Fritz Karl Ertl (ur. 31 sierpnia 1908 w Breitbrunn, zm. 2 listopada 1982 w Linzu) – austriacki architekt, zbrodniarz nazistowski, SS-Untersturmführer, zastępca kierownika Centralnego Zarządu Budowlanego Waffen-SS i Policji w Auschwitz.
Życiorys Urodził się we wsi Breitbrunn w gminie Hörsching, syn budowniczego Josefa Ertla i Agathy z d. Becker. Uczęszczał do szkoły w Thening i gimnazjum w Linzu. W młodości zaangażował się w ruch volkistowski. W latach 1924–1927 był studentem Bundeslehranstalt für Hochbau w Salzburgu. W latach 1928–1931 studiował architekturę w Bauhausie, w tym samym czasie studiował tam Franz Ehrlich. Podczas studiów podjął pracę w biurze architekta i uczestniczył w projektowaniu kamienic w Wiedniu.
Po studiach podjął pracę w przedsiębiorstwie należącym do jego ojca. W 1931 roku uczęszczał na Uniwersytet Techniczny w Wiedniu. W 1934 roku zdał egzamin mistrzowski. Po śmierci ojca w 1935 roku wraz z bratem przejął jego firmę. Angażował się w działalność zdelegalizowanej w Austrii NSDAP. Od 1938 roku był członkiem Schutzstaffel, oficjalnie został także członkiem NSDAP. Pracował w kierownictwie NSDAP w Linzu jako specjalista ds. budownictwa. Po wybuchu II wojny światowej zgłosił się na ochotnika do Waffen-SS. W listopadzie 1939 roku został przydzielony do SS-Totenkopfverbände w Krakowie.
Od 27 maja 1940 roku służył w Centralnym Zarządzie Budowlanym Waffen-SS i Policji w Oświęcimiu, gdzie został doradcą budowlanym. Wraz z rozbudową obozu Auschwitz-Birkenau został kierownikiem wydziału budownictwa naziemnego. 20 kwietnia 1941 roku został awansowany do stopnia SS-Rottenführera, a 1 grudnia tego samego roku na SS-Unterscharführera. Jesienią 1941 roku został kierownikiem oddziału odpowiedzialnego za budowę obozu dla jeńców radzieckich we wsi Brzezinka. Odpowiedzialny był także za kontakty z prywatnymi przedsiębiorstwami wykonującymi prace na terenie obozu. Z dniem 1 stycznia 1942 roku został mianowany SS-Fachführerem i tymczasowo awansowany na stopień SS-Untersturmführera. W tym samym miesiącu został zastępcą kierownika Centralnego Zarządu Budowlanego. Wraz z Walterem Dejaciem odgrywał znaczącą rolę w projektowaniu i budowie całej infrastruktury obozu Auschwitz-Birkenau, razem zaprojektowali także komory gazowe oraz koordynowali budowę krematoriów. W swoich powojennych zeznaniach mówił, jakoby komory gazowe zostały zbudowane bez wiedzy pracowników Centralnego Zarządu Budowlanego.
Podczas służby w Auschwitz-Birkenau pozostawał w związku ze zgermanizowaną Polką – Hildegardą Klonek, planował wziąć z nią ślub. 2 października 1942 roku w Innsbrucku urodził im się syn. W związku z jego relacją z Polką Walter Dejaco złożył na niego donos do Głównego Urzędu Rasy i Osadnictwa SS, w którym przekazał, jakoby ojciec Hildegardy Klonek był funkcjonariuszem Policji Państwowej w Chorzowie.
Na początku 1943 roku Ertl poprosił o przeniesienie do jednostki bojowej, na co zgodził się jego przełożony, Karl Bischoff. 25 stycznia 1943 roku przywrócono mu stopień Unterscharführera i przydzielono do SS-Pionierschule Hraditschko. Następnie służył w 1. Zapasowym Batalionie Pionierów w Dreźnie, a później w 3. Batalionie Szkolno-Zapasowym Grenadierów Pancernych SS w Warszawie. Od 4 maja 1943 roku służył w Batalionie Pionierów Dywizji Kawalerii SS, został przydzielony do sztabu poligonu SS „Heidelager”. Najprawdopodobniej brał udział w operacjach wymierzonych w partyzantów na terenie Związku Radzieckiego i Chorwacji, w związku z czym uczestniczył w masowych mordach ludności cywilnej. Od 19 marca 1944 roku brał udział w okupacji Królestwa Węgier. Od maja 1944 roku służył w SS-Wirtschafts- und Verwaltungshauptamt na Węgrzech. 1 sierpnia 1944 roku awansowano go do stopnia SS-Oberscharführera. 15 sierpnia tego samego roku ponownie został mianowany Fachführerem i awansowany do stopnia SS-Untersturmführera. Przeniesiono go wówczas do Inspektoratu Budowlanego Waffen-SS i Policji na Śląsku, pełnił funkcję kierownika urzędu budowlanego we Wrocławiu. Jego ostatnim przydziałem w grudniu 1944 roku stał się Wydział C SS-Wirtschafts- und Verwaltungshauptamt. W 1945 roku dostał się do niewoli alianckiej, przebywał w obozie internowania w Hallein, z niewoli został zwolniony 18 maja 1946 roku.
Po wojnie pracował jako budowlaniec w Linzu. W styczniu 1972 roku w Wiedniu rozpoczął się proces jego i Waltera Dejaco, przedstawiono im zarzut współudziału w mordach masowych więźniów Auschwitz poprzez planowanie, stworzenie i nadzorowanie komór gazowych i krematoriów. 10 marca 1972 roku zostali uniewinnieni, następnie sąd zwrócił im także koszty procesu.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Austriaccy architekci Kategoria:Żołnierze Waffen-SS Kategoria:Personel Auschwitz-Birkenau Kategoria:Austriaccy naziści Kategoria:Politycy NSDAP Kategoria:Absolwenci Bauhausu Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Technicznego w Wiedniu Kategoria:Niemieccy zbrodniarze wojenni w okresie II wojny światowej Kategoria:Funkcjonariusze niemieckich władz okupacyjnych w Polsce 1939–1945 (dystrykt krakowski) Kategoria:Ludzie związani z Krakowem Kategoria:Ludzie związani z Linzem Kategoria:Ludzie związani z Salzburgiem Kategoria:Ludzie związani z Wrocławiem przed 1945 Kategoria:Niemieccy uczestnicy walk na froncie wschodnim w II wojnie światowej Kategoria:Ludzie związani z Dreznem Kategoria:Ludzie związani z Warszawą Kategoria:Urodzeni w 1908 Kategoria:Zmarli w 1982