Trznadel Godlewskiego (Emberiza godlewskii) – gatunek ptaka z rodziny trznadli (Emberizidae). Występuje w Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej. Zamieszkuje m.in. skrub i tereny skaliste, żywi się nasionami i owadami. Ptak średniej wielkości o brązowoszarym upierzeniu, niezagrożony wyginięciem.
Nazewnictwo i taksonomia W Narodowym Muzeum Pałacowym w Taipei znajduje się wizerunek trznadli Godlewskiego pochodzący z czasów dynastii Qing. Gatunek po raz pierwszy opisał naukowo polski ornitolog Władysław Taczanowski w 1874 roku, epitet gatunkowy nadał na cześć Wiktora Godlewskiego. Niekiedy łączono trznadla Godlewskiego w jeden gatunek z głuszkiem (Emberiza cia). Wyróżnia się pięć podgatunków Emberiza godlewskii: E. g. decolorata Sushkin, 1925 – północno-zachodnie Chiny E. g. godlewskii Taczanowski, 1874 – południowa Syberia, Mongolia, północne Chiny E. g. khamensis Sushkin, 1925 – Tybet, południowe Chiny E. g. yunnanensis Sharpe, 1902 – południowe Chiny E. g. omissa Rothschild, 1921 – wschodnie Chiny.
Opisano też inne, nieuznawane obecnie podgatunki: nanshanica, gobica (zsynonimizowane z podgatunkiem nominatywnym), styani i bangsi (zsynonimizowane z E. g. omissa). Proponowano także przeniesienie gatunku do rodzaju Cia.
W wyniku badań genetycznych osobników z Chin wykazano, że historycznie trznadle Godlewskiego uległy zakażeniu dwoma liniami wywołującego u ludzi malarię zarodźca pasmowego, stwierdzono także zakażenia krwinkowcami. Dwa klady trznadla Godlewskiego wydzieliły się około 3,25 mln lat temu. W świetle badań z 2023 roku północne i południowe populacje uznano za dwie grupy monofiletyczne, przy czym klad północny stanowić miał grupę siostrzaną względem głuszka. Przez to przypuszczano, że trznadel Godlewskiego ma charakter polifiletyczny i należałoby wyodrębnić trzy osobne gatunki E. yunnanensis, E. godlewskii i E. cia. Kolejne badania genetyczne dały sprzeczne wyniki. Północne podgatunki w świetle badań genetycznych mtDNA i liczącego około 39 kb nierekombinującego regionu chromosomu W okazały się siostrzane względem , natomiast podgatunki południowe względem głuszka. Badania oparte na chromosomach autosomalnych i chromosomie Z wykazały jednak monofiletyzm trznadla Godlewskiego i potwierdziły, że jest to takson siostrzany względem głuszka, z którym tworzy klad siostrzany z kolei względem trznadla łąkowego. Taksonem bazalnym wobec nich wszystkich jest trznadel Jankowskiego. Ta skomplikowana sytuacja może wynikać z hybrydyzacji i introgresji z E. cioides do trznadla Godlewskiego. Inna analiza filogenetyczna także wykazała bliskie pokrewieństwo trznadla Godlewskiego z trznadlem łąkowym.
Morfologia Duży trznadel o długości ciała 17 cm, waży od 14 do 23 g, bardzo podobny wyglądem do głuszka (Emberiza cia), ale ma krótszy dziób oraz intensywniejsze ubarwienie; samiec ma brązowe upierzenie, na głowie szaro-brązowy deseń, czapeczka ze rdzawymi paskami, popielata tej samej barwy co pierś; samica ma jasną głowę z mniej wyraźnym deseniem przypominającym ten występujący u samca. Oczy ciemnobrązowe, nogi różowawe.
Występowanie i środowisko Występuje całorocznie w Chinach, północno-wschodnich Indiach, Mjanmie, Mongolii, Rosji (południowa Syberia) oraz poza okresem lęgowym w Kazachstanie. Żyje zwykle na wysokościach od 200 do 3000 m n.p.m., odnotowano go jednak nawet na wysokościach od 3900 do 4600 m n.p.m. w Tybecie. Zimą przemieszcza się na łagodniejsze niziny, poza sezonem lęgowym część populacji kieruje się na południe lub niżej położone tereny.
Zamieszkuje skrub, tereny skaliste, klify śródlądowe, szczyty górskie. Spotykany jest na suchych otwartych przestrzeniach, skalistych zboczach. Pojawia się także na polach uprawnych.
Zachowanie W sezonie lęgowym występuje w parach, samiec strzeże terytorium poprzez śpiew na odsłoniętych stanowiskach. Bywa mało bojaźliwy. Dożywa 5 lat.
Żywienie Żywi się nasionami traw i innych roślin oraz owadami, zwłaszcza w okresie lęgowym. Żeruje głównie na ziemi lub w niskich zaroślach, a także przy ścieżkach lub na zboczach.
Rozród Gniazduje na ziemi lub w niskiej roślinności, miseczkowate gniazdo jest strzeżone przez samicę i samca; w sytuacjach zagrożenia ptak udaje rannego, co ma stanowić zachowanie obronne względem gniazda wobec drapieżników. 2–3 jaja o wymiarach około 23 na 15,9 mm w jednym lęgu, okres wysiadywania przekracza 12 dni, pisklęta otwierają oczy po 5 dniach od wyklucia.
Głos Samiec śpiewa długą chaotyczną melodię, którą otwiera piskliwy dźwięk.
Status zagrożenia Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody uznaje trznadla Godlewskiego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern). Wielkość populacji nie jest znana, liczebność gatunku w Chinach oszacowano na dochodzącą do 100 000 par (stan na 2009 rok). Ze względu na brak dowodów na spadki liczebności bądź istnienie poważnych zagrożeń dla gatunku BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako prawdopodobnie stabilny.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Nagrania głosów trznadla Godlewskiego w serwisie
Kategoria:Trznadle Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1874 roku Kategoria:Taksony opisane przez Władysława Taczanowskiego