Pokłosie. Zbieranka literacka na korzyść sierot – czasopismo o tematyce literackiej i charytatywnej, wydawane w Lesznie i Poznaniu w latach 1852–1861. Redaktorem i inicjatorem był Edmund Bojanowski.

Historia W 1849 wybuchła w Wielkopolsce epidemia cholery. Dodatkowo, nieurodzaj spowodował głód wśród najuboższych. Aby zaradzić konsekwencjom tych klęsk, grupa ziemian i duchownych stworzyła w Gostyniu Instytut, na który składał się szpital i sierociniec dla dzieci. Główną postacią tej grupy był Edmund Bojanowski, który zaczął także tworzyć w okolicy sieć wiejskich ochronek, i starał się zapewnić tym placówkom stałe finansowanie. Założone w 1852 Pokłosie było czasopismem literackim, którego dochód miał być całkowicie przeznaczony na te przedsięwzięcia. Było to najbardziej znaczące wydawnictwo literackie zainicjowane przez Bojanowskiego.

Pismo było noworocznikiem – ukazywało się raz do roku, na samym jego początku. Dwa pierwsze numery (1852–1853) zostały wydrukowane w Lesznie (przez Ernsta Günthera), a pozostałe cztery (1854–1856, 1861) w Poznaniu (przez Ludwika Merzbacha).

Przez cały okres działania pisma, borykało się ono z problemami finansowymi, które, obok represji politycznych związanych z cenzurą, były podstawową przyczyną jego zamknięcia w 1861. Pismo nie było dostosowane do sprzedaży w zaborach rosyjskim i austriackim, gdzie funkcjonowała ostrzejsza niż w Prusach cenzura prewencyjna, wymagająca akceptacji treści przez cenzora. Próby rozszerzenia dystrybucji na te zabory w latach 1856–1857 zakończyły się niepowodzeniem.

Redakcja pisma Redaktorami pisma byli Bojanowski (administrujący majątkiem brata w Grabonogu) i Stanisław Egbert Koźmian (mieszkający w swoim majątku w Przylepkach). Praca redakcyjna prowadzona była w korespondencji między tymi majątkami. W latach 1854–1855 korekty numerów dokonał Walerian Naganowski w Poznaniu. Redaktorzy i autorzy nie pobierali opłat za pracę. Opłacani byli jedynie wydawcy i księgarze. Nakład wynosił od 750 (I tom) do 500 egzemplarzy (tomy II–VI).

Duży problem czasopisma stanowiła dystrybucja. Część egzemplarzy pozostawiana była w gestii wydawców. Pozostałe, Bojanowski rozsyłał księżom i ziemianom. Autorzy tekstów otrzymywali egzemplarz darmowy. Zysk ze sprzedaży (1 talar od egzemplarza) miały być przesyłane z powrotem Bojanowskiemu, który ten oddawał do budżetu Instytutu Gostyńskiego lub ochronek. Ponad połowa nakładu nie sprzedawała się jednak, zalegała u wydawców lub była niszczona, co powodowało u Bojanowskiego rosnące długi .

Dobór materiałów Pokłosie było czasopismem literackim, publikującym utwory o zróżnicowanej treści i formie. Publikowano poezję i prozę (w tym: opowiadania, obrazki, relacje z podróży, wspomnienia, listy). Można w nim znaleźć utwory zarówno o charakterze klasycystycznym, jak i romantycznym. Pismo, z założenia, miało publikować pierwodruki i tylko w języku polskim. Stanisław Egbert Koźmian był również redaktorem Przeglądu Poznańskiego, czasopisma literackiego o wyraźnym konserwatywnym profilu. Teksty, które nie znalazły akceptacji do publikacji w Przeglądzie (np. ze względu na linię pisma), przesyłał do wykorzystania w Pokłosiu. Utwory nadsyłane były także przez Antoniego Bronikowskiego i innych.

Na łamach czasopisma opublikowano utwory następujących autorów:

Karol Antoniewicz Karol Baliński Ryszard Berwiński Karol Brzozowski Adam Celiński Deotyma Franciszek Salezy Dmochowski Aleksander Fredro Konstanty Gaszyński Antoni Gorecki Zygmunt Kaczkowski Leon Kapliński Franciszek Kociński Andrzej Edward Koźmian Kajetan Koźmian Stanisław Egbert Koźmian Zygmunt Krasiński Teofil Lenartowicz Adam Mickiewicz Franciszek Dzierżykraj-Morawski Józef Morelowski Julian Ursyn Niemcewicz Cyprian Kamil Norwid Tomasz August Olizarowski Wincenty Pol Albert Potocki Gabriela Puzynina Kazimierz Radecki Piotr Semenenko Kornel Ujejski Leon Ulrich Paulina Wilkońska Stefan Witwicki Konstanty Zakrzewski Józef Bohdan Zaleski

Publikowano także tłumaczenia takich autorów jak: Caroline Anne Southey, Swynfen Jervis, George Cecil Renouard, Anastasius Grün, Johann Wolfgang von Goethe, Joseph Görres, Henry Wadsworth Longfellow, Platon (fragmenty Meneksenosa w przekładzie Antoniego Bronikowskiego), Silvio Pellico, Dante Alighieri (fragmenty Piekła w przekładzie Norwida), Luís de Camões.

Część utworów publikowana była anonimowo. Ze względu na cenzurę, redaktorzy odrzucali część utworów lub dokonywali w nich ingerencji (np. w wierszu Mickiewicza Nocleg wykropkowano fragment o pruskim szpiegu powieszonym przez powstańców).

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Zdigitalizowane numery pisma na stronie Wielkopolskiej Biblioteki Cyfrowej

Kategoria:Czasopisma w języku polskim Kategoria:Czasopisma wydawane od 1852 Kategoria:Czasopisma wydawane do 1861 Kategoria:Niewydawane czasopisma polskie Kategoria:Polskie czasopisma katolickie Kategoria:Prasa zaboru pruskiego Kategoria:Polskie czasopisma literackie