Regiment arkebuzerii hetmana polnego koronnego – oddział koronny autoramentu cudzoziemskiego (potem narodowego) wojska I Rzeczypospolitej przełomu XVII i XVIII wieku (okresu wielkiej wojny północnej).

Formowania i zmiany organizacyjne W wojsku I Rzeczypospolitej typowe jednostki arkebuzerii pojawiły się za panowania Stefana Batorego i występowały do połowy XVII wieku. Później, aż do 1717 nazwa ta nadawana była lżejszemu typowi jazdy cudzoziemskiej – rajtarii. Jej wartość, z uwagi na strzelczy charakter i dużą siłę ogniową doceniono szczególnie w okresie końcowych walk z Tatarami. Uchwalony na sejmie 1717 roku komput wojska całkowicie likwidował jednostki arkebuzerii.

W XVII wieku wojska Rzeczypospolitej prowadziły działania wojenne na kilku frontach. Walczyły z wojskami szwedzkimi, powstańcami Chmielnickiego, Carstwem Moskiewskim, Tatarami Chanatu Krymskiego i Imperium Osmańskim.

W wyniku silnego wyczerpania kraju długoletnią wojną z Turcją, w 1690 sejm warszawski obniżył komput wojska koronnego i ustalił liczbę arkebuzerii na 1000 porcji. Stan ten z niewielkimi zmianami utrzymał się do końca wojny. Zgodnie z tym etatem otrzymywane były między innymi dwie 100-konne chorągwie wojewody krakowskiego – hetmana polnego koronnego Feliksa Kazimierza Potockiego; pierwsza pod Rappem i druga pod Polenzem. W 1699 sejm zwyczajny pacyfikacyjny uchwalił przejście wojska na stopę pokojową i obniżył komput koronny do 18000 ludzi. Zgodnie z nim dwie chorągwie hetmana polnego liczyły po 100 koni.

Na przełomie 1701/1702, znajdująca się na leżach zimowych, hetmańska arkebuzeria liczyła 200 koni i była rozlokowana w m. Tłumacz.

W związku z rozpoczynającą sie wielką wojną północną, w organizacji jazdy narodowego zaciągu zaszły pewne zmiany. Arkebuzeria w 1702 w 6 chorągwiach posiadała 900 koni. Regiment wojewody bełskiego – hetmana polnego koronnego Adama Mikołaja Sieniawskiego posiadał nadal 200 koni. W sierpniu 1703 w 5 chorągwiach posiadał już 410 koni.

Trwająca wielka wojna północna wymusiła, że w 1703 sejm lubelski ustalił liczbę arkebuzerii na 1300 koni. Zgodnie z tym etatem regiment hetmana polnego koronnego posiadał 5 kornetów – razem 390 koni.

Przeciągająca się wojna spowodowała, że w 1710 na walnej radzie warszawskiej uchwalono wysokie podatki na wojsko. Po 16 kwietnia reorganizacją armii zajęli się hetmani. Podczas podziału na leża zimowe arkebuzeria liczyła 2400 koni zgrupowanych w czterech regimentach. Regiment arkebuzerii hetmana polnego koronnego Stanisława Mateusza Rzewuskiego składał się lejbkompanii i pięciu chorągwi; razem liczył 600 koni.

Uchwalony na sejmie 1717 roku komput wojska całkowicie likwidował jednostki arkebuzerii.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Regimenty arkebuzerii I Rzeczypospolitej Kategoria:Regimenty autoramentu cudzoziemskiego