Nachman Zonabend (ur. 12 października 1918 w Łęczycy, zm. 24 sierpnia 2006 w Sztokholmie) – polski Żyd, odpowiedzialny za ukrycie i zachowanie dokumentów z archiwum getta łódzkiego.
Życiorys Syn Abrama i Malki z d. Rosenberg.
Od 1936 roku mieszkał z rodziną w Łodzi. Po wybuchu II wojny światowej próbował przedostać się do Warszawy, został jednak zatrzymany przez Niemców, udało mu się uniknąć egzekucji i następnie powrócić do Łodzi. Od 1940 roku przebywał w getcie łódzkim, gdzie pracował jako listonosz w Wydziale Pocztowym Judenratu. W styczniu 1944 roku wziął ślub z Inką (Itą) Kuperminc.
Od sierpnia 1944 roku należał do grupy około 800 robotników, których pozostawiono na terenie wysiedlanego getta w celu uporządkowania go. Udało mu się wówczas ukryć archiwum getta łódzkiego – dokumenty, korespondencję, zdjęcia, rysunki i obrazy opisujące i przedstawiające funkcjonowanie getta. Część dokumentów zakopał, większe przedmioty ukrył w walizkach i wrzucił do wyschniętej studni na placu Kościelnym. W ten sposób uratował m.in. twórczość Melanii Fogelbaum, korespondencję Mordechaja Chaima Rumkowskiego oraz obrazy Maurycego Trębacza, Izraela Lejzerowicza, Amosa Szwarca i Józefa Kownera, brał także udział w ukryciu fotografii Mendla Grossmana. Według własnej relacji pracował później przy dystrybucji mięsa. W Łodzi doczekał wkroczenia Armii Czerwonej w 1945 roku.
W styczniu 1945 roku odnalazł ukryte materiały, część z nich przekazał Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej. Po wojnie także mieszkał w Łodzi, pracował jako fotograf Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej, prawdopodobonie brał także udział w porządkowaniu i opracowaniu ocalonych przez niego materiałów, m.in. i Encyklopedii Getta. Brał także udział w pracach Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce, wraz z m.in. Józefem Kermiszem, Nachmanem Blumentalem, Filipem Friedmanem i Zofią Nałkowską został członkiem komisji wizytującej tereny poobozowe.
W 1947 roku wyjechał z Polski i udał się na emigrację do Szwecji, następnie resztę materiałów przekazał do Jad Waszem i YIVO, w związku z czym w YIVO utworzono kolekcję jego imienia.
Zmarł w 2006 roku w dzielnicy Östermalm w Sztokholmie. Został pochowany na cmentarzu żydowskim w Sztokholmie.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Polscy listonosze Kategoria:Mieszkańcy getta łódzkiego Kategoria:Działacze Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej Kategoria:Urodzeni w 1918 Kategoria:Zmarli w 2006 Kategoria:Ludzie związani ze Sztokholmem Kategoria:Ludzie urodzeni w Łęczycy Kategoria:Szwedzcy Żydzi Kategoria:Polscy Żydzi ocalali z Zagłady