mały|Monitory w Pińsku. mały|Wnętrze wieży monitora rzecznego Flotylli Pińskiej.Ostre strzelanie w czasie ćwiczeń. mały|Bandera wojenna RP z lat 1919–1930. Podnoszono ją na statkach czynnych flotylli rzecznej oraz na łodziach do nich należących. mały|Flaga wojskowych statków żeglugi śródlądowej z lat 1930–1938. mały|Flaga wojskowych statków żeglugi śródlądowej z lat 1938–1939. mały|Marynarze-sygnaliści - obraz Henryka Uziembły Flotylla Rzeczna Marynarki Wojennej (do 17 października 1931: Flotylla Pińska) – polska flotylla rzeczna wchodząca w skład Marynarki Wojennej w okresie międzywojennym, stacjonująca w Pińsku na rzece Pinie. Flotylla operowała na tzw. morzu pińskim – w dorzeczu Prypeci z głównymi rzekami: Prypeć, Pina, Strumień.

Powstanie flotylli i pierwsze walki Flotylla Pińska powstała 19 kwietnia 1919, gdy gen. Antoni Listowski zgodził się, aby Jan Giedroyć stworzył z trzech motorówek Lech, Lisowczyk i Lizdejko, w Pińsku, patrol rozpoznawczy. W połowie 1919 roku oddział ten wziął udział w starciach z flotą bolszewicką pod Mostami Wolańskimi i pod Horodyszczem, gdzie 3 lipca 1919 roku trzy łodzie motorowe przeprowadziły rajd rzeką Jasiołdą. Na jednej z łodzi znajdował się pluton 34 pułku piechoty pod dowództwem chorążego Andrzeja Baja, który pod nieprzyjacielskim ogniem desantował się i zdobył Horodyszcze, co następnie umożliwiło zajęcie, ważnego ze względów komunikacyjnych, Łunińca. Na pamiątkę tych wydarzeń 3 lipca ogłoszono Świętem Flotylli Rzecznej w II RP.

17 września 1919 roku doszło do pierwszego starcia z kanonierkami przeciwnika. Motorówki uzbrojone M.I i M.II starły się ze statkami uzbrojonymi Trachtomirow i Burzyn pod Petrykowem. W wyniku starcia uszkodzony został Trachtomirow.

Z nadejściem zimy spieszeni marynarze obsadzili okopy między Petrykowem a Nowosiółkami. Kompania marynarska liczyła 4 oficerów i 80 podoficerów oraz marynarzy.

Flotylla w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku W marcu 1920 roku flotylla wzięła udział w zdobywaniu Mozyrza, gdzie włączono do jej składu nowe jednostki zdobyte na Flotylli Dnieprzańskiej. Następnie flotylla brała udział w ofensywie kijowskiej, podczas której w dniu 27 kwietnia doprowadziła podczas walk w rejonie Czarnobyla do wyparcia Rosjan na Dniepr. Następnie flotylla brała udział w tworzeniu przyczółków na lewym brzegu Dniepru w Kijowie oraz w defiladzie w tym mieście. Po zdobyciu nowych okrętów utworzono Flotyllę Kijowską operującą na Dnieprze. W trakcie kontrofensywy bolszewickiej pod koniec maja część Flotylli Pińskiej została odcięta od głównych sił, w związku z czym załogi zatopiły okręty w dniu 13 czerwca 1920 roku. Ocalałe jednostki walczyły podczas odwrotu na wodach Prypeci, jednak część, z uwagi na niski stan wody, zatopiono w Pińsku i pod Koczanowiczami. Flotyllę rozwiązano 2 sierpnia 1920 z powodu zajęcia dorzecza Prypeci przez Armię Czerwoną i samozatopienia większości jednostek pływających.

Flotylla po traktacie ryskim mały|Okręty Flotylli na Pinie 11 października 1920 utworzono Oddział Detaszowany Flotylli Wiślanej na Prypeci, 2 marca 1922 przemianowany na Flotyllę Pińską. Po likwidacji 1 października 1925 Flotylli Wiślanej i przejęciu większości jej jednostek przez Flotyllę Pińską stała się ona jedyną flotyllą rzeczną w Polsce. Bazą główną flotylli był Pińsk, w którym cumowało ponad 100 jednostek bojowych i transportowych. Mieściła się w nim Komenda Portu Wojennego, koszary, schrony i hangary dla wodnosamolotów, warsztaty, biura oraz hale dokowe i konstrukcyjne, a także, po drugiej stronie rzeki, bazy paliwowe i składy amunicji. Bazą była także graniczna Nyrcza. W 1939 roku z części sił Flotylli utworzono Oddział Wydzielony Rzeki Wisły. Wiosną 1939 utworzono w ramach Flotylli Oddział Wydzielony na Prypeci.

Rzeczna Eskadra Lotnicza W latach 1928–1937 Flotylla miała siły lotnicze (składające się z łodzi latających Schreck FBA-17HMT2). Początkowo był to Rzeczny Pluton Lotniczy, później, rozbudowany stał się Rzeczną Eskadrą Lotniczą.

Personel Dowódcy flotylli por. mar. Jan Giedroyć – od 19 kwietnia 1919 do 16 marca 1920 mjr mar. Edward Sadowski – od 16 marca do 2 lipca 1920 ppłk mar. Jerzy Wołkowicki – od 2 lipca do 2 sierpnia 1920 kpt. por. mar. Marian Wolbek – od 2 marca 1922 do 22 października 1924 kmdr por. Władysław Blinstrub – od 23 października 1924 do 25 lutego 1927 kmdr Witold Zajączkowski – od 25 lutego 1927 do 6 października 1939

Zastępcy dowódcy flotylli kmdr ppor. Stanisław Hryniewiecki – od 3 kwietnia 1932 do 19 grudnia 1936 kmdr por. Henryk Eibel – od 19 grudnia 1936 do 6 października 1939

Oficerowie sztabowi artylerii Flotylli ppłk / płk art. Stefan Zielke (1936–1938) ppłk art. Włodzimierz Klewszczyński (1938–1939)

Dowódcy Oddziału Detaszowanego Flotylli Wiślanej na Prypeci kpt. mar. Bohdan Jarociński – od 11 października 1920 por. mar. Aleksander Mohuczy – 1920–1921 kmdr ppor. Edward Rozenbaum – 1921 do 13 stycznia 1922 kpt. por. mar. Ignacy Antoniewicz – od 13 stycznia do 2 marca 1922

Kampania wrześniowa

Mobilizacja Flotylla Rzeczna Marynarki Wojennej mobilizowana była w ramach mobilizacji alarmowej w grupie zielonej przez Komendę Portu Wojennego Pińsk. Okręty i inne jednostki pływające były w kampanii letniej, czasy mobilizacji dla istniejących jednostek pływających i nadbrzeżnych były niezwykle krótkie. Określono je od Z+1 do Z+6. Dłuższe terminy mobilizacji posiadały jednostki mobilizowane z taboru pływającego rekwirowanego i mobilizowane jako nowe bez zawiązków mobilizacyjnych.

W terminie Z+48 mobilizowano:

grupę taborów transportowych (statki rekwirowane), sąd wojenny flotylli rzecznej, uzupełnienie flotylli rzecznej (grupa żółta).

W terminie Z+72 mobilizowano:

tabor Oddziału Desantowego, kompanię strzelecką desantową.

W terminie Z+96 zmobilizowano:

Pogotowie Techniczne (warsztaty pływające).

Natomiast jako jedyny w I rzucie mobilizacji powszechnej zmobilizowano w terminie do 5 dni - batalion zapasowy Flotylli Rzecznej.

Rekwizycje i militaryzacja administracji wodnej Po ogłoszeniu mobilizacji powszechnej miała zostać zmilitaryzowana cała administracja wodna wraz z jej jednostkami pływającymi oraz miały zostać jej podporządkowane wszystkie statki, motorówki i krypy zarówno rządowe jak i prywatne, które nie zostały przekazane i zarekwirowane dla potrzeb Flotylli Rzecznej MW. Na terenie Polesia i Wołynia w Państwowych Zarządach Wodnych w Pińsku i Łucku znajdowało się 30 statków sprawnych, w tym 7 rządowych i 23 prywatne. 15 sztuk motorówek i łodzi z silnikami, w tym 12 rządowych, 7 pogłębiarek, 2 ekskawatory, 3 prądówki rządowe, 83 krypy, barki i promy, w tym 33 rządowe.

Organizacja FR na stopie wojennej według przewidywania Oddziału I Sztabu Głównego z roku 1938 L.dz.50/mob.W/38 przewidywała rekwizycję i mobilizację 10 statków i 18 kryp. Jeden statek miał być bazą dla Oddziału Desantowego. Dla Bazy Wysuniętej przewidywano: 7 statków (holowników) dla Grupy Taborów Bojowych, 1 statek (holownik) dla Pogotowia Technicznego i 1 statek opatrunkowy.

Do Flotylli Rzecznej MW planowano zmobilizować wyżej wymienioną ilość jednostek pływający zgodnie z niżej opisanymi etatami:

Statek baza (dla oddziału desantowego), etat: dowódca - chor. mar., załoga pokładowa - 1 podofic. 2 mar., obsługa broni maszynowej - 1 podofic. 3 marynarzy, radiotelegrafiści - 1 podofic. 1 marynarz, załoga maszynowni - 2 podofic. 6 marynarzy. Razem: 6 podoficerów, 12 marynarzy oraz 2 cywilnych marynarzy jako pracowników (urzędników X grupy) z wcześniejszej załogi cywilnej. Łącznie załoga 20 ludzi. Wyposażenie: 2 ckm, radiostacja, reflektor, ślizgacz i łódź wiosłowa. Statek opatrunkowy, etat: dowódca - porucznik lekarz, załoga pokładowa - 2 podofic. 1 marynarz, załoga maszynowni - 2 podofic. 3 marynarzy, obsługa sanitarna - 1 podofic. 4 marynarzy, kucharz - 1 marynarz, 2 cywilnych marynarzy. Razem: 1 oficer, 5 podoficerów, 9 marynarzy, 2 marynarzy cywilnych. Łącznie 17 osób. Wyposażenie: ślizgacz i łódź wiosłowa. Holownik Nr 4 Pogotowia Technicznego, etat: dowódca - st. bosm., załoga pokładowa - 1 podofic. 2 marynarzy, obsługa broni maszynowej - 2 marynarzy, obsługa maszynowni - 2 podofic., 5 marynarzy, sanitariusz - 1 marynarz, kucharz - 1 marynarz, 2 marynarzy cywilnych. Razem: 4 podofic., 11 marynarzy oraz 2 marynarzy cywilnych. Łącznie 17 osób. Wyposażenie: 2 ckm, reflektor, ślizgacz, łódź wiosłowa. Holowniki Nr 1, Nr 2, Nr 3 Bazy Wysuniętej, etaty: dowódca 1 st. bosm. załoga pokładowa - 1 podofic. 1 marynarz, obsługa broni maszynowej - 1 podofic. 4 marynarzy, obsługa maszynowni - 1 podofic. 5 marynarzy, kucharz - 1 marynarz, 2 marynarzy cywilnych. Razem: 4 podofic. 11 marynarzy, 2 marynarzy cywilnych. Łącznie 17 ludzi. Wyposażenie: na każdym 2 ckm, 1 reflektor na nr 1, ślizgacz na nr 1, łódź wiosłowa na każdym holowniku. Holowniki Nr 5, Nr 6, Nr 7, Nr 8 Bazy Wysuniętej, etaty: jak wyżej. Wyposażenie: 1-2 ckm na każdym (łącznie 6), 3 reflektory, łódź wiosłowa na każdym holowniku. Krypy dla Bazy Wysuniętej w ilości 12 sztuk z załogami 3 podofic. 24 marynarzy. Krypy dla Komendy Portu w Pińsku 6 sztuk.

Faktycznie zdołano w ramach planowej mobilizacji zarekwirować 8 lub 7 statków dla flotylli, następne 3-4 zarekwirowano w miejsce brakujących do planowanego stanu.

Statki zmobilizowane to:

parowce bocznokołowe osobowo-towarowe: „Piast“, „Lech“ (dawniej „Sekunda“), „Jagiełło“, „Farys“, „Ładny“, motorowy bocznokołowiec osobowo-towarowy: „Warszawa“ (dawniej „Wietka“), parowiec bocznokołowiec osobowy: „Pina“, parowiec śrubowy osobowo-towarowy: „Pelikan“.

Dodatkowo uzupełniająco prawdopodobnie zmobilizowano:

parowiec bocznokołowy osobowo-towarowy „Wilno“, „Klara“, „Paweł“?, parowiec bocznokołowy holownik: „Pińsk“?.

Tabor bez własnego napędu, to:

12 kryp o nośności od 27 do 47 ton, 4 łodzie przewozowe, łódź ciężarowa 20 tonowa.

Działania wojenne mały|Trałowiec rzeczny typu T1 We wrześniu 1939 roku Flotylla (bez Oddziału Wydzielonego Rzeki Wisły) składała się z 6 monitorów rzecznych, 3 kanonierek rzecznych, 4 statków uzbrojonych, 17 kutrów uzbrojonych (w tym 3 kutry obsługi i 1 zwiadu artyleryjskiego i łączności), 2 kutrów meldunkowych, 7 trałowców rzecznych i statku minowo–gazowego, oraz 48-50 jednostek pomocniczych, w tym 32 kryp, statku szpitalnego, 2 holowników, kilku motorówek i 6 ślizgaczy. Wszystkie jednostki zatopiono na rozkaz generała Franciszka Kleeberga w 1939 roku. Od 25 września do 12 listopada służba awaryjno-ratownicza Wojennej Flotylli Dnieprzańskiej oraz przedsiębiorstwo robót ratowniczych i podwodnych wydobyły co najmniej 54 z nich, w tym 26 okrętów bojowych (5 monitorów, 2 kanonierki, 15 kutrów uzbrojonych, statek minowo–gazowy i 3 trałowce), które następnie po remoncie i przezbrojeniu wcielono do WFD.

W dniach 10–14 września 1939 na bazie batalionu zapasowego (mobilizowany od 31 sierpnia) i Oddziału Desantowego (utworzony 2 sierpnia) sformowano dwa bataliony morskie, złożone ze spieszonych podchorążych Szkoły Podchorążych Marynarki Wojennej w Gdyni i marynarzy rezerwy. Dowódcami batalionów zostali kmdr Pawłowski i kpt. mar. Marian Foltyn (początkowo por. mar. Władysław Galiński). Marynarze zostali przemundurowani w polowe mundury wojsk lądowych, oficerowie i podchorążowie starszego rocznika zatrzymali garnizonowe czapki marynarskie, młodsi podchorążowie i rezerwiści w większości z własnej inicjatywy umieszczali orzełki Marynarki Wojennej na czapkach polowych.

Większość stanu osobowego Flotylli 20 września, po zatopieniu jednostek pływających, wymaszerowała na rozkaz gen. Kleeberga w kierunku Lubieszowa i Włodawy, z zamiarem przebijania się w kierunku Rumunii. 22 września, pozbawiony łączności z dowództwem gen. Kleeberg, zdecydował podjąć marsz z odsieczą dla Warszawy. 28 września zmienił nazwę swych wojsk na SGO „Polesie”.