IRINS Dena (farsi: دنا) – irańska lekka fregata rakietowa typu Mowj (Moudge／Modż) z początku XXI wieku. Nosiła numer burtowy: 75. Została zbudowana w Iranie, wodowana w 2015 roku i przyjęta do służby w Marynarce Wojennej Iranu w 2021 roku. Uczestniczyła w pierwszym rejsie okołoziemskim irańskich okrętów ukończonym w 2023 roku. Zatopiona przez amerykański okręt podwodny 4 marca 2026 roku koło Cejlonu.
Wyporność okrętu wynosiła około 1500 ton, a długość 94,5 m. Napędzały go cztery silniki wysokoprężne. Uzbrojenie stanowiły cztery wyrzutnie pocisków przeciwokrętowych, dwie wyrzutnie pocisków przeciwlotniczych średniego zasięgu i działo uniwersalne kalibru 76 mm uzupełnione przez lekką artylerię przeciwlotniczą i torpedy przeciw okrętom podwodnym. Mógł przenosić śmigłowiec.
Budowa „Dena” była czwartym zbudowanym okrętem z serii irańskich lekkich fregat typu Mowj (Moudge), określanych też w literaturze z uwagi na małe rozmiary jako korwety. Ich konstrukcja wywodziła się z budowanych w Wielkiej Brytanii dla Iranu w latach 70. XX wieku fregat eksportowego typu Saam (Alvand), których projekt został zaadaptowany w Iranie na przełomie XX i XXI wieku do budowy własnych jednostek. Na skutek rozciągniętej w czasie budowy poszczególne okręty różniły się znacząco od siebie. Należy zaznaczyć jednak, że z uwagi na naturę reżimu w Iranie, ilość ujawnianych informacji o okrętach i ich konstrukcji była ograniczona, a ich poziom szczegółowości był niewielki. W Iranie okręty oficjalnie zaklasyfikowano jako niszczyciele, mimo znacznie mniejszej wielkości i słabszego uzbrojenia.
Stępkę pod budowę fregaty „Dena” położono w 2012 roku. Budowę prowadzono w stoczni marynarki w Bandar-e AbbasWedług okręt zbudowała w Bandar Shahid Rejaya (zniekształcona nazwa pobliskiego portu w pobliżu Bandar-e Abbas), natomiast starsze źródło podawało położenie stępki pod budowę czwartego okrętu bez podanej nazwy w 2012 roku w Khoramshahr Shipyard.. Okręt otrzymał nazwę od w Iranie. Wodowano go w 2015 roku. Planowano wcielić okręt w lutym 2020 roku, ale termin ten nie został dotrzymany i został on oddany do służby 14 czerwca 2021 roku podaje 13 czerwca 2021 roku, jednakże relacje prasowe podawały poniedziałek 14 czerwca.. Otrzymał numer burtowy: 75.
Opis Skrócony opis konstrukcji
thumb|left|Sylwetka thumb|left|„Dena” od rufy Fregaty typu Mowj mają kadłub gładkopokładowy, z lądowiskiem dla śmigłowca na rufie i wydłużoną nadbudową na śródokręciu (rysunki) i . Podobnie jak pierwsze dwa okręty tego typu, a odmiennie niż trzeci, „Dena” miała przestarzałą już klasyczną schodkową konfigurację nadbudowy i nadbudówki na niej, z pionowymi ścianami. Odróżniała się natomiast od nich bardziej masywnym i wyższym trójnożnym masztem z antenami radarów, bez osobnego postumentu dla anten za masztem.
Wyporność pełna wynosiła około 1500 ton. Podawana była także wartość wyporności: ponad 1300 ton lub przedział 1300–1500 ton podawał wyporność pełną dla pierwszych okrętów 1372 tony, .. Długość wynosiła 94,5 m, szerokość 11,1 m, a zanurzenie 4,3 m.
Załoga pierwszych okrętów typu liczyła 125 osób z możliwością zakwaterowania dalszych 21.
Napęd stanowiły cztery irańskie silniki wysokoprężne Bonyan 4 o mocy po 5000 KM, łącznie 20 000 KM. Napędzały one przez przekładnie redukcyjne dwie śrubyWedług części literatury, we fregacie „Dena” cztery silniki napędzały cztery śruby ( i ), jednakże informacja ta podaana jest jako niepewna i jej poziom wiarygodności jest nieznany..
Prędkość okrętów wynosiła 28 węzłów, a zasięg 3650 mil morskich przy 18 węzłach. Na okręcie zainstalowano ster strumieniowy na dziobie.
Uzbrojenie thumb|„Dena” (w głębi) podczas ćwiczeń Maritime Security Belt 2022, z krążownikiem „Wariag” – widoczna armata i dwie wyrzutnie pocisków plot. thumb|„Dena” po powrocie do portu z rejsu okołoziemskiego – widoczny maszt i anteny Główne uzbrojenie artyleryjskie stanowiło automatyczne działo uniwersalne Fajr-27 kalibru 76 mm w wieży na dziobie, stanowiące kopię włoskiego OTO Melara 76 mm. Strzela ono pociskami o masie 6 kg z szybkostrzelnością do 50 strz./min. Donośność sięga 16 km. Uzbrojenie przeciwlotnicze tak jak na pierwszych okrętach stanowiła armata kalibru 40 mm Fath-40 z tyłu nadbudowy. Uzupełniały je dwa działka 20 mm (na nadbudówce) i dwa karabiny maszynowe kalibru 12,7 mm.
Uzbrojenie rakietowe przeciw okrętom obejmowało cztery kontenerowe wyrzutnie przeciwokrętowych pocisków odrzutowych (pochodna chińskich C802) lub prawdopdobniej ulepszonych pocisków (Quader). Zasięg pocisków wynosi odpowiednio do 120 lub 200 km, a masa głowicy bojowej 165 kg. Od drugiej jednostki typu wyrzutnie umieszczone były na nadbudowie za kominem, skierowane ku przeciwległym burtom. Przeciwlotnicze uzbrojenie rakietowe stanowiły wyrzutnie pocisków średniego zasięgu Mehrab, skopiowanych z amerykańskich SM-1MR Standard (spotykane jest też oznaczenie Sayyad). Zasięg pocisków szacowany był na 38 km. W odróżnieniu od prototypowego okrętu, zastosowano tylko wyrzutnie dwóch pocisków, zainstalowane poziomo w kontenerach na nadbudowie przed pomostem dowodzenia, w kierunku przeciwległych burt, bez pocisków zapasowychŹródła podają na ogół uzbrojenie fregat typu Mowj w cztery pociski plot. (np. i ), lecz irański artykuł podaje dla „Deny” dwa pociski, tak samo . W odróżnieniu od prototypu, na seryjnych okrętach typu Mowj brak jest kontenerów z pociskami zapasowymi przed dwoma wyrzutniami, co jest zgodne ze zdjęciami (np. ).. Uzbrojenie przeciwlotnicze oceniane było przez to jako słabe. Deklarowano na etapie budowy wyposażenie okrętu w pionową wyrzutnię nowszych pocisków przeciwlotniczych, ale do tego nie doszło.
Do zwalczania okrętów podwodnych służyły dwie potrójne wyrzutnie lekkich torped przeciw okrętom podwodnym kalibru 324 mm, w wnękach nadbudowy w części rufowej. Na okręcie mógł bazować uniwersalny śmigłowiec typu Agusta-Bell AB 212, ale bez możliwości hangarowania. Mógł on przenosić torpedy przeciw okrętom podwodnym lub pociski rakietowe .
Wyposażenie Wyposażenie radioelektroniczne stanowił przede wszystkim stosunkowo nowoczesny irański radar trójwspółrzędny z płaską anteną fazowaną. Ponadto zastosowano radar artyleryjski z systemem kierowania ogniem, w jajowatej osłonie: holenderski Signaal WM25 lub analogiczny, zainstalowany w odróżnieniu od poprzednich okrętów na szczycie masztu. Okręty tego typu posiadały też radar artyleryjski Contraves Sea Hunter na dachu mostka. Według Iranu, na „Denie” zainstalowano nowocześniejsze wyposażenie elektroniczne w stosunku do poprzednich okrętów i system kierowania ogniem zapewniający śledzenie 40 celów i angażowanie pięciu z nich. Radar Asr został ulepszony i jego zasięg był podawany przez Iran na 300 km. Sonar jest nieznany.
Służba Początek służby 2021–2025 thumb|„Dena” po powrocie z rejsu okołoziemskiego 20 maja 2023 thumb|Ceremonia powitania po rejsie okołoziemskim – widoczne skrzydło pomostu i tabliczka z nazwą okrętu („Niszczyciel I.A.A Dena”) IRINS „Dena” została uroczyście wcielona do służby w Marynarce Wojennej Islamskiej Republiki Iranu 14 czerwca 2021 roku. Otrzymała numer burtowy: 75. Od 21 stycznia 2022 roku brała udział w ćwiczeniach 2022 (CHIRU-2022) z marynarkami Rosji i Chin w Zatoce Omańskiej. 29 marca 2022 roku została wysłana na międzynarodowe ćwiczenia na Oceanie Indyjskim.
Między 20 września 2022 roku a 20 maja 2023 roku, „Dena” wraz z okrętem-bazą „Makran” (zaadaptowanym z tankowca) odbyły rejs dookoła świata, jako 86. Flotylla. Zespół wypłynął z Bandar-e Abbas, płynąc przez Ocean Indyjski, Cieśninę Malakka, Ocean Spokojny i Polinezję Francuską, odwiedzając po drodze Mumbaj i Dżakartę. W dniach 23–30 stycznia zespół miał złożyć wizytę w Brazylii, ale zgoda została odsunięta z powodu nacisków amerykańskich i planowanej wizyty prezydenta Luli w USAPrawdopodobnie plany te stały się przyczyną spotykanych doniesień o wizycie okrętów w Rio de Janeiro w ostatniej dekadzie stycznia (np. ).. 3 lutego na okręty zostały nałożone sankcje amerykańskie za dostarczanie przez Iran Rosji dronów (m.in. typu Shahed) podczas wojny z Ukrainą. Zespół zamierzał przepłynąć Kanał Panamski, na co otrzymał zgodę 7 lutego (połączoną m.in. z koniecznością uiszczenia opłat tranzytowych). Ostatecznie jednak okręty irańskie nie przepłynęły tamtędy, lecz pożeglowały na południe i przedostały się na Atlantyk Cieśniną Magellana. Mimo to, irańska propaganda podkreślała, że USA nie zdołały uniemożliwić zespołowi przepłynięcia Kanału Panamskiego. 26 lutego 2023 roku zespół ostatecznie złożył oficjalną wizytę w Rio de Janeiro w Brazylii. Zespół następnie przepłynął Atlantyk i na początku kwietnia odwiedził Kapsztad. 20 maja 2023 roku uroczyście witane okręty 86. Flotylli powróciły do Bandar-e Abbas. Zespół przepłynął ok. 65 tysięcy kilometrów i czterokrotnie przekroczył równik. Był to najdłuższy rejs irańskiego zespołu okrętów do tamtej pory.
W dniach 12–14 marca 2024 roku „Dena” ponownie wzięła udział w morskiej fazie ćwiczeń Maritime Security Belt 2024 z marynarkami Rosji i Chin w Zatoce Omańskiej
Zatopienie thumb|Moment storpedowania fregaty thumb|Tonąca „Dena” sfotografowana przez peryskop Między 18 a 25 lutego 2026 roku „Dena” brała udział w międzynarodowych ćwiczeniach Milan-2026 organizowanych przez Indyjską Marynarkę Wojenną w Zatoce Bengalskiej, z fazą portową w Visakhapatnam. Okręt wchodził wówczas w skład 99. Flotylli. Według niektórych doniesień, zgodnie z protokołem ćwiczeń okręt nie posiadał na pokładzie amunicji lub posiadał jej niewielką ilość. W drodze powrotnej, po amerykańsko-izraelskiej agresji na Iran, 4 marca 2026 roku około godziny 6.00 rano czasu lokalnego fregata została zatopiona ok. 40 km na południe od Galle na Sri Lance torpedą okrętu podwodnego. Dwa dni później ujawniono, że atakującym okrętem był amerykański USS „Charlotte” (SSN-766), który wystrzelił dwie ciężkie torpedy Mk 48. Silny wybuch torpedy nastąpił pod częścią rufową z lewej burty, unosząc okręt i powodując szybkie zatonięcie rufą w dół. Fregata zdążyła nadać sygnały wezwania o pomoc, na skutek których akcję ratunkową podjęła . Uratowano 32 członków załogi i odnaleziono 87 ciał ze 180 osób, które według ówczesnych doniesień miały znajdować się na pokładzieWedług niepotwierdzonych nieoficjalnych doniesień, uratowano 79 osób, w tym rannych (). Liczba ofiar była później wskazana jako 104 osoby. Wśród uratowanych był dowódca okrętu, a część osób była rannych, odtransportowanych do szpitala w Galle.
Amerykański Sekretarz Wojny Pete Hegseth potwierdził na konferencji zatopienie okrętu „który myślał, że jest bezpieczny na wodach międzynarodowych” przez amerykański okręt podwodny. Był to pierwszy przypadek zatopienia okrętu przez amerykański okręt podwodny po II wojnie światowej. Szef sztabu armii Indii gen. Upendra Dwivedi ujawnił następnie, że Indie przekazywały Izraelowi informacje o pozycji fregaty po opuszczeniu przez nią wód terytorialnych Indii, na mocy sojuszu zakładającego wymianę informacji wywiadowczych z Izraelem.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Fregaty typu Mowj Kategoria:Statki i okręty zatopione na Oceanie Indyjskim Kategoria:Statki i okręty zatopione przez okręty podwodne