Gerhard Herbert Kretschmar (ur. 20 lutego 1939, zm. 25 lipca 1939 w Lipsku) – niemieckie dziecko urodzone z poważnymi wadami wrodzonymi, pierwsza zidentyfikowana ofiara realizowanego w III Rzeszy programu eksterminacji osób chorych psychicznie i osób z niepełnosprawnością intelektualną.
Życiorys Urodził się 20 lutego 1939 roku. Jego rodzicami byli Richard i Lina Kretschmarowie, rolnicy ze wsi pod Lipskiem. Przyszedł na świat z poważnymi wadami wrodzonymi: był niewidomy, a zamiast jednej ręki i jednej nogi miał kikuty; cierpiał także na napady drgawkowe. Prawdopodobnie był niepełnosprawny intelektualnie.
W maju 1939 roku Kretschmarowie, określając swojego niepełnosprawnego syna mianem „potwora”, napisali list do Adolfa Hitlera z prośbą o zgodę na jego uśmiercenie („poddanie litościwej śmierci”). Dziecko przebywało w tym czasie w klinice pediatrycznej Uniwersytetu w Lipsku, kierowanej przez prof. . W reakcji na list Kretschmarów Führer wysłał do Lipska swojego osobistego lekarza, SS-Gruppenführera Karla Brandta. Po zbadaniu pięciomiesięcznego niemowlęcia Brandt uznał je za „idiotę” i upoważnił prof. Catela do jego „uśpienia”.
Prawdopodobnie chłopcu podano barbiturany, które w ciągu 3–5 dni spowodowały jego zgon. Gerhard zmarł 25 lipca 1939 roku. W dokumentacji kościelnej jako przyczynę śmierci wpisano „niewydolność serca”.
Gerhard Kretschmar jest pierwszą zidentyfikowaną ofiarą zabójstwa popełnionego w ramach realizowanego w nazistowskich Niemczech programu eksterminacji osób chorych psychicznie i osób z niepełnosprawnością intelektualną. Jego tożsamość przez długi czas utrzymywano jednak w tajemnicy ze względu na niemieckie przepisy dotyczące ochrony danych osobowych. W publikacjach historycznych i prasowych określano go mianem „dziecka Knauerów”. Dopiero w 2007 roku prawdziwą tożsamość chłopca ujawnił niemiecki historyk Ulf Schmidt.
Reperkusje Sprawa Gerharda Kretschmara stała się precedensem, który zapoczątkował proceder systematycznego zabijania przez nazistów osób chorych psychicznie i osób z niepełnosprawnością intelektualną. 26 lipca 1939 roku, a więc dzień po śmierci chłopca, Hitler zwołał w Kancelarii Rzeszy spotkanie z udziałem piętnastu niemieckich psychiatrów. Omówiono wówczas założenia programu dziecięcej „eutanazji”.
18 sierpnia tego samego roku Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Rzeszy nałożyło na lekarzy, pielęgniarki i położne obowiązek zgłaszania dzieci w wieku do trzech lat, obarczonych nieprecyzyjnie zdefiniowanymi wadami wrodzonymi lub innymi niepełnosprawnościami. Na podstawie tych meldunków – bez osobistego badania lekarskiego – członkowie Komitetu Rzeszy ds. naukowego opracowania ciężkich chorób uwarunkowanych dziedzicznie lub i konstytucjonalnie () mieli podejmować decyzję o zabiciu dziecka lub jego pozostawieniu przy życiu. Postanowienie końcowe parafował szef Kancelarii Führera Philipp Bouhler lub jego zastępca Viktor Brack. Wytypowane dzieci były kierowane na obserwację do jednego z 37 „specjalnych oddziałów dziecięcych”, gdzie następnie były zazwyczaj zabijane.
Niedługo po wybuchu II wojny światowej programem eksterminacji, ukrytym pod kryptonimem akcja T4, objęto również dorosłych pacjentów szpitali psychiatrycznych i zakładów opiekuńczych. Z kolei akcję „eutanazji dziecięcej” stopniowo rozszerzono: najpierw na dzieci w wieku 8 lat, następnie w wieku do 12 lat, a na koniec na dzieci i młodocianych wieku do 16–17 lat.
Odniesienia w kulturze Historią Gerharda Kretschmara inspirowana jest włoska nowela filmowa Child K z 2014 roku (reż. Robert De Feo i Vito Palumbo). Inspirowane tą historią są również sztuki teatralne Kinder K autorstwa (2012) oraz Feinweinblein autorstwa Weroniki Murek (2015).
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Ludzie związani z Lipskiem Kategoria:Ofiary Akcji T4 Kategoria:Urodzeni w 1939 Kategoria:Zmarli w 1939 Kategoria:Niemieckie dzieci