Cockscomb Basin Wildlife Sanctuary (znany również jako Jaguar Reserve) – rezerwat przyrody położony w południowo-centralnej części Belize, w dystrykcie Stann Creek, rozciągający się na wschodnich zboczach gór Maya. Utworzony w 1986 roku, jest uznawany za pierwszy na świecie obszar chroniony ustanowiony specjalnie w celu ochrony jaguarów.
Rezerwat obejmuje około 51 800 hektarów (128 000 akrów) wilgotnych lasów równikowych i stanowi kluczowy element masywu gór Maya. Poprzez sąsiednie obszary chronione, takie jak Rezerwat Przyrody Bladen i Park Narodowy Chiquibul, łączy się w jeden z największych zwartych bloków leśnych w regionie, umożliwiając migrację zwierząt w ramach Mezoamerykańskiego Korytarza Ekologicznego. Obszar ten zamieszkuje szacunkowo 200 jaguarów, a także inne gatunki dzikich kotów: pumy, oceloty, margaje i jaguarundi. W lasach i dorzeczach rezerwatu żyją również tapiry panamskie, wyjce, pekari oraz ponad 300 gatunków ptaków, w tym ara żółtoskrzydła i tukan tęczodzioby.
Celem ochrony jest zachowanie bioróżnorodności, wartości krajobrazowych oraz funkcji hydrologicznych zlewni, które mają kluczowe znaczenie dla ekosystemu pobliskiej rafy koralowej. Na terenie rezerwatu znajduje się Victoria Peak (1120 m n.p.m.), drugi co do wysokości szczyt Belize, stanowiący ważny punkt krajobrazowy i turystyczny.
Dane dotyczące powierzchni Całkowity obszar obejmuje dwa przylegające do siebie obszary: właściwy rezerwat oraz pomnik przyrody.
Całkowita powierzchnia obszaru chronionego – ok. 51 438 ha (127 107 akrów). Powierzchnia Cockscomb Basin Wildlife Sanctuary – 49 477 ha (122 260 akrów) według aktu prawnego z 1997 roku (SI 113 of 1997). Powierzchnia Victoria Peak Natural Monument – 1961 ha (4847 akrów) według aktu z 1998 roku (SI 47 of 1998).
Rezerwat jest częścią szerszego masywu gór Maya (Maya Mountains Massif), który łącznie obejmuje obszar ponad 510 tysięcy hektarów.
Historia Tereny obecnego rezerwatu były historycznie zamieszkane przez Majów, o czym świadczą odnalezione stanowiska archeologiczne, takie jak ruiny Pearce, Huntul Mo oraz Xa’ayilha, datowane na późny okres klasyczny (700–900 rok n.e.). Dla współczesnej społeczności Mopan Maya ziemie te miały charakter sakralny, stanowiąc źródło wody, pożywienia i medycyny tradycyjnej.
W XX wieku obszar ten był eksploatowany przemysłowo. Do 1981 roku prowadzono tu selektywną wycinkę drzew (głównie mahoniu i cedru), a w miejscu obecnej siedziby administracyjnej rezerwatu funkcjonował obóz drwali Quam Bank.
Historia ochrony prawnej sięga lat 80. XX wieku:
1982–1984 – dr Alan Rabinowitz prowadził badania nad populacją jaguarów, które wykazały, że Cockscomb Basin jest kluczowym siedliskiem tego gatunku. 1984 – obszar ogłoszono rezerwatem leśnym i strefą zakazu polowań. 1986 – utworzono Cockscomb Basin Wildlife Sanctuary na obszarze 3640 akrów, jako pierwszy na świecie rezerwat dedykowany ochronie jaguarów. 1990 i 1997 – rezerwat został znacznie powiększony (do obecnych 122 260 akrów), włączając część rezerwatu leśnego Maya Mountain, aby zapewnić korytarz ekologiczny z rezerwatem Bladen Nature Reserve. 1998 – szczyt Victoria Peak wraz z otoczeniem został wydzielony jako osobny pomnik przyrody, zarządzany wspólnie z rezerwatem.
Utworzenie rezerwatu wiązało się z konfliktami społecznymi. Mieszkańcy wioski Maya Centre początkowo otrzymali zakaz wstępu na tereny uznawane przez nich za święte. Po serii protestów i aresztowań starszyzny, społeczność wywalczyła prawo do wstępu w celach religijnych i zrównoważonego użytkowania.
Cele rezerwatu Głównym celem powołania Cockscomb Basin Wildlife Sanctuary jest ochrona gatunków, zbiorowisk biotycznych i cech fizycznych o znaczeniu krajowym. Zarządzanie obszarem realizowane jest przez Belize Audubon Society (BAS) we współpracy z Departamentem Leśnym i koncentruje się na:
Ochronie bioróżnorodności – utrzymanie funkcjonalnych ekosystemów i żywotnych populacji gatunków zagrożonych, w tym jaguara, tapira panamskiego i wyjca jukatańskiego. Ochronie zasobów wodnych – zabezpieczenie górnych zlewni rzek (m.in. South Stann Creek i Swasey River), co jest kluczowe dla jakości wody spływającej na nizinę przybrzeżną i do Morza Karaibskiego, chroniąc tym samym Rafę Koralową Belize przed zanieczyszczeniami i sedymentacją. Edukacji i turystyce – udostępnianie zasobów przyrodniczych dla celów naukowych, edukacyjnych i turystycznych przy jednoczesnym zachowaniu ich w stanie naturalnym.
Budowa i rzeźba terenu Rezerwat położony jest na wschodnich zboczach gór Maya. Rzeźba terenu jest zróżnicowana, obejmuje zarówno niskie, pofalowane tereny (Basen Wschodni i Zachodni) o wysokości 100–800 m n.p.m., jak i strome pasma górskie.
Geologia – centralna część rezerwatu zbudowana jest z łatwiej erodujących granitów, natomiast otaczające je pasma górskie, w tym Pasmo Cockscomb, składają się z odporniejszych skał metamorficznych i osadowych (kwarcytów i piaskowców). Szczyty – na terenie przyległego pomnika przyrody znajduje się Victoria Peak (1120 m n.p.m.), drugi co do wysokości szczyt Belize. Inne znaczące wzniesienia to Copetilla (ok. 999 m n.p.m.) oraz Richardson Peak (965 m n.p.m.) w południowej części rezerwatu. Gleby – ponad 90% gleb w rezerwacie to gleby kwaśne pochodzenia nie-wapiennego (granitowe i metamorficzne).
Siedliska Na terenie rezerwatu zidentyfikowano 15 ekosystemów lądowych i 2 wodne. Dominującym typem roślinności jest wilgotny las równikowy.
Do najważniejszych siedlisk należą:
nizinne lasy liściaste – najbardziej rozległy ekosystem, obejmujący większość Basenu Wschodniego i Zachodniego. Występują tu drzewa takie jak mahoń (Swietenia macrophylla) i cedrzyk wonny (Cedrela odorata). zarośla paprociowe – specyficzne siedlisko zdominowane przez paproć Dicranopteris, powstałe w wyniku pożarów (często wywoływanych przez pioruny) w miejscach o zubożałej glebie, np. w rejonie Ben’s Bluff. las karłowaty – występuje w najwyższych partiach gór (powyżej 1000 m n.p.m.), np. na Victoria Peak. Charakteryzuje się niskimi drzewami (5–7 m), gęstymi mchami i licznymi epifitami, uzależnionymi od wilgoci z chmur. lasy sosnowe – występują na grzbietach górskich, zdominowane przez sosnę karaibską (Pinus caribaea), stanowiące siedlisko m.in. dla zagrożonej amazonki żółtogłowej.
Szlaki piesze Rezerwat posiada rozbudowaną sieć szlaków turystycznych o łącznej długości około 32 km (20 mil). Szlaki podzielone są według stopnia trudności:
ścieżki edukacyjne – krótkie i łatwe trasy wokół centrum odwiedzających, np. River Path czy Curassow Trail. Ben’s Bluff Trail – średnio trudny szlak (ok. 4 km) prowadzący do punktu widokowego na Basen Wschodni oraz do wodospadu,. Tiger Fern Trail – tudny szlak (ok. 5,5 km) prowadzący przez dwa ekosystemy do podwójnego wodospadu. Od lipca 2022 roku wstęp na ten szlak wymaga obecności przewodnika. Victoria Peak Trail – bardzo trudny szlak ekspedycyjny (ok. 27 km w jedną stronę), dostępny tylko w porze suchej (luty–maj). Wejście na szczyt zajmuje 3–4 dni i wymaga obowiązkowego, certyfikowanego przewodnika.
Plan ochrony Główne zagrożenia zidentyfikowane w planie ochrony to nielegalne polowania i rybołówstwo, pożary (szczególnie w ekosystemach sosnowych) oraz presja ze strony rolnictwa na obrzeżach rezerwatu.
Przypisy
Kategoria:Rezerwaty przyrody w Belize Kategoria:Ochrona przyrody w Belize