mały|Fragment szlaku rowerowego na nasypie zlikwidowanej linii kolejowej z widocznymi śladami podsypki kolejowej. Szlak pokolejowy (ang. rail trail, w brytyjskim użyciu także railway walk) – trasa urządzona na śladzie dawnej linii kolejowej.

Szlaki tego typu stanowią adaptację terenów i infrastruktury (tuneli, mostów) po zlikwidowanej linii kolejowej do nowych funkcji. Istnieje też koncepcja rails with trails, w której trasa biegnie w tym samym korytarzu transportowym co czynna linia kolejowa, kolej miejska albo nieużywane tory, zwykle równolegle do nich. Szlaki pokolejowe są przeznaczone przede wszystkim dla ruchu niezmotoryzowanego, w tym pieszego i rowerowego, a także do jazdy konnej, jazdy na rolkach i narciarstwa biegowego, choć lokalnie dopuszcza się także skutery śnieżne i quady. Cechy zlikwidowanych linii kolejowych sprzyjają tworzeniu takich szlaków i odpowiadają za ich popularność; należą do nich niewielkie nachylenia, ciągły przebieg trasy oraz zachowane obiekty inżynieryjne, takie jak mosty, wiadukty i tunele. W Europie podobne trasy bywają ujmowane szerzej jako zielone szlaki (greenways), tworzone między innymi na dawnych liniach kolejowych i ścieżkach holowniczych (flisackich) wzdłuż kanałów żeglugowych.

Funkcjonują także węższe określenia odnoszące się głównie do tras i dróg rowerowych albo pieszo-rowerowych prowadzonych po dawnych liniach kolejowych, takie jak w Niemczech Bahntrassenradweg; konkretne odcinki bywają też opisywane jako Rad- und Wanderweg auf ehemaliger Bahntrasse. Również w Polsce dawne linie kolejowe są często adaptowane jako drogi dla rowerów, a także jako drogi dla pieszych i rowerów.

Część velostrad budowanych w Polsce wykorzystuje ślady dawnych linii kolejowych, zwłaszcza na obszarach poprzemysłowych; przykładem są odcinki projektowane lub realizowane w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, prowadzone w śladzie dawnych linii kolejowych, w szczególności kolei piaskowych.

mały|Oznakowanie East Gippsland Rail Trail w Wiktorii, wskazujące na wielofunkcyjny charakter trasy mały|Znak szlaku w Belgii mały|Middlewood Way, szlak pokolejowy w północno-zachodniej Anglii

Nazewnictwo i zakres pojęcia W polskich materiałach nie ma utrwalonego, jednolitego nazewnictwa i obok nazwy szlak pokolejowyhttps://prac.im.pwr.edu.pl/~wierzeje/doc_jw/rowery2024-09.html.https://wydarzenia.wzp.pl/de/6910-pomorze-zachodnie-rowerem-przez-pomorze-zachodnie-wycieczka-4-dniowa-z-przewodnikiem. w materiałach samorządowych i promocyjnych spotyka się także bardziej opisowe określenia, takie jak „trasa pieszo-rowerowa … po szlaku dawnej linii kolejowej” albo „ścieżka … biegnąca po szlaku dawnej linii kolejowej”. W języku angielskim podstawowym odpowiednikiem jest rail trail, natomiast w brytyjskim użyciu spotyka się także określenie railway walk dla tras pieszych lub wielofunkcyjnych poprowadzonych po dawnych liniach kolejowych. W języku niemieckim spotyka się najczęściej węższe określenia Bahntrassenweg i Bahntrassenradweg, odnoszące się do infrastruktury przeznaczonej głównie dla rowerzystów. We Francji częstym terminem jest voie verte, czyli droga zastrzeżona dla pieszych, rowerów i innych pojazdów niemotorowych oraz do jazdy konnej. W Walonii sieć podobnych tras funkcjonuje pod nazwą RAVeL (Réseau autonome de voies lentes), ale oprócz linii kolejowych wyłączonych z użytkowania wykorzystuje także ścieżki flisackie. W Hiszpanii stosuje się nazwę vía verde dla dawnych tras kolejowych przekształconych w niemotorowe szlaki piesze i rowerowe. W Portugalii odpowiada jej termin ecopista, używany dla tras urządzanych na dawnych liniach kolejowych.

W szerszym, zwłaszcza amerykańskim, użyciu angielskie określenie rail trail odnosi się przede wszystkim do wielofunkcyjnej trasy publicznej wykorzystującej ślad dawnej linii kolejowej. Organizacja definiuje rail trails jako wielofunkcyjne publiczne trasy urządzane na śladzie dawnych linii kolejowych, przeznaczone między innymi do ruchu pieszego, rowerowego, poruszania się na wózkach, jazdy na rolkach, narciarstwa biegowego i jazdy konnej. Także w badaniach użytkowników amerykańskich szlaków pokolejowych podkreśla się ich wielofunkcyjność: w klasycznym badaniu National Park Service chodzenie i jazda na rowerze były najczęstszymi aktywnościami na wszystkich analizowanych trasach, ale ich proporcje różniły się zależnie od konkretnego szlaku. Podobny obraz daje nowsze badanie D&H Rail-Trail w Pensylwanii, w którym jazda na rowerze była najczęściej wskazywanym sposobem korzystania ze szlaku (39%), ale niemal równie wysoki udział miały wędrówki piesze (37%).

W części Europy funkcjonuje jednak węższe użycie, odnoszące się głównie do tras rowerowych prowadzonych po dawnych liniach kolejowych, z dopuszczonym lub współistniejącym ruchem pieszym. W źródłach niemieckich i austriackich dawny ślad kolejowy bywa przedstawiany przede wszystkim jako infrastruktura rowerowa: portal turystyczny Nadrenii Północnej-Westfalii przedstawia dawne linie kolejowe przede wszystkim jako trasy przeznaczone dla rowerzystów, podkreślając ich niewielkie nachylenia i wygodę jazdy na rowerze, a austriacki portal rowerowy wyróżnia odrębną kategorię tras rowerowych prowadzonych po nieczynnych liniach kolejowych. Także konkretne przykłady są tam ujmowane w tym kontekście: jest opisywana jako jedna z najdłuższych w Europie tras rowerowych poprowadzonych po dawnej linii kolejowej. W takim właśnie sensie najbliższym odpowiednikiem wąskiego, rowerowego użycia jest niemieckie Bahntrassenradweg, a nie szerokie angielskie rail trail.

Między tym europejskim, bardziej rowerowym podejściem a szerokim modelem północnoamerykańskim istnieje grupa pojęć pośrednich. We Francji voie verte jest kategorią prawną drogi przeznaczonej dla ruchu niezmotoryzowanego, dla pieszych i jazdy konnej, a więc nie jest terminem czysto rowerowym. W Hiszpanii Vías Verdes są definiowane jako dawne linie kolejowe przekształcone w trasy idealne do wędrówek pieszych i jazdy na rowerze, a równolegle opisywane są też jako trasy przeznaczone do ruchu pieszego i rowerowego. W Portugalii ecopista oznacza trasę urządzoną przez adaptację dawnej linii kolejowej, a we Włoszech greenways na nieczynnych liniach kolejowych są opisywane jako trasy pieszo-rowerowe albo jako trasy dostępne dla ruchu rowerowego i pieszego. W rezultacie w źródłach europejskich częściej spotyka się podejście, w którym dawne linie kolejowe są ujmowane przede wszystkim jako oferta rowerowa lub pieszo-rowerowa, podczas gdy źródła amerykańskie akcentują przede wszystkim wielofunkcyjny charakter takich tras.

W badaniach nad europejskimi trasami tego typu zwraca się uwagę także na ich znaczenie gospodarcze i społeczne. W hiszpańskim studium ministerialnym z 2019 roku dotyczącym Caminos Naturales i Vías Verdes analizowano między innymi profil użytkowników, wykorzystanie turystyczne, utrzymanie, zatrudnienie, rozwój lokalny i dostępność; średnio 43,2% odwiedzających nocowało w okolicy, co wiązano z dodatkowymi wydatkami oraz wsparciem usług i miejsc pracy związanych z obsługą tras.

Szlaki pokolejowe na świecie Ameryka Północna Bermudy Działalność zakończyła się, gdy w 1948 roku upadł jedyny przewoźnik kolejowy istniejący na Bermudach. Część terenów po dawnych liniach kolejowych przekształcono na potrzeby ruchu samochodowego; w 1984 roku dawnej trasy zamieniono na utwardzony szlak pokolejowy przeznaczony dla pieszych i rowerzystów. Nasyp kolejowy przebiega przez całą długość wyspy i łączył Hamilton ze St. George’s oraz kilkoma miejscowościami, jednak kilka mostów pozostaje w stanie ruiny, przez co szlak nie zachowuje pełnej ciągłości przebiegu.

Kanada mały|Most pieszy Billa Thorpe’a we Fredericton Szlak w Kolumbii Brytyjskiej wykorzystuje dawny ślad kolejowy, który pierwotnie zbudowano dla nieistniejącej już . Trasę utworzono w latach 90. XX wieku po tym, jak Canadian Pacific Railway zaniechała na niej transportu kolejowego.

Najdłuższym szlakiem pokolejowym w Kanadzie jest , o długości . Jest chroniony jako park linearny w ramach prowincjonalnego systemu parków. T’Railway wykorzystuje pozostałości po historycznej , przekazane przez ostatniego właściciela, Canadian National Railway, władzom prowincji po zaprzestaniu przewozów kolejowych na wyspie Nowa Fundlandia w 1988 roku. Dawny ślad kolejowy ciągnie się od Channel-Port aux Basques na zachodzie do St. John’s na wschodzie, z odgałęzieniami do Stephenville, Lewisporte, Bonavista, Placentia i Carbonear.

Po likwidacji w 1989 roku rząd Wyspy Księcia Edwarda wykupił pas terenu całego systemu kolejowego. powstał jako żwirowy szlak pieszo-rowerowy biegnący przez całą wyspę, który zimą pełni także funkcję monitorowanego i ratrakowanego szlaku dla skuterów śnieżnych, obsługiwanego przez PEI Snowmobile Association.

W Quebecu istnieje o długości , który biegnie między Bois-des-Filion a Mont-Laurier.

W Toronto istnieją dwa szlaki pokolejowe: i .

W środkowej części Ontario ślad dawnej linii jest wykorzystywany jako wielofunkcyjna publiczna trasa rekreacyjna. Ciąg od Lindsay na północ do Haliburton liczy łącznie : 55 km przypada na Victoria Rail Trail, a dalsze 34 km na Haliburton County Rail Trail. Trasa służy całorocznej rekreacji, w tym pieszym wędrówkom, jeździe na rowerze i konnej, a zimą także narciarstwu biegowemu i jeździe skuterami śnieżnymi; dokładne zasady użytkowania zależą od odcinka. W północnej części szlak przebiega przez Haliburton Highlands, położone na Tarczy Kanadyjskiej, a na odcinku Haliburton County Rail Trail zachowały się dwa historyczne mosty kolejowe: Howland Junction Trestle Bridge i Gelert Bridge.

to miejska trasa rekreacyjna w St. Marys w Ontario, urządzona na śladzie dawnej linii . Otwarta w 1998 roku trasa obejmuje ponad utwardzonego i dostępnego szlaku, którego najbardziej charakterystycznym elementem jest dawny most kolejowy Sarnia Bridge nad Thames River w St. Marys. Były wiadukt kupiono od Canadian National Railway w 1995 roku. W 2012 roku adaptację Sarnia Bridge wpisano do .

Linię kolejową pomiędzy Gateway Road i Raleigh Street w Winnipegu, w Manitobie, przekształcono w 2007 roku w asfaltowy szlak o długości . Trasa nosi nazwę Northeast Pioneers Greenway; planowane jest jej przedłużenie do East St. Paul, a ostatecznie do Birds Hill Park.

Znaczna część wykorzystuje dawne linie kolejowe przekazane rządom prowincji przez CP i CN, a następnie przebudowane na szlaki piesze. Główna część trasy przebiega przez południowe obszary Kanady, łącząc większość dużych miast i najgęściej zaludnionych obszarów kraju. Istnieje także długie północne odgałęzienie biegnące przez Albertę do Edmonton, a następnie przez północną Kolumbię Brytyjską do Jukonu. Trasa ma charakter wielofunkcyjny i zależnie od odcinka może być dostępna dla pieszych, rowerzystów, jeźdźców konnych, narciarzy biegowych i użytkowników skuterów śnieżnych. W Nowej Szkocji niemal każdy odcinek i innych tras pieszych wykorzystuje dawne linie kolejowe. Niewielka linia od Musquodoboit Harbour (Musquodoboit Trailway) do Dartmouth jest niemal w całości używana przez mieszkańców i turystów. Inny bardzo długi odcinek biegnie z Halifax do Grand Pré przez New Germany i Yarmouth.

Stany Zjednoczone mały|Szlak pokolejowy w południowej części Rhode Island