Zamach stanu w Burundi w 1976 roku – bezkrwawy wojskowy przewrót, który miał miejsce 1 listopada 1976 roku w Burundi. Frakcja armii, kierowana przez zastępcę szefa sztabu Jeana-Baptiste'a Bagazę, obaliła urzędującego prezydenta Michela Micombero. Bagaza powołał 30-osobową Najwyższą Radę Rewolucyjną, która przejęła władzę w państwie, zawiesił konstytucję oraz został zaprzysiężony na prezydenta 10 listopada 1976 roku. Micombero został początkowo aresztowany, lecz następnie pozwolono mu opuścić kraj. Udał się na emigrację do Somalii (ówczesnej Somalijskiej Republiki Demokratycznej), gdzie zmarł w 1983 roku.
Rządy Jeana-Baptiste’a Bagazy Po objęciu władzy Bagaza podjął próby złagodzenia napięć międzyetnicznych i wewnątrzetnicznych pomiędzy Hutu i Tutsi poprzez serię działań liberalizacyjnych. W 1977 roku przywrócił formalne rządy cywilne, a przedstawiciele Hutu zostali włączeni do struktur rządowych. Rozpoczęto również kampanię antykorupcyjną oraz wdrożono ograniczony program reformy rolnej. W listopadzie 1981 roku w referendum zatwierdzono nową konstytucję, jednak Burundi pozostało państwem jednopartyjnym, rządzonym przez Unię na rzecz Postępu Narodowego (Union pour le Progrès national, UPRONA).
Zgodnie z konstytucją 22 października 1982 roku przeprowadzono wybory do Zgromadzenia Narodowego, natomiast 31 sierpnia 1984 roku Bagaza został wybrany na prezydenta, uzyskując 99,6% głosów jako jedyny kandydat. Reformy te miały jednak w dużej mierze charakter fasadowy. Państwo pozostawało zdominowane przez UPRONA oraz wojsko, które pełniły funkcję narzędzi politycznej i ekonomicznej dominacji klanu Hima-Tutsi z prowincji Bururi, skąd pochodził Bagaza. Większość ludności Hutu pozostawała zmarginalizowana i pozbawiona realnego wpływu politycznego.
W celu zorganizowania oporu wobec rządów Tutsi, uchodźcy Hutu w sąsiedniej Demokratycznej Republice Konga (ówczesnym Zairze) utworzyli w kwietniu 1980 roku Partię Wyzwolenia Ludu Hutu (Parti pour la libération du peuple Hutu, PALIPEHUTU). W tym okresie Tutsi posiadali niemal monopol na dostęp do edukacji oraz zatrudnienie w administracji państwowej.
Wraz z postępującą centralizacją państwa i kontrolą przepływu informacji doszło do konfliktu z Kościołem katolickim, który zapewniał alternatywny dostęp do opieki zdrowotnej, edukacji oraz mobilizacji społecznej. Władze oskarżyły Kościół o wspieranie „oporu Hutu”. Kulminacją konfliktu było wydalenie misjonarzy oraz nacjonalizacja szkół katolickich w 1985 roku.
Kryzys reżimu i obalenie Bagazy Niepowodzenie władz w przeprowadzeniu realnych reform politycznych, gospodarczych i społecznych, a także prześladowania Kościoła katolickiego, doprowadziły do wzrostu niezadowolenia społecznego. Od 1984 roku sprzeciw ten był tłumiony przy użyciu coraz brutalniejszych metod, w tym aresztowań i tortur przeciwników rządu. Początkowe lata prezydentury Bagazy charakteryzowały się dużymi inwestycjami publicznymi finansowanymi z zagranicznych kredytów. Inwestycje te służyły głównie tworzeniu źródeł dochodu i patronatu dla elity Tutsi z Bururi, a nie długofalowemu rozwojowi gospodarczemu, przez co okazały się nietrwałe. W celu spłaty zadłużenia zagranicznego władze nałożyły wysokie podatki, które szczególnie dotknęły ludność cywilną. Pogarszająca się sytuacja praw człowieka doprowadziła do konfliktu z głównymi darczyńcami zagranicznymi Burundi, zwłaszcza Belgią i Francją. Państwa te zaczęły wywierać presję na rząd, domagając się rzeczywistych reform i wstrzymując pomoc zagraniczną, która stanowiła około 50% wydatków budżetowych.
W 1986 roku kryzys gospodarczy zmusił Bagazę do zaakceptowania programu dostosowań strukturalnych narzuconego przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy i Bank Światowy, obejmującego znaczne cięcia wydatków wojskowych i administracyjnych. Decyzje te spotkały się z oporem elity Tutsi oraz wojska, które sprzeciwiały się utracie stanowisk, dochodów i systemu patronatu. W rezultacie 3 września 1987 roku Bagaza został obalony w , kierowanym przez majora Pierre'a Buyoyę.
Przypisy
Kategoria:1976 w Afryce Kategoria:Burundi w XX wieku Burundi 1976 1976