Chorągiew pancerna koronna Feliksa (Szczęsnego) Potockiego – oddział koronnej jazdy pancernej wojska I Rzeczypospolitej przełomu XVII i XVIII wieku (okresu wojny polsko-rosyjskiej 1654–1667, II wojny północnej, wojny polsko-tureckiej 1672–1676, wojny polsko-tureckiej 1683–1699) i wielkiej wojny północnej).

Charakterystyka Chorągiew pancerna (kozacka) była jednostką organizacyjną i taktyczną liczącą około 100–150 koni. Należała do wojsk autoramentu narodowego. Zaciągano ją według systemu pocztów towarzyskich. Składała się z zazwyczaj dwukonnych pocztów: rotmistrza, porucznika, chorążego i pocztów towarzyszy. Podział stawek żołdu w oddziale był następujący: 5 stawek brał rotmistrz, 2 stawki porucznik, 2 kolejne stawki chorąży, a pozostałe stawki żołdu przyznane w kompucie dzielono pomiędzy poczty towarzyskie.

W XVII wieku wojska Rzeczypospolitej prowadziły działania wojenne na kilku frontach. Walczyły z wojskami szwedzkimi, powstańcami Chmielnickiego, Carstwem Moskiewskim, Tatarami Chanatu Krymskiego i Imperium Osmańskim.

Klęski wojsk koronnych w bitwach nad Żółtymi Wodami i pod Korsuniem wywarły przygnębiające wrażenie na szlachcie. Sejmiki wojewódzkie zwołane w 1648 przez Prymasa podjęły uchwały w sprawie nowych zaciągów i odbudowy armii koronnej. Na tej podstawie została utworzona chorągiew kozacka starosty zwinogrodzkiego Łukasza Hulewicza. W czwartym kwartale 1648 liczyła 99 koni.

W pierwszej połowie 1655 Rzeczpospolita przygotowywała się do odparcia szwedzkiej agresji. Sejmiki wojewódzkie, a także sejm nadzwyczajny uchwaliły podatki i nakazały zwiększenie liczebności sił zbrojnych. W drugim kwartale roku, w składzie komputu znajdowało się 86 chorągwi kozackich (pancernych) – w sumie 8039 koni. Jedną z nich była chorągiew starosty zwinogrodzkiego Łukasza Hulewicza licząca 98 koni.

W 1660 (?) chorągiew starosty sokalskiego Szczęsnego Potockiego liczyła 150 koni. Dowodził Stefan Wasilkowski.

Z dniem 1 października 1665 (?) starosta sokalski Szczęsny Potocki przejął szefostwo chorągwi od starosty zwinogrodzkiego Łukasza Hulewicza.

W 1672 wybuchła kolejna wojna z Turcją. Armia Imperium Osmańskiego pod dowództwem sułtana Mehmeda IV w walkach na Ukrainie osiągała początkowo znaczne sukcesy. W kolejnym roku sejm pacyfikacyjny nie tylko nie ratyfikował traktatu buczackiego, ale podjął uchwały o powiększeniu liczebności wojsk zarówno koronnych, jak i litewskich. Jesienią 1673 król Michał Korybut Wiśniowiecki przekazał dowodzenie nad wojskami hetmanowi wielkiemu koronnemu Janowi Sobieskiemu, a połączone siły koronno-litewskie 9 listopada stanęły pod Chocimiem. Była wśród nich chorągiew pancerna koronna wojewody sieradzkiego Szczęsnego Potockiego pod dowództwem por. Paprockiego. W czasie bitwy liczyła 120 koni.

Żołnierze chorągwi wojewody krakowskiego Feliksa (Szczęsnego) Potockiego znaleźli się też w kompucie wojsk koronnych pod Wiedniem w 1683 i wzięli udział w wojnie polsko-tureckiej. Pod Wiedniem chorągiew walczyła w składzie pułku Szczęsnego Potockiego. Zgodnie z etatem chorągiew powinna posiadać 60 koni starego zaciągu i 90 nowego zaciągu. Faktycznie posiadała 107 koni.

W 1686 król Jan Sobieski zorganizował kolejne uderzenie na Mołdawię. Armia była gotowa do działań z początkiem lipca. W tym czasie, będąca w składzie pułku wojewody krakowskiego, chorągiew pancerna wojewody krakowskiego liczyła 150 koni.

Przedłużająca się wojna z Turcją spowodowała, że sejm warszawski w 1690 obniżył komput wojska koronnego. Zgodnie z nowym etatem chorągiew Szczęsnego Potockiego liczyła 120 koni. Chorągwią dowodził Michał Liniewski; od 1 listopada 1692 etat powiększony został o 30 koni z chorągwi Andrzeja Potockiego.

Traktat pokojowy w Karłowicach zakończył wojnę z Portą Ottomańską. Wiosną 1699 sejm pacyfikacyjny dokonał redukcji armii koronnej i nakazał przejście wojska na etaty pokojowe. Na przełomie 1701/1702, znajdująca się na leżach zimowych, chorągiew hetmana polnego Feliksa Potockiego wchodziła w skład Partii Poddniestrskiej i stacjonowała w m. Mikulińce. Liczyła wtedy 120 koni.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Chorągwie pancerne koronne Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-tureckiej (1672–1676) Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-tureckiej (1683–1699) Kategoria:Oddziały I Rzeczypospolitej biorące udział w wyprawie na Mołdawię (1686) Kategoria:Oddziały polskie walczące w bitwie pod Wiedniem Kategoria:Chorągwie w dobie wojny północnej Kategoria:Chorągwie autoramentu narodowego Kategoria:Oddziały wojskowe Potockich herbu Pilawa Kategoria:Jazda koronna w dobie potopu szwedzkiego Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-rosyjskiej (1654–1667) Kategoria:Jazda koronna w dobie powstania Chmielnickiego Kategoria:Chorągwie kozackie koronne