thumb|Zb. Orzechowski, więzień KL Auschwitz Zbigniew Orzechowski (ur. 23 czerwca 1893 we Lwowie, zm. 20 lipca 1942 w KL Auschwitz) – rotmistrz Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy.
Życiorys Syn Tadeusza i Jadwigi z Kamieńskich, urodzony 23 czerwca 1893 we Lwowie. W czasie I wojny światowej walczył w szeregach cesarsko-królewskiej Obrony Krajowej. Jego oddziałem macierzystym był 1 pułk ułanów Obrony Krajowej, który w 1917 został przemianowany na 1 pułk strzelców konnych. Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1916.
Od 3 do 22 listopada 1918 wziął udział w obronie Lwowa, dowodząc pociągiem pancernym, który pierwotnie otrzymał nazwę „Lwowianin”, a później został przemianowany na „Pepetrójkę” i ostatecznie „Lis-Kula”. Wyróżnił się 21 listopada w walce o wieś i stację kolejową Sichów, 21 grudnia 1918 w zdobyciu stacji kolej. Brzuchowice, 1 stycznia 1919 w uwolnieniu załogi stacji kolej. Mszana i 4 stycznia w walce o Sądową Wisznię oraz szeregu potyczkach stoczonych do końca wojny z Ukraińcami. Za te czyny był przedstawiony przez pułkownika Czesława Mączyńskiego do odznaczenia Orderem Virtuti Militari. 10 lipca 1919 został formalnie przyjęty do Wojska Polskiego z byłej armii austro-węgierskiej, z zatwierdzeniem posiadanego stopnia porucznika ze starszeństwem od dnia 1 maja 1918, zaliczony do I Rezerwy armii z jednoczesnym powołaniem do czynnej służby na czas wojny aż do demobilizacji i przydzielony do poc. panc. "„Lis Kula”Dz. Rozk. Wojsk. Nr 78 z 19 lipca 1919, poz. 2585, 2604.. W 1920, w czasie wojny z bolszewikami, pełnił służbę w Szefostwie Lotnictwa 6 Armii na stanowiskach adiutanta i oficera łączności, a później w dowództwie III dywizjonu Lotniczego na stanowisku oficera łącznikowego. 27 sierpnia 1920 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu rotmistrza, w kawalerii, w grupie oficerów byłej armii austro-węgierskiej.
W 1922 został zdemobilizowany i przydzielony w rezerwie do 9 pułku ułanów. 8 stycznia 1924 został zatwierdzony w stopniu rotmistrza ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 202. lokatą w korpusie oficerów jazdy (od 1924 – kawalerii). W 1934 posiadał przydział w rezerwie do 14 pułku ułanów we Lwowie i pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Lwów Miasto.
Po zwolnieniu z wojska ukończył studia prawnicze, uzyskując magisterium. Mieszkał we Lwowie przy ul. Zyblikiewicza 26. Pracował jako przemysłowiec.
W czasie okupacji niemieckiej mieszkał w Gorlicach. W grudniu 1939 r. w Gorlicach powstał obwód organizacji konspiracyjnej Związku Walki Zbrojnej, była to komenda Obwodu Gorlice ZWZ o kryptonimie „Gawron”. Komendantem został mianowany oficer kawalerii rtm. Marian Waldeck ps. „Kątski”, jego zastępcą został rtm. Zbigniew Orzechowski ps. „Dobrzański”, adiutantami komendanta zostali: Stanisława Groblewska ps. „Joanna” oraz pchor. Bolesław Koryga ps. „Orlik”. Żona Zbigniewa Orzechowskiego Maria Groblewska-Orzechowska ps. „Maria” pełniła funkcję łączniczkiMaria Orzechowska-Groblewska jest autorką książki pt. „Konspirowały i walczyły”, w której jeden rozdział „Z pamiętnika Joanny” napisała na podstawie pamiętnika swojej siostry Stanisławy Groblewskiej.
W lipcu 1941 roku Gestapo dokonało aresztowania członków organizacji, w tym komendanta obwodu rtm. Mariana Waldecka oraz Zbigniewa Orzechowskiego. Po przesłuchaniach i torturach w Gestapo w Jaśle wszystkich uwięzionych z terenu gorlickiego ZWZ przewieziono 2 maja 1942 do więzienia w Tarnowie.
30 marca 1942 transportem Sipo/SD z dystryktu krakowskiego przybył do obozu koncentracyjnego Auschwitz, gdzie otrzymał numer więźnia 27 508. 12 czerwca 1942 do rodziny w Bystrzycy Szymbarskiej dotarł z Auschwitz gryps od Orzechowskiego, w którym napisał, że jest bardzo słaby, ma opuchnięte nogi i prosi o przysłanie paczki z żywnością.
Zbigniew Orzechowski zmarł 20 lipca 1942, 16 sierpnia rodzina Groblewskich otrzymała wiadomość, że komendant Marian Werner został rozstrzelany, Zbigniew Orzechowski zmarł z wycieńczenia.
Ordery i odznaczenia Krzyż Niepodległości – 4 listopada 1933 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” Odznaka „Znak Pancerny” nr 527 – 11 listopada 1933 Brązowy Medal Zasługi Wojskowej z mieczami na wstążce Krzyża Zasługi Wojskowej Srebrny Medal Waleczności 2 klasy
Twórczość „Lwowski pociąg pancerny 3 («Pepetrójka»)”, Lwów 1936.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Członkowie załóg polskich pociągów pancernych w wojnie polsko-ukraińskiej Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni odznaką „Znak Pancerny” Kategoria:Oficerowie 9 Pułku Ułanów Małopolskich Kategoria:Oficerowie 14 Pułku Ułanów Jazłowieckich Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Waleczności Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Zasługi Wojskowej Signum Laudis Kategoria:Polacy – ofiary KL Auschwitz Kategoria:Polacy – oficerowie cesarsko-królewskiej Obrony Krajowej Kategoria:Polacy – żołnierze cesarsko-królewskiej Obrony Krajowej w I wojnie światowej Kategoria:Rotmistrzowie II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy bitwy o Lwów 1918–1919 (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1893 Kategoria:Zmarli w 1942 Kategoria:Członkowie Komend Obwodów ZWZ