Wottowaara (, 417 m n.p.m.) – wzniesienie w centralnej Karelii w rejonie mujezierskim w Rosji, zbudowane głównie z kwarcytu i piaskowca; na szczycie znajduje się duży naturalny skalny amfiteatr oraz zbiorowisko głazów, którym niektórzy badacze przypisują charakter miejsca kultu religijnego i stanowiska archeologicznego, jednak nie ma na to żadnych przekonujących dowodów; od 2023 roku obszar góry znajduje się w obrębie Parku Narodowego „Wottowaara”.

Geografia Wottowaara jest położona w centralnej Karelii, na południowo-wschodnim krańcu rejonu mujezierskiego, stanowi najwyższe wzniesienie Zachodniej Wyżyny Karelskiej o wysokości 417,1 m n.p.m. (lub 417,2 m). Jest to skalny masyw o szerokości 2 km i długości około 5–7 km w kierunku północ–południe, poprzecinany głębokimi pionowymi pęknięciami. Jego wysokość względna sięga 157 m. Góra jest otoczona torfowiskami, bagnami i opuszczonymi drogami, wytyczonymi w czasach sowieckich. Wychodnie skalne sąsiadują z małymi stawami i sezonowo zanikającymi jeziorkami. Bloki skalne są rozdzielone w naturalnym skalnym amfiteatrze o wymiarach 300 na 300 m i głębokości dochodzącej do 6 m, co jest prawdopodobnie efektem tektonicznych ruchów polodowcowych; znajduje się w nim tofrowisko i niewielkie jeziorko. Powstanie amfiteatru może być wynikiem trzęsienia ziemi sprzed 7000 lat p.n.e.

Geologia Góra znajduje się w zachodniej części synklinorium jangozierskiego, zbudowanego z formacji paleoproterozoicznych. Składają się na nie skały osadowe: zlepieńce kwarcowe, piaskowce kwarcytowe, w tym serycyt z warstwami łupków arkozowych i łupków ilastych. Zainteresowaniem naukowym cieszą się występujące tu skały andaluzytowo-kwarcowe. Sama góra jest zbudowana z kwarcytu jatulskiego i piaskowca kwarcytowego, na szczycie brak osadów czwartorzędowych, które jednak są obecne w zagłębieniach poniżej szczytu w postaci osadów morenowych, ich miąższość dochodzi do 1,5 m. Powierzchnia szczytu została wygładzona w wyniku egzaracji. Zapewne zajlepiej widoczne są ślady procesów, które zachodziły podczas ostatniego zlodowacenia wałdajskiego, są to m.in. rysy lodowcowe.

Hydrografia Góra jest położona na karelskim dziale wodnym (część Wielkiego Europejskiego Działu Wodnego). Większość obszaru wzniesienia znajduje się w zlewni jeziora Onega, tj. zlewni Morza Bałtyckiego. Powierzchniowy dopływ wód jest pomijalny z uwagi na roczne opady na poziomie 500–600 mm i parowanie na poziomie 50–60%. Wody akwenów, które znajdują się w rejonie góry cechuje niska mineralizacja i kwaśny odczyn.

Przyroda Roślinność jest ułożona piętrowo, u podnóża rośnie bór sosnowy, który w wyższych partiach przechodzi w tundrę sosnowo-brzozową, co jest nietypowe dla tej szerokości geograficznej. Sam szczyt pokrywa cienka warstwa ściółki, rosną na nim mchy i porosty, a roślinność ma charakter leśno-tundrowy i jest to najbardziej na południe wysunięte stanowisko tego typu w Fennoskandii. Na szczycie wieją silne wiatry i panuje niższa temperatura, przez co na stokach znajduje się dużo połamanych drzew. W 2006 roku pożar strawił całą roślinność w centralnej części góry. Lasy wokół wzniesienia zostały niemal całkowicie wycięte, zachowały się jednak fragmenty lasu pierwotnego na zboczach góry. Dominujące gatunki drzew to sosna, świerk i brzoza.

Jedyne badania botaniczne tego obszaru w XX wieku poczynił geobotanik i sozolog R. Kalliola oraz ornitolog J. Soveri w 1942 roku. Przeważają siedliska oligotroficzne, przez co różnorodność flory nie jest duża i ogranicza się do 190 gatunków roślin naczyniowych. Zidentyfikowano 84 gatunki mchów i kilkadziesiąt gatunków grzybów. Porosty nie zostały dokładnie zbadane, jedyna publikacja na ich temat z XX wieku została wydana przez Kalliolę w 1943 roku; badania z 2008 roku wykazały obecność 105 gatunków porostów, są to m.in. , granicznik płucnik, . Wybrane gatunki cennych roślin chronionych w Rosji występujące w obrębie góry: poryblin kolczasty, wierzbownica zwieszona, lobelia jeziorna.

Owady występujące na górze są typowe dla strefy tajgi. Wybrane gatunki: dosyć rzadki pirofilny chrząszcz , charakterystyczna dla obszarów górskich muchówka , rzadkie gatunki muchówek: i .

Ssaki występujące w tym rejonie są typowe dla środkowej Karelii, brak gatunków wymagających szczególnej ochrony. Odnotowano występowanie 125 gatunków ptaków, z czego 101 gniazdujących. Cenne gatunki chronione to m.in. orzeł przedni, drzemlik, puchacz, puszczyk mszarny nur rdzawoszyi, nur czarnoszyi, łabędź krzykliwy, żuraw, lelek.

Głazy i ochrona Góra i okolice są owiane legendami, w tym doniesieniami o szamanach i rzekomej obecności UFO, wzniesienie jest nazywane górą śmierci. Ekspedycja archeologiczna latem 1992 roku opisała kompleks głazów ustawionych w określonym porządku, wcześniej natknął się na nie lokalny historyk S.M. Simonian w 1978 roku, badał je do 1979 roku i uznał je za konstrukcje sztucznego pochodzenia. Na kompleks składa się około 1600 głazów (według innych źródeł głazów jest około 500 lub 1286), część występuje w grupach od 2 do 6, największe bloki ważą do 3 ton. Rzekomo głazy były wykorzystywane do pogańskiego kultu religijnego przez Saamów nawet do XV wieku (zob. seide); opinie na temat zespołu głazów wahają się od przesadnych ocen po całkowite odrzucenie koncepcji o ich sztucznym pochodzeniu. Brakuje na ten temat szczegółowych badań, nie udowodniono, że głazy ustawił człowiek ani że służyły one do celów religijnych. Mogą być po prostu naniesione przez lodowiec. Nie znaleziono żadnych śladów kultur starożytnych czy średniowiecznych w pobliżu głazów, ani żadnych kamiennych struktur stworzonych przez człowieka poza współczesnymi, pomimo tego głazy objęto ochroną państwową w latach 90. XX wieku, nie ma jednak przekonujących dowodów przemiawiających za traktowaniem ich jako stanowiska archeologicznego.

Do 2008 roku nie przeprowadzono szczegółowych badań góry. W pobliżu góry prowadzono prace w kamieniołomie, także z wykorzystaniem technik strzałowych, co wzbudziło zaniepokojenie lokalnej społeczności i aktywistów. W 2011 roku objęto państwową ochroną górę i otoczenie o powierzchni 1,5 tys. hektarów. 20 listopada 2023 roku utworzono Park Narodowy „Wottowaara”, który od stycznia 2024 roku podlega administracyjnie pod Wodłozierski Park Narodowy. Od 15 kwietnia do 15 czerwca wstęp jest zabroniony ze względu na ochronę lęgów ssaków i ptaków. W rejon góry są organizowane wycieczki samochodami terenowymi, nieraz niekontrolowane, co nie służyło środowisku.

Galeria

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Karelia Kategoria:Europejskie szczyty Rosji