Cezary Obracht-Prondzyński (ur. 27 grudnia 1966 w Bytowie) – polski socjolog, antropolog kulturowy i historyk, profesor nauk humanistycznych, wykładowca Uniwersytetu Gdańskiego. Przewodniczący Rady Programowej Narodowego Centrum Kultury w Warszawie (od 2024).
Specjalizuje się w problematyce mniejszości narodowych i etnicznych, kulturowych problemach współczesności oraz historii i kulturze Kaszub i Pomorza. Jest prezesem Instytutu Kaszubskiego oraz członkiem korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności. W latach 2005–2012 pełnił funkcję dyrektora Instytutu Filozofii, Socjologii i Dziennikarstwa Uniwersytetu Gdańskiego.
Życiorys Rodzina i edukacja Syn Feliksa (1936–1991), pracownika umysłowego, i Teresy z domu Myszka (ur. 1937), nauczycielki. W 1985 roku ukończył I Liceum Ogólnokształcące w Bytowie. W latach 1985–1990 studiował w Instytucie Historii Uniwersytetu Gdańskiego, gdzie w 1990 roku uzyskał tytuł magistra historii. Za pracę magisterską pt. „Kapitalizacja rolnictwa w dobrach drobnoszlacheckich na Pomorzu na przykładzie wsi Borzyszkowy” otrzymał w 1990 roku Nagrodę Fundacji im. Edmunda Borzyszkowskiego.
W 1997 roku uzyskał stopień doktora nauk humanistycznych w zakresie historii na Wydziale Filologiczno-Historycznym UG na podstawie rozprawy Jan Karnowski (1886–1939) – pisarz, polityk i działacz regionalny, napisanej pod kierunkiem prof. Józefa Borzyszkowskiego. Stopień doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie socjologii uzyskał 20 stycznia 2003 roku na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, na podstawie dorobku naukowego i rozprawy Kaszubi – między dyskryminacją a regionalną podmiotowością. 7 sierpnia 2012 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nadał mu tytuł naukowy profesora nauk humanistycznych.
Działalność zawodowa i naukowa W roku szkolnym 1989/1990 pracował jako nauczyciel historii i wiedzy o społeczeństwie w Zespole Szkół Ekonomiczno-Rolniczych w Bytowie. Od 1 października 1989 roku zatrudniony na Uniwersytecie Gdańskim – początkowo jako stażysta, a od 1990 roku asystent (od 1991 roku w Zakładzie Historii Myśli Społecznej).
Od 2005 roku kieruje Zakładem Antropologii Społecznej UG. W latach 2005–2012 pełnił funkcję dyrektora Instytutu Filozofii, Socjologii i Dziennikarstwa UG. Od 2017 roku jest również kierownikiem Pomorskiego Centrum Badań nad Kulturą UG. W latach 2003–2019 był związany z Akademią Medycznych i Społecznych Nauk Stosowanych (wówczas Elbląska Uczelnia Humanistyczno-Ekonomiczna), gdzie pełnił funkcję profesora uczelnianego oraz prorektora ds. kształcenia i nauki (od 2004).
W 2023 roku został wybrany do Rady Doskonałości Naukowej w dziedzinie nauk społecznych (dyscyplina nauki socjologiczne) na kadencję 2024–2027.
Odbył liczne staże naukowe, m.in. w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego (1992), Parlamencie Europejskim w Brukseli (1993, stypendium poświęcone polityce regionalnej i ochronie mniejszości) oraz w Instytut Herdera w Marburgu (2001). W 1991 roku odbył staż w Niemieckiej Fundacji Stosunków Międzynarodowych w Berlinie i Hanowerze.
Działalność społeczna i publiczna W latach 1991–1996 pracował w Gabinecie Wojewody Gdańskiego jako asystent wicewojewody, odpowiadając za kontakty z samorządami i współpracę regionalną. W latach 1991–1993 kierował Biurem Senatorskim Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego. Był członkiem Zespołu ds. Kształcenia Kadr dla Administracji przy Radzie ds. Reform Ustrojowych Państwa przy Premierze RP Jerzym Buzku (1997–1998). Od 2008 roku jest ekspertem Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych.
Jest aktywnym działaczem ruchu kaszubsko-pomorskiego, członkiem ZKP od 1986 roku. W latach 1994–2000 był redaktorem naczelnym miesięcznika „Pomerania”. Jest współzałożycielem (1996), a od 2015 roku prezesem Instytutu Kaszubskiego w Gdańsku.
Należy do wielu towarzystw naukowych, w tym Gdańskiego Towarzystwa Naukowego, Towarzystwa Naukowego w Toruniu oraz Polskiego Towarzystwa Socjologicznego (członek Zarządu Głównego). Jest członkiem korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności (Wydział II Historyczno-Filozoficzny), przewodniczącym Komisji Kaszubskiej PAU oraz kierownikiem Stacji Naukowej PAU w Gdańsku. W latach 2020–2023 pełnił funkcję przewodniczącego Komitetu Socjologii PAN.
Pełnił lub pełni funkcje w licznych radach muzealnych i programowych, m.in.: Przewodniczący Rady Muzeum Gdańska (kadencja 2022–2026, członek w latach 2018–2021); Wiceprzewodniczący Rady Muzeum Zachodniokaszubskiego w Bytowie (od 1996); Członek Rady Muzealnej Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie (od 2008) oraz Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku (od 2007); Przewodniczący Rady Fundacji „Kaszubski Uniwersytet Ludowy” (od 2011); Członek Rady Fundacji Wspólnota Gdańska (od 2016); Członek Kolegium Historyczno-Programowego Europejskiego Centrum Solidarności (od 2017).
W lipcu 2024 roku został powołany w skład Rady Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku. W tym samym roku objął funkcję przewodniczącego Rady Programowej Narodowego Centrum Kultury w Warszawie (kadencja 2024–2028). Ponadto w latach 1992–1995 oraz od 2010 jest związany z Nadbałtyckim Centrum Kultury w Gdańsku, gdzie pełni funkcję przewodniczącego Rady Programowej. Profesor łączy zatem funkcje przewodniczącego rad programowych w obu tych, niezależnych od siebie, instytucjach kultury. Należy również do Rady Programowej Open Eyes Economy Summit (OEES) oraz cyklu „Solidarni w rozwoju”. Od 2019 roku jest członkiem Kapituły Medalu św. Wojciecha i Medalu Księcia Mściwoja II. W latach 2012–2014 przewodniczył Kapitule Konkursu im. Jana Bauera na Społecznika Roku i Organizacji Pozarządowej Roku w Bytowie.
Zainteresowania badawcze Główne obszary badawcze Cezarego Obrachta-Prondzyńskiego obejmują: socjologię etniczności i problematykę mniejszości narodowych (ze szczególnym uwzględnieniem Kaszubów); socjologię kultury, antropologię współczesności i wielokulturowość; politykę regionalną, samorządność i demokrację lokalną; historię Pomorza XIX i XX wieku; pamięć społeczną i tożsamość kulturową.
Wybrane projekty badawcze Kierował lub współrealizował liczne projekty badawcze, finansowane ze środków krajowych i zagranicznych, m.in.: Muzea na Kaszubach – historia, zbiory, funkcje społeczne, rola kulturotwórcza (2007–2008, MKiDN); Poszerzenie pola kultury. Diagnoza potencjału sektora (2011–2012, MKiDN); Punkty styczne: między kulturą a praktyką (nie)uczestnictwa (2013–2014, MKiDN); Historia Kaszubów w dziejach Pomorza (2014–2019, Narodowy Program Rozwoju Humanistyki) – jeden z trzech głównych wykonawców; Kulturalna hierarchia. Nowe dystynkcje i powinności w kulturze a stratyfikacja społeczna (2015–2016, MKiDN); Gniazdo gryfa. Słownik kaszubskich symboli, pamięci i tradycji kultury (2015–2020, NPRH) – kierownik projektu.
Publikacje (wybór) Jest autorem lub współautorem ponad 30 książek. Do najważniejszych publikacji książkowych należą: Jan Karnowski (1886–1939) – pisarz, polityk i kaszubsko-pomorski działacz regionalny, Gdańsk 1999, . Pomorski ruch regionalny. Szkic do portretu, Gdańsk 1999, . Kaszubi – między dyskryminacją a regionalną podmiotowością, Gdańsk 2002, . Ku samorządnemu Pomorzu. Szkice o kształtowaniu się ładu demokratycznego, Gdańsk 2002, . Zjednoczeni w idei. Pięćdziesiąt lat działalności Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego (1956–2006), Gdańsk 2006, . Kaszubi dzisiaj. Kultura – język – tożsamość, Gdańsk 2007, (ukazała się także w językach: kaszubskim, angielskim i niemieckim). Kaszubskich pamiątek skarbnice. O muzeach na Kaszubach – ich dziejach, twórcach i funkcjach społecznych, Gdańsk 2008, . Kaszubi w III RP (wspólnie z Justyną Pomierską), Gdańsk 2019, . Granica polsko-niemiecka na Pomorzu (1920-1939): historia - pamięć - ślady w przestrzeni, Gdańsk/Opole 2023, . Energia społeczna. Dwa eseje (wspólnie z Jerzym Hausnerem), Warszawa 2024, Wydawnictwo Nieoczywiste, . Emigracja kaszubska: ludzie – instytucja – kultura (współautor), Gdańsk 2024, Instytut Kaszubski, .
Nagrody i wyróżnienia Nagroda Fundacji im. Edmunda Borzyszkowskiego za pracę magisterską (1990). Nagroda Polcul Foundation za pracę społeczną i kulturalną na Pomorzu (1995, 1997). Wyróżnienia w ramach Nagrody im. Aleksandra Majkowskiego (1995, 1996). Nagroda Rektora Uniwersytetu Gdańskiego (2003 – II stopnia, 2007 – I stopnia). Nagroda i Medal Zygmunta Glogera (III stopnia) (2004). Odznaka Honorowa „Pieczęć Świętopełka Wielkiego” (klasa złota) (2005). Wyróżnienie na Targach Książki Kaszubskiej i Pomorskiej „Costerina” (2009). Odznaka honorowa „Zasłużony dla Kultury Polskiej” (2009). Wielokrotny laureat nagrody studenckiej „Florian”, w tym zdobywca tytułu „Florian Florianów” (2010). Nagroda Naukowa Miasta Gdańska im. Jana Heweliusza w dziedzinie nauk humanistycznych i społecznych (2017). Pomorska Nagroda Literacka „Wiatr od morza” w kategorii Pomorska Książka Roku za monografię Historia Kaszubów w dziejach Pomorza (t. III–V) (wspólnie z Józefem Borzyszkowskim) (2020 – za rok 2019). Nagroda Rady Miasta Krakowa: Nowa Kultura – Nowej Europy im. Stanisława Vincenza (2023). Srebrny Medal Uniwersytetu Gdańskiego (2025) – wręczony 14 października 2025 roku podczas jubileuszu 35-lecia Wydziału Nauk Społecznych UG i 50-lecia gdańskiej psychologii. Honorowe Obywatelstwo Gminy Bytów (uchwała z 25 czerwca 2025, wręczone 29 października 2025 podczas uroczystej sesji Rady Miejskiej w Muzeum Zachodniokaszubskim w Bytowie).
Życie prywatne Żonaty z Jolantą, nauczycielką (m.in. wicedyrektorką Zespołu Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Bytowie). Jego córką jest Hanna Obracht-Prondzyńska – architektka i urbanistka, doktor nauk technicznych, adiunktka na Uniwersytecie Gdańskim.
Przypisy
Kategoria:Polscy socjolodzy Kategoria:Polscy antropolodzy Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Ludzie związani z Bytowem Kategoria:Działacze społeczni Kategoria:Urodzeni w 1966