Stefan Rzeźnik, ps. „Stefan”, „Stanisław”, „Juchacz”, „Uchacz” (ur. 27 sierpnia 1902, zm. 7 grudnia 1976 w Krakowie) – polski działacz socjalistyczny, związkowy i sportowy, uczestnik konspiracji podczas II wojny światowej, p.o. Okręgowego Delegata Okręgowej Delegatury Rządu na Kraj Kraków (1945).
Życiorys Syn szewca Stanisława i Marii z Uchaczów. W 1916 ukończył szkołę wydziałową im. Kazimierza Wielkiego w Krakowie, odbył także trzyletni kurs handlowy oraz kursy w Towarzystwie Uniwersytetu Ludowego im. A. Mickiewicza i Towarzystwie Uniwersytetu Robotniczego. Od 1917 do 1922 pracował kolejno w elektrowni miejskiej i jako pomocnik kancelaryjny w Zarządzie Miejskim w Krakowie oraz jako elektromonter w Fabryce Lokomotyw w Chrzanowie, w międzyczasie odbył dziewięciomiesięczną służbę wojskową w Dywizjonie Samochodowym WP w Poznaniu. W latach 1922–1937 pracował w Wytwórni Polskiego Monopolu Tytoniowego w Krakowie, skąd wysłano go na wcześniejszą emeryturę za działalność polityczną. Następnie do 1939 księgowy w Centralnym Związku Robotników Przemysłu Chemicznego w Krakowie.
W młodości uprawiał zapasy w barwach Cracovii. Działał w Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego, od 1925 do 1929 przewodniczył jej krakowskiemu zarządowi; potem kierował sekretariatem okręgowym TUR. Wstąpił do Związku Zawodowego Robotnic i Robotników Przemysłu Tytoniowego, był sekretarzem organizacji w zakładzie pracy. W 1922 wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej, był członkiem i zastępcą członka Okręgowego Komitetu Robotniczego PPS Kraków-Miasto, później członkiem jego komisji rewizyjnej, a w 1939 członkiem egzekutywy. Działał w Milicji Robotniczej PPS, współorganizował Dni Kultury Robotniczej, działał w komitetach pomagających strajkującym. Od 1931 do 1933 oddelegowany przez PPS do Spółdzielni Spożywców „Proletariat”, gdzie odpowiadał za finanse.
Po wybuchu II wojny światowej na krótko uciekł z Krakowa na wschód, w październiku 1939 powrócił tam i zajął się współtworzeniem struktur PPS-WRN, odpowiadając za sprawy młodzieżowe i kontakty z zagranicą. Został skarbnikiem Okręgowego Komitetu Robotniczego w Małopolsce Zachodniej, a po aresztowaniu w kwietniu 1941 Józefa Cyrankiewicza przejął faktycznie przywództwo nad tą komórką, znacznie powiększając liczbę członków organizacji i jej milicji. Starał się zachowywać neutralność w konflikcie władz PPS-WRN z Zygmuntem Żuławskim. Wszedł w skład Krakowskiego Komitetu Międzypartyjnego (Porozumienia Stronnictw Politycznych), w 1943 współtworzył Komitet Pomocy Więźniom Obozów Koncentracyjnych. W 1942 uczestniczył w akcji odbicia więźnia Gestapo, wkrótce później zdekonspirowany. Zaczął się ukrywać, w ramach represji Niemcy przejściowo aresztowali jego żonę.
W 1943 został zastępcą Okręgowego Delegata Delegatury Rządu Kraków. Od stycznia 1945, kiedy siły radzieckie zdobyły Kraków, objął tymczasowo obowiązki Okręgowego Delegata Rządu, zajmując się likwidacją struktury (formalnie urzędował do kwietnia 1945). Na przełomie lutego i marca 1945 aresztowany przez Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Krakowie, w czerwcu 1945 zwolniony na skutek interwencji Zygmunta Żuławskiego. Pozostał jego bliskim współpracownikiem, w tym samym roku wszedł w skład Komitetu Organizacyjnego Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej. Po odmowie jej rejestracji podobnie jak inni członkowie PPSD przystąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej (lubelskiej). W 1946 dokooptowany w skład jej Rady Naczelnej, nie przyjął nominacji w geście protestu przeciwko niedotrzymaniu umowy zjednoczeniowej PPSD z PPS (zakładającego m.in. 10 mandatów poselskich dla PPSD, w tym dla Rzeźnika. Od 1946 skarbnik Rady Wojewódzkiej PPS w Krakowie, od 1947 członek Wojewódzkiego Komitetu i Rady Wojewódzkiej PPS. W ramach zwalczania odchylenia prawicowo-nacjonalistycznego w październiku 1948 usunięty z organów PPS, wpisany następnie zaocznie na listę członków Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (wydalony z niej w marcu 1955 ze względu na obcość ideologiczną).
Kierował wojewódzkimi strukturami Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego (1946–1948/9), Związku Bojowników o Wolność i Demokrację (1956–1959). Działał w Wojewódzkim Obywatelskim Komitecie Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa (1956–1968), przyczynił się do utworzenia Pomnika Ofiar Faszyzmu w Krakowie, ponadto od 1956 zasiadał we władzach KS Cracovia Kraków. W latach 1946–1972 prezes Spółdzielni Pracy Komunikacyjno-Warsztatowej (potem Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Usług Motoryzacyjnych) w Krakowie. Autor trzech publikacji wspomnieniowych.
Życie prywatne Od 1933 żonaty z bibliotekarką Józefą z Bujakiewiczów, mieli synów Stanisława (ur. 1944, inżyniera) i Jana (ur. 1946, nauczyciela wychowania fizycznego). W 1972 utracił wzrok wskutek jaskry.
Odznaczenia Odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Partyzanckim, Złotą Odznaką „Za pracę społeczną dla m. Krakowa” i Medalem 100-lecia sportu polskiego.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Członkowie Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego Kategoria:Członkowie Polskiej Partii Socjalistycznej (1944–1948) Kategoria:Członkowie PPS-WRN Kategoria:Członkowie ZBoWiD Kategoria:Delegaci okręgowi Delegatury Rządu na Kraj Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Partyzanckim Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polscy działacze sportowi Kategoria:Polscy działacze spółdzielczy Kategoria:Osoby pozbawione członkostwa w Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Kategoria:Polacy i obywatele polscy niosący pomoc Żydom w okupowanej Polsce 1939–1945 Kategoria:Politycy Polskiej Partii Socjalistycznej (1919–1939) Kategoria:Polscy księgowi Kategoria:Polscy robotnicy Kategoria:Polscy zapaśnicy Kategoria:Polscy związkowcy Kategoria:Więźniowie polityczni w Polsce Ludowej 1944–1956 Kategoria:Urodzeni w 1902 Kategoria:Zmarli w 1974