Międzynarodowa Organizacja Pracy ( – , – , – , ros. – ) – agencja afiliowana ONZ zajmująca się problemami pracowniczymi, a szczególnie ograniczaniem pracy dzieci, ochroną praw pracowników, polepszaniem warunków do pracy i życia, tworzeniem miejsc pracy i szkoleń oraz opracowywaniem międzynarodowych standardów pracy. MOP rozpatruje skargi na podmioty, które naruszają międzynarodowe prawa pracownicze, jednak nie może nakładać sankcji na rządy za nieprzestrzeganie prawa.
Została utworzona 28 czerwca 1919 roku na paryskiej konferencji pokojowej jako autonomiczna organizacja stowarzyszona z Ligą Narodów. Po II wojnie światowej stała się organizacją afiliowaną przy ONZProtocol concerning the entry into force of the Agreement between the United Nations and the International Labour Organization. Signed at New York, on 19 December 1946 (United nations Treaty Series v. 1 s. 183–205).. Jej siedziba znajduje się w Genewie. W 1969 roku otrzymała Pokojową Nagrodę Nobla.
Do Międzynarodowej Organizacji Pracy należy 187 państw; 186 ze 193 państw członkowskich ONZ i Wyspy Cooka. thumb|311x311px|Albert Thomas – pierwszy dyrektor Międzynarodowej Organizacji Pracy przy Lidze Narodów w latach 1920–1932
Ogólne informacje Organizacja organizuje Międzynarodową Konferencję Pracy w Genewie co roku, w czerwcu. Konferencja ta podejmuje decyzje dotyczące polityki, programu i budżetu MOP.
Każdy kraj członkowski reprezentowany jest na Konferencji przez czterech delegatów: dwóch z ramienia rządu, jednego przedstawiciela pracodawców i jednego przedstawiciela pracowników. Wszystkie głosy są równe, niezależnie od wielkości i ludności państwa. Każdy delegat ma prawo głosować indywidualnie we wszystkich sprawach, nad którymi obraduje Konferencja. Reprezentanci pracowników i pracodawców zazwyczaj są wybierani przez organizacje ogólnonarodowe.
Każdy delegat może mieć dwóch doradców technicznych do każdej poszczególnej sprawy, objętej porządkiem dziennym posiedzenia, mających głos doradczy. Pełnomocnictwa delegatów i ich doradców są sprawdzane przez Konferencję, która może większością 2/3 głosów delegatów obecnych odmówić przyjęcia delegata lub doradcy, którego wyznaczenie uzna za sprzeczne z przepisanymi warunkami (art. 3 Konstytucji MOP). Brak delegata nierządowego lub zakwestionowanie jego pełnomocnictw skutkuje pozbawieniem głosu decydującego jednego z delegatów rządowych, zachowuje on głos doradczy (art. 4).
MOP, której siedzibą jest Genewa, ma unikalną, trójstronną strukturę. W jej głównych organach: Międzynarodowej Konferencji Pracy i Radzie Administracyjnej, obok przedstawicieli rządów zasiadają reprezentanci pracodawców i pracowników. Funkcję sekretariatu Organizacji pełni Międzynarodowe Biuro Pracy (MBP), na czele którego stoi dyrektor generalny. W październiku 2022 urząd dyrektora generalnego objął Gilbert Houngbo.
MOP koncentruje swoją działalność na ustanawianiu standardów pracy w formie konwencji i zaleceń. Dostarcza też na dużą skalę pomoc techniczną w różnych dziedzinach. Szeroka gama programów technicznych realizowana jest w 140 krajach. Programy te skupione są na wspieraniu realizacji 4 celów strategicznych MOP, tj.: promocji Fundamentalnych Zasad i Praw w Pracy, zwiększaniu szans na zatrudnienie, zwiększaniu efektywności zabezpieczenia społecznego, wzmocnienia dialogu społecznego.
MOP pomaga rządom oraz organizacjom pracowników i pracodawców ustanawiać poprawne relacje pracownicze oraz reformować prawo pracy tak, by mogło sprostać zmianom gospodarczym i potrzebom społecznym.
Aktywność MOP w wielu przypadkach wychodzi poza granice statutowe i dotyczy problemów globalnych. W lutym 2002 roku utworzono Światową Komisję do spraw Społecznego Wymiaru Globalizacji, która jest organem niezależnym złożonym z 26 ekspertów z różnych dziedzin (politycy, ekonomiści, przedstawiciele biznesu, pracodawców i pracowników). Celem Komisji jest określenie kierunku, w jakim zmierzają procesy globalizacji, ich wpływu na życie i pracę ludzi na całym świecie, i wypracowanie konkretnych środków politycznych, które pozwolą na oswojenie globalizacji i umożliwią nadanie jej bardziej ludzkiego kształtu.
MOP posiada Centrum Szkoleniowe w Turynie.
Kraje powinny dążyć do tego, aby wzajemnie respektować szkolenia instytucji i ośrodków szkoleniowych BHP.
Historia mały|240x240px|Siedziba Międzynarodowej Organizacji Pracy w Genewie Pod koniec I wojny światowej na wniosek związków zawodowych w kilku krajach, Konferencja Pokojowa ustanowiła w 1919 roku Komisję Pracy. Wśród jej 15 członków byli związkowi przywódcy, tacy jak Amerykanin Samuel Gompers, który został przewodniczącym oraz Léon Jouhaux z Francji, późniejszy laureat Pokojowej Nagrody Nobla. W Komisji byli również liderzy Międzynarodowego Stowarzyszenia Ustawodawstwa Pracy tacy jak Arthur Fontaine z Francji, który został pierwszym przewodniczącym Rady Administracyjnej Międzynarodowej Organizacji Pracy, z Belgii, następca Fontaine’a na tym samym stanowisku; przywódca socjalistyczny Emile Vandervelde, również z Belgii i Harold Butler z Brytanii, późniejszy dyrektor generalny MOP. Po dziesięciu tygodniach pracy Komisja Pracy przyjęła dokument opracowany na podstawie brytyjskiego projektu, który 11 kwietnia 1919 roku stał się XIII rozdziałem traktatu wersalskiego i odpowiednio pozostałych układów pokojowych. Z poprawkami pozostaje on do dziś dokumentem według którego pracuje MOP.
Wśród członków założycieli MOP znalazły się następujące kraje: Belgia, Kuba, Czechosłowacja, Francja, Japonia, Stany Zjednoczone, Wielka Brytania oraz Polska.
W swojej preambule Konstytucja MOP stwierdza, że „pokój powszechny i trwały może być zbudowany jedynie na zasadach sprawiedliwości społecznej”Konstytucja Międzynarodowej Organizacji Pracy (, zmiany: , i ). Ostatnia poprawka wprowadzona została 19 czerwca 1997 r. (). Zmiana obowiązuje od 8 października 2015 r. (), uprawnia Konferencję na wniosek Rady Administracyjnej, do uchylenia, większością dwóch trzecich głosów obecnych delegatów, każdej konwencji która utraciła swój cel lub nie przyczynia się dłużej do skutecznego osiągania celów Organizacji (ILO Constitution, art. 19. 9).. W roku 1944 w Filadelfii Międzynarodowa Konferencja Pracy przyjęła deklarację, stanowiącą obecnie aneks do Konstytucji, która zawiera znacznie dalej idące stwierdzenie. Ogłasza ona, że wszyscy ludzie mają prawo „dążyć do postępu materialnego i rozwoju umysłowego w warunkach wolności i godności, bezpieczeństwa gospodarczego i z równymi szansami”. Zaś dalej mówi, że „ubóstwo, gdziekolwiek istnieje, stanowi niebezpieczeństwo dla dobrobytu wszystkich”.
Lata początkowe Pierwsza Międzynarodowa Konferencja Pracy odbyła się w Waszyngtonie w październiku 1919 rokuZgromadzenie Ligi Narodów po raz pierwszy obradowało w rok później, 15 listopada 1920 r. w Genewie.. Wybrany został wówczas pierwszy dyrektor nowego Międzynarodowego Biura Pracy, Albert Thomas z Francji. Historyk o głębokich zainteresowaniach problemami społecznymi, poprzednio polityk, ambasador i minister z czasu wojny, przewodził MOP podczas lat jej kształtowania sięHistoria MOP..
Pomiędzy dwiema wojnami światowymi MOP była autonomiczną częścią Ligi Narodów. Konstytucję jej stanowiła część XIII traktatu wersalskiegoTraktat pokoju między mocarstwami sprzymierzonemi i skojarzonemi i Niemcami, podpisany w Wersalu dnia 28 czerwca 1919 roku. Część XIII: Praca. Najbardziej pilnymi problemami owego czasu, których dotyczyły pierwsze decyzje MOP, były: ośmiogodzinny dzień pracyPolska nie ratyfikowała tej Konwencji, lecz skrócenie dnia pracy do 8 godzin dziennie obowiązywało w Polsce jeszcze przed powstaniem Organizacji, wprowadzone przez dekret z 23 listopada 1918 roku ()., walka przeciwko bezrobociu, ochrona macierzyństwa oraz warunki pracy kobiet i młodzieży.
Podczas II wojny światowej MOP przeniosła czasowo swoją siedzibę do Montrealu w Kanadzie. Międzynarodowa Konferencja Pracy, która odbyła się w Filadelfii w 1944 roku po pięcioletniej przerwie, ponownie zdefiniowała cele i zadania Organizacji, przyjmując deklarację filadelfijską, i pomogła przygotować MOP do czekających ją po wojnie problemów.
Rozwój powojenny W 1946 roku Organizacja stała się pierwszą wyspecjalizowaną agencją związaną z Narodami Zjednoczonymi. Od tego właśnie czasu wyrósł system ścisłego współdziałania międzynarodowych organizacji, które usiłują pokonać poważne nierówności i brak równowagi pomiędzy różnymi regionami świata. W zakresie polityki społecznej MOP odgrywa aktywną rolę w jednej z najbardziej imponujących zmian począwszy od II wojny światowej: w rozwoju na wielką skalę międzynarodowej współpracy technicznej. Ciągle pojawiają się nowe problemy jako rezultat technologicznych, gospodarczych i społecznych zmian. Podczas gdy poprawa warunków życia i pracy oraz promocja pełnego zatrudnienia pozostają nadal głównymi celami MOP, musi ona stawiać czoła również takim problemom jak migrujący pracownicy, przedsiębiorstwa wielonarodowe, środowisko pracy i konsekwencje gospodarczej restrukturyzacji.
MOP pozostaje organizacją ustanawiającą standardy, ale dzisiaj kładzie się nacisk na programy operacyjne i pracę edukacyjną w najszerszym znaczeniu tego słowa. Doprowadziło to do utworzenia Międzynarodowego Instytutu Badań nad Pracą (w Genewie) w 1960 roku, oraz Międzynarodowego Centrum Szkoleniowego MOP w Turynie w 1965 roku, a także Światowego Programu na Rzecz Zatrudnienia. Programy operacyjne przyczyniły się ponadto w poważnym stopniu do decentralizacji funkcji genewskiej siedziby Biura między różnymi regionami świata.
Na początku 2014 do MOP należało 185 państw członkowskich, w porównaniu do 42 w 1919 roku i 58 w 1948 roku Lista krajów członkowskich .W 2016 do MOP należy 186 ze 193 członków ONZ oraz Wyspy Cooka. Z członków ONZ poza MOP jest 7 państw: Andora, Bhutan, Korea Północna, Liechtenstein, Mikronezja, Monaco, Nauru.. Jej budżet wzrósł z 4,5 miliona dolarów w 1948 r. do 434,04 miliona dolarów w latach 2004–2005.
Struktura Międzynarodowa Organizacja Pracy składa się ze zbierającego się co roku zgromadzenia ogólnego – Międzynarodowej Konferencji Pracy; rady wykonawczej – Rady Administracyjnej; oraz stałego sekretariatu – Międzynarodowego Biura Pracy. Organizacja działa również poprzez pomocnicze zgromadzenia takie jak regionalne konferencje, komitety przemysłowe i spotkania ekspertów.
Międzynarodowa Konferencja Pracy wybiera Radę Administracyjną; przyjmuje budżet MOP, finansowany ze składek krajów członkowskich; ustanawia międzynarodowe standardy pracy; stanowi światowe forum do dyskusji problemów społecznych i problemów pracy. Każda delegacja krajowa składa się z dwóch delegatów rządowych, jednego delegata przedsiębiorców i jednego delegata pracowników, którym towarzyszą, jeśli jest to niezbędne, techniczni doradcy. Delegaci przedsiębiorców i pracowników są niezależni; mogą oni i często to czynią, nie zgadzać się ze swoimi rządami i między sobą.
Rada Administracyjna zwykle odbywa trzy sesje w ciągu roku w Genewie, aby rozstrzygać problemy polityki i programów Organizacji. Aktualnie składa się ona z 28 członków rządowych, 14 przedsiębiorców oraz 14 pracowników. Dziesięć krajów odgrywających największą rolę w przemyśle mają stałych reprezentantów rządowych, a pozostali są wybierani co trzy lata przez Konferencję.
Międzynarodowe Biuro Pracy kierowane jest przez dyrektora generalnego wybieranego przez Radę Administracyjną. Personel biura pochodzi z około 110 narodów. Liczba urzędników wzrosła z 500 w 1948 roku do ponad 1900 w roku 1992 plus około 600 ekspertów obsługujących programy technicznej współpracy na całym świecie. Oprócz działalności operacyjnej biuro zaangażowane jest do badań i publikowania w bardzo szerokim zakresie tematów społecznych i dotyczących pracy.
Międzynarodowe standardy pracy