/2 w 1969 roku”Twórczość. Miesięcznik literacko-krytyczny, R. 79, nr 2 (luty 2023)= nr 927, s. 24.
Galeria zdjęć
Zobacz też Ulice i place w Braniewie
Przypisy
Armii Krajowej