thumb|Ilustracja z wydania angielskiego z 1888 Stary nagrobek (, współ. ) – baśń literacka autorstwa Hansa Christiana Andersena, wydana po raz pierwszy w Kopenhadze w lutym 1852 roku.
Publikacja Andersenowska baśń literacka pt. Stary nagrobek została opublikowana na łamach czasopisma dla młodzieży „Skolen og Hjemmet” wydawanego w Kopenhadze przez pisarza w lutym 1852 roku (nr 7, strony 77–80). Publikujący to oryginalne pierwsze duńskie wydanie opowiadania nadał mu tytuł Den gamle Liigsteen, en Historie af H. C. Andersen. W lutym 1853 pisarz opublikował baśń w tłumaczeniu na język angielski w antologii A Poet’s Day Dreams. Ponad dwustustronicowy zbiór wydał w Londynie . Zawierał dwadzieścia opowiadań w tłumaczeniu . 30 kwietnia 1855 roku ukazała się w Danii kolejna antologia z baśniami Andersena Historier. 1855. Opowiadanie Stary nagrobek znalazło się w zbiorze. Ostatni raz za życia autora opublikowano baśń „o dobrotliwych staruszkach” 30 marca 1863 roku w zbiorze Baśnie i opowieści. Tom drugi (). W katalogu dzieł Hansa Christiana Andersena autorstwa baśń ma numer 602.
Przekłady Baśń została przetłumaczona na szereg języków europejskich, m.in. na: angielski, niemiecki, hiszpański i rosyjski.
Pierwsze tłumaczenie Starego nagrobka na język polski, autorstwa Stefanii Beylin, ukazało się w 1931 roku. Antologię Baśnie w sześciu tomach wydało warszawskie wydawnictwo Jakuba Mortkowicza. Drugie tłumaczenie z oryginału w języku duńskim opublikowała w 2006 roku Bogusława Sochańska. Trzytomową antologię Baśnie i opowieści wydało poznańskie wydawnictwo Media Rodzina.
Fabuła Streszczenia dokonano na podstawie polskiego tłumaczenia B. Sochańskiej oraz wersji duńskiej.
Rodzina rozmawia o starej kamiennej płycie leżącej przy kuchennych drzwiach. Płyta pochodzi prawdopodobnie ze zburzonego dawnego klasztoru. Ktoś z rodziny kupił kilka takich płyt, które potem rozbito, by posłużyły za materiał na bruk. Ta jedna została i leży w podwórzu do dziś. Dzieci zauważają, że na płycie wciąż widać wykutą klepsydrę i fragment anioła. Z inskrypcji można odczytać jedynie imię Preben, duże „S” oraz niżej imię Marthe, i to tylko wtedy, gdy kamień jest mokry.
Starzec stwierdza, że jest to kamień nagrobny Prebena Svanesa i jego żony. To jedno z ostatnich małżeństw pochowanych na starym cmentarzu klasztornym. Para była powszechnie znana i lubiana. Choć mówiono o ich wielkim bogactwie, żyli skromnie, nosząc proste ubrania. Siadywali przed swym domem. Preben i Marthe okazywali niezwykłą dobroć ubogim, pomagając im mądrze i po chrześcijańsku. Mężczyzna wspomina dzień śmierci żony Prebena i opisuje, jak głęboko był wówczas poruszony. Preben wspominał jej urodę, czas zaręczyn, niewinne spotkania, zaślubiny. Stary Preben pożegnał żonę, idąc tuż za trumną. Nagrobek kazali przygotować jeszcze za życia Marthe. Po roku zmarł Preben i spoczął obok żony. Majątek okazał się być skromniejszy, niż przypuszczano. Spadek trafił do dalekiej rodziny. Dom Prebena i Marthe rozebrano, gdyż groził zawaleniem. Ponad ich zapomnianym grobem biegnie dziś brukowana droga. Nagrobek stał się miejscem zabaw dzieci i suszarką na garnki w słoneczny dzień. Starzec z rozrzewnieniem stwierdza, że „wszystko ma zostać zapomniane”.
Najmłodszy chłopiec wspina się na krzesło i patrzy na podwórze. W świetle księżyca kamień, który wcześniej wydawał mu się zwyczajny, jawi mu się teraz jak karta z wielkiej księgi historii. Chłopiec widzi w nim całą opowieść o Prebenie i jego żonie. Spogląda na księżyc, który przypomina mu twarz Boga. W pokoju wciąż rozbrzmiewają słowa „Wszystko ma zostać zapomniane”, gdy niewidzialny anioł dotyka piersi i czoła chłopca. Anioł szepcze mu, by zachował zasiane ziarenko pamięci, które ma kiedyś odtworzyć zatarte napisy i przywrócić historię starej pary przyszłym pokoleniom. Ziarno to dojrzewa z biegiem lat w kwitnące dzieło poetyckie, bo to, co dobre i piękne, nie ginie, lecz trwa w podaniach i pieśniach.
Przypisy
Linki zewnętrzne Manuskrypt baśni „Stary nagrobek” (audiobook) na YouTube
Kategoria:Literatura dziecięca i młodzieżowa Kategoria:Utwory Hansa Christiana Andersena Kategoria:Utwory literackie z 1852