mały|Pierwsze wydanie z 1971 r. Księga pamięci Żydów wołomińskich (hebr. ספר זיכרון קהילת וולומין - Sefer zikaron kehilat Wolomin, jid. יזכור־בוך פֿון די וואָלאָמינער ייִדן - Yizker-bukh fun di Volominer yidn) – księga pamięci poświęcona społeczności żydowskiej Wołomina, zniszczonej podczas Holokaustu. Publikacja zawiera wspomnienia ocalałych, materiały historyczne oraz listy ofiar.

Historia powstania Księga została po raz pierwszy wydana w Izraelu w 1971 roku w językach jidysz i hebrajskim. Redaktorem księgi był Szymon Kanc.

Publikacja powstała z inicjatywy ocalałych oraz członków diaspory wołomińskich Żydów jako forma upamiętnienia zniszczonej społeczności.

Księga należy do nurtu tzw. ksiąg pamięci (Sefer zikaron), tworzonych po II wojnie światowej przez ocalałych i emigrantów w celu zachowania pamięci o dawnych społecznościach żydowskich Europy Środkowo-Wschodniej.

Wydania i tłumaczenia Pierwotna wersja księgi została opracowana w językach jidysz i hebrajskim. Redaktorem pierwszego wydania był Szymon Kanc. W 2022 roku ukazało się tłumaczenie angielskie przygotowane z inicjatywy Briana Snydera..

Pierwsze wydanie polskie opublikowano w 2026 roku z inicjatywy Piotra Szulca, przygotowane staraniem Fundacji Zikaron i opublikowane przez Wydawnictwo Austeria. Przekład został wykonany bezpośrednio z oryginału.

Patronatu honorowego wydaniu polskiemu udzieliły m.in.:

Muzeum Historii Żydów Polskich Polin Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma Fundacja Forum Dialogu Polska Rada Chrześcijan i Żydów Ośrodek KARTA Stowarzyszenie Żydowskie Cukunft

Charakter i znaczenie Księga ma charakter dokumentacyjno-wspomnieniowy i stanowi zbiór relacji świadków oraz opisów życia społecznego, religijnego i kulturalnego przedwojennego Wołomina. Zawiera również świadectwa dotyczące Zagłady i losów mieszkańców.

Publikacja jest istotnym źródłem historycznym oraz elementem zbiorowej pamięci o społeczności, która przestała istnieć w wyniku II wojny światowej. Jak podkreślono we wstępie do wydania polskiego, księgi pamięci stanowią „zbiorową pamięć – zapis tego, co zostało brutalnie przerwane”.

Wybrane postacie i świadectwa Księga zawiera liczne indywidualne relacje i wspomnienia mieszkańców Wołomina, które ukazują życie codzienne, strukturę społeczną oraz losy konkretnych rodzin. W księdze przywołano m.in. historię rodziny Chaima Topola, opisującą losy wołomińskich Żydów od przełomu XIX i XX wieku po okres Zagłady.

Relacje zawarte w księdze opisują m.in.:

życie religijne i edukacyjne (chedery, synagoga, domy modlitwy), działalność organizacji młodzieżowych i politycznych, codzienność rodzin żydowskich, pracę i relacje społeczne, doświadczenia okupacji niemieckiej, getta oraz deportacji do obozów zagłady.

Szczególnie istotne są świadectwa dotyczące ostatnich lat istnienia społeczności, w tym relacje o likwidacji getta wołomińskiego i deportacjach do obozu zagłady w Treblince. Indywidualne historie i wspomnienia stanowią podstawowy materiał źródłowy księgi i nadają jej charakter zbiorowego pomnika pamięci.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Literatura o Zagładzie Żydów Kategoria:Wołomin Kategoria:Historia Żydów w Polsce