Renata Pajchel, także Pajchel-Socha (ur. 12 września 1942 w Warszawie, zm. 10 lipca 2020 tamże) – polska fotosistka filmowa, autorka dokumentacji fotograficznej z realizacji ponad stu polskich filmów. Operatorka i producentka filmowa. Autorka jednych z najbardziej rozpoznawalnych fotosów w historii polskiego kina. Nazywana fotosistką Andrzeja Wajdy. Pierwsza kobieta profesjonalnie wykonująca ten zawód w Polsce. Członkini Stowarzyszenia Filmowców Polskich.
Życiorys Córka radcy prawnego i nauczycielki, przyszła na świat w 1942 w Warszawie. W czasie wojny mieszkała w Piotrkowie Trybunalskim, a następnie przeprowadziła się do Łodzi. W 1959 roku rozpoczęła studia na Wydziale Operatorskim łódzkiej Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, gdzie kształciła się pod kierunkiem Jerzego Mierzejewskiego, Stanisława Wohla i Elżbiety Zawistowskiej. Dyplom uzyskała w 1967 roku.
W latach 60. mieszkała we Francji, gdzie m.in. odbyła staż w studiu fotografa jazzowego . Dzięki pracy za granicą zyskała większą niezależność twórczą, ponieważ miała inne źródła utrzymania. Języka francuskiego nauczyła się w dzieciństwie od przyjaciółki matki, Belgijki, która mieszkała z jej rodziną w czasie wojny. We Francji kupowała także sprzęt fotograficzny, niedostępny wówczas dla wielu polskich fotografów.
Twórczość Karierę rozpoczęła pod koniec lat 60., w okresie intensywnego rozwoju polskiego kina autorskiego. Nie wybrała jednak zawodu operatora, lecz została fotosistką. Początkowo pracowała w tym zawodzie sporadycznie, wybierając konkretne projekty, m.in. film Janusza Morgensterna Dwa żebra Adama.
Jako jedna z pierwszych osób w Polsce korzystała z tzw. blimpu – urządzenia wyciszającego migawkę aparatu, umożliwiającego wykonywanie zdjęć podczas realizacji ujęć filmowych. Sprzęt z Los Angeles sprowadziła jej koleżanka z Paryża.
W uzyskaniu trwałej pozycji w branży pomogło jej dołączenie najpierw do Zespołu Realizatorów Filmowych „Kamera”, dzięki Józefowi Krakowskiemu, a następnie – w okresie przemian lat 70. – do Zespołu Filmowego „X”. W tym czasie rozpoczął się najważniejszy etap jej kariery: praca etatowej fotosistki Andrzeja Wajdy.
W okresie pierwszych współprac z Wajdą rozpoczęła również dokumentowanie zaplecza planu filmowego. Oprócz fotosów filmowych wykonywała tzw. werki, czyli fotografie powstające poza właściwym planem zdjęciowym. Robiła je z własnej inicjatywy, niezależnie od zleconych obowiązków.
Na planach filmów Wajdy spędziła niemal 30 lat, dokumentując powstawanie jego najważniejszych dzieł. Lata tej współpracy zostały upamiętnione publikacją albumową Werki Wajda. Renata Pajchel, wydaną przez Narodowe Centrum Kultury Filmowej w Łodzi w ramach obchodów Roku Andrzeja Wajdy. Wydawnictwo przedstawia kulisy realizacji filmów reżysera poprzez fotografie Renaty Pajchel i stanowi osobisty hołd fotosistki dla Andrzeja Wajdy.
Pajchel, wspominając pracę z Wajdą, powiedziała:Pajchel uznawana jest za osobę, która jako jedna z pierwszych podniosła fotos filmowy do rangi autonomicznej formy artystycznej. Współpracowała nie tylko z Andrzejem Wajdą, ale także m.in. z Andrzejem Żuławskim, Krzysztofem Zanussim, Krzysztofem Kieślowskim, Januszem Majewskim, Januszem Zaorskim, Witoldem Adamkiem oraz Agnieszką Holland. Wykonywała fotosy do takich filmów, jak Polowanie na muchy, Brzezina, Trzecia część nocy, Wesele, Ziemia obiecana, Kronika wypadków miłosnych, Piłkarski poker, Korczak, Żółty szalik czy Wtorek. Pracę na planie filmowym zakończyła w 2017 roku, po śmierci Witolda Adamka. W jednym z wywiadów powiedziała:Wypracowana przez Renatę Pajchel koncepcja fotosu filmowego, rozwijana przez kilkadziesiąt lat pracy, należy do klasyki polskiego kina i stanowi istotny element krajowej kultury filmowej. Jej fotografie utrwaliły najbardziej rozpoznawalne wizerunki i motywy polskich filmów, wpływając na zbiorową wyobraźnię widzów. Zdjęcia Pajchel mają reportażowy charakter, cechują się uchwyceniem emocji aktorów oraz wyczuciem dramaturgii sceny.
Jej dorobek podsumowano w albumie fotograficznym Fotosy: Renata Pajchel (2018), wydanym przez Narodowe Centrum Kultury Filmowej w Łodzi. Archiwum fotograficzne Renaty Pajchel, obejmujące fotosy i werki, zostało objęte projektem digitalizacyjnym i znajduje się m.in. w zbiorach Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego.
Wybrane wystawy Wystawy i publikacje poświęcone twórczości Pajchel podkreślają jej wkład w rozwój fotografii filmowej oraz dokumentowanie historii polskiego kina. Jej fotografie były prezentowane na wystawach i analizowane w publikacjach dotyczących fotosu filmowego oraz historii kina.
Wystawy indywidualne (2018) Łódź – „Fotosy: Renata Pajchel” (Narodowe Centrum Kultury Filmowej / EC1) (2021) Łódź – „Renata Pajchel. Fotosistka polskiego kina” (NCKF, wystawa pośmiertna) (2023) Kraków – „Werki. Wajda” (Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha) (2026) Łódź – „Werki Wajda. Renata Pajchel” (Narodowe Centrum Kultury Filmowej / EC1) (2026) Warszawa – „Andrzej Wajda w obiektywie Renaty Pajchel” (Galeria Okno na Kulturę) (2026) Paryż – „Le monde de Wajda: photographies de Renata Pajchel” (kino Reflet Médicis) (2026) Podkowa Leśna – „Umarzyłem więc sobie piękny film… Wajda / Iwaszkiewicz. «Panny z Wilka» w obiektywie Renaty Pajchel” (Muzeum im. A. i J. Iwaszkiewiczów STAWISKO, Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny)
Wystawy zbiorowe i prezentacje (2019) Warszawa – „Andrzej Wajda w obiektywie Renaty Pajchel” (2020) Łódź – „Renata Pajchel – fotosy i werki” (projekt digitalizacyjny FINA) (2020) Warszawa – prezentacje retrospektywne fotosów filmowych Renaty Pajchel
Filmografia Fotosy Na podstawie wymienionych źródeł:
Producent Na podstawie wymienionych źródeł:
Producent wykonawczy Na podstawie wymienionych źródeł:
Współpraca reżyserska Na podstawie wymienionych źródeł:
Współpraca operatorska Na podstawie wymienionych źródeł:
Fotografie Na podstawie wymienionych źródeł:
Asystent reżysera Na podstawie wymienionych źródeł:
Zdjęcia Na podstawie wymienionych źródeł:
Przypisy
Bibliografia Rafał Syska (red.), Fotosy: Renata Pajchel, Łódź 2018,
Linki zewnętrzne
Renata Pajchel w bazie sfp.org.pl Renata Pajchel w serwisie Wajda.pl Zdjęcia autorstwa Renaty Pajchel w bazie Fototeka Renata Pajchel na zdjęciach w bazie Fototeka Renata Pajchel – materiał filmowy w serwisie YouTube „Fotosy: Renata Pajchel – 50 lat pracy…” w serwisie Fotopolis Renata Pajchel w bazie DESA
Kategoria:Absolwenci Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Filmowej Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Pochowani na Starym Cmentarzu Rzymskokatolickim w Piotrkowie Trybunalskim Kategoria:Polscy fotografowie Kategoria:Polscy fotosiści Kategoria:Polscy operatorzy filmowi Kategoria:Polscy producenci filmowi Kategoria:Urodzeni w 1942 Kategoria:Zmarli w 2020