Obama nungara – gatunek lądowego płazińca z rzędu wirków trójjelitowych i rodziny , pochodzący z Ameryki Południowej. Poza rodzimym zasięgiem rozprzestrzenił się w wielu krajach Europy. Jest opisywany jako gatunek inwazyjny, a w 2025 roku został wpisany na unijną listę inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii Europejskiej. Systematyka Gatunek opisano w 2016 roku. Wcześniej europejskie okazy bywały utożsamiane z , jednak badania morfologiczne i molekularne wykazały, że stanowią odrębny gatunek.
Cechy morfologiczne i biologia alt=Przednia część osobnika O. nungara|mały|Przednia część osobnika O. nungara. Oczy są widoczne jako małe czarne i białawe kropki. Ciało jest szerokie, liściowate, zwykle ciemnobrązowe do niemal czarnego, z licznymi czarnymi smugami na stronie grzbietowej; strona brzuszna jest jaśniejsza. Gatunek osiąga około 10 cm długości i około 1 cm szerokości. Wzdłuż ciała występują liczne oczy (nieobrazujące plamki oczne). alt=Przykładowy osobnik O. nungara – strona brzuszna|mały|Przykładowy osobnik O. nungara – strona brzuszna alt=O. nungara żerujący na ślimaku|mały|O. nungara żerujący na ślimaku O. nungara jest drapieżnikiem fauny glebowej. Żywi się przede wszystkim dżdżownicami, ślimakami i innymi wirkami lądowymi. W doświadczeniach przeprowadzonych we Francji wykazano, że żeruje z podobną intensywnością na dżdżownicach, ślimakach i ślimakach nagich, a także może polować na inne introdukowane gatunki wirków lądowych, takie jak Caenoplana variegata. Po pochwyceniu ofiary płaziniec wysuwa z gardzieli narząd pokarmowy, wydziela enzymy, które częściowo rozpuszczają ofiarę na zewnątrz ciała, a następnie zasysa nadtrawioną treść. alt=Osobnik O. nungara z kokonem jajowym|mały|Osobnik O. nungara z kokonem jajowym Rozmnaża się przez składanie czerwonawych kokonów jajowych o średnicy około 5 mm, których kolor zmienia się od jasno- do ciemnoczerwonego w ciągu 3 dni. Z kokonów po kilku tygodniach (w zależności od warunków otoczenia) wykluwają się młode.
Badania laboratoryjne wykazały, że osobniki mogą żyć do około 10 miesięcy; mogą zmniejszać także rozmiary ciała podczas głodowania oraz składać kokony po kilku tygodniach izolacji; autorzy pracy wskazali, że cechy te mogą sprzyjać sukcesowi inwazyjnemu gatunku.
Rozprzestrzenienie Rodzimy zasięg gatunku obejmuje Brazylię i Argentynę. W Europie gatunek został stwierdzony między innymi w Hiszpanii, Portugalii, Francji, Wielkiej Brytanii, Włoszech, Belgii i Szwajcarii. Nowsze opracowanie z 2025 roku wskazało na dalszy wzrost liczby stwierdzeń w skali Europy, z najwyższą liczbą rekordów we Francji, Niderlandach i we Włoszech. We Francji analiza 530 zgłoszeń z lat 2013–2018 wykazała jego obecność w 72 z 96 departamentów metropolitalnej części kraju; szczególnie liczny był na wybrzeżu atlantyckim i śródziemnomorskim.
Za główną drogę zawleczenia uznaje się handel roślinami doniczkowymi i podłożem ogrodniczym. W 2022 roku gatunek stwierdzono także na wyspie Reunion, co było pierwszym potwierdzonym doniesieniem z Afryki; autorzy pracy wysunęli hipotezę, że został tam zawleczony z Europy, prawdopodobnie z Francji.
Znaczenie alt=O. nungara z upolowaną dżdżownicą|mały|O. nungara żerujący na dżdżownicy Szerokie spektrum pokarmowe gatunku obejmuje organizmy pełniące ważną rolę w glebie, dlatego Obama nungara jako drapieżnik bezkręgowców glebowych (m.in. dżdżownic) jest w literaturze wskazywany jako potencjalne zagrożenie dla rodzimej fauny glebowej i funkcjonowania gleb. Dżdżownice uczestniczą w napowietrzaniu gleby, tworzeniu jej struktury, regulacji stosunków wodnych, rozkładzie materii organicznej i obiegu składników pokarmowych, dlatego spadek ich liczebności może pośrednio wpływać na właściwości gleby i związane z nią usługi ekosystemowe.
Obama nungara wskazano w 2020 roku jako najważniejszy inwazyjny gatunek wirków lądowych w Europie; podkreślono zarazem jego szerokie rozprzestrzenienie w Europie i lokalnie dużą liczebność. Jednocześnie opracowanie opublikowane w 2025 roku wskazało, że przy typowych warunkach wilgotności zmiany w faunie glebowej mogą być odwracalne, natomiast długotrwała susza może utrzymywać jej zaburzenia. Gatunek znajduje się na liście inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii Europejskiej od 2025 roku.
Zwalczanie i ograniczanie rozprzestrzeniania W dostępnych opracowaniach nie wskazano skutecznych metod biologicznych ani pestycydowych swoistych dla tego gatunku; podstawowe znaczenie ma zapobieganie jego dalszemu zawlekaniu. Zaleca się kontrolowanie roślin doniczkowych i podłoża, nieprzenoszenie ziemi ani kompostu z miejsc, gdzie wykryto płazińca oraz dokładne czyszczenie donic i narzędzi, do których osobniki mogą przywierać za pośrednictwem śluzu.
W przypadku stwierdzenia obecności osobników zalecane jest ich mechaniczne niszczenie, na przykład przez zgniecenie albo umieszczenie w gorącej lub mocno zasolonej wodzie; niezalecane jest przecinanie ciała, ponieważ wirki lądowe mogą regenerować się z fragmentów organizmu. Niezalecane jest również stosowanie wobec płazińców pestycydów ani innych środków chemicznych mogących szkodzić środowisku.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Wirki trójjelitowe