Dziuplina (niem. Daupe) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Jelcz-Laskowice.

Informacje ogólne Wieś położona jest 16 kilometrów od Oławy, w otoczeniu lasów. Wieś ma charakter mieszkaniowyStrategia rozwoju Miasta i Gminy..., s. 37.

Podział administracyjny W okresie pruskim Dziuplina należała do gminy z siedzibą w Laskowicach Oławskich (Laskowitz, później Markstädt), tam też znajdował się urząd stanu cywilnego we wsi. Od 1816 r. wieś znajdowała się w powiecie oławskim rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. w wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.

We wsi w 1885 r. znajdował się obszar dworski leśnictwa (Forstgutsbezirk), który był obwodem leśnym (Schutzbezirk) nadleśnictwa w Kotowicach (Oberförsterei Kottwitz). Sama zaś Dziuplina była jednak wsią-gminą jednostkową (Landgemeinde).

Po ustanowieniu administracji polskiej w latach 1945-1954 wieś należała do gminy Laskowice OławskieWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. W latach 1954-1972 wieś należała do gromady Laskowice OławskieUchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71). Od 1973 r. wieś jest częścią gminy Jelcz-Laskowice (do 1987 r. zwanej gminą Laskowice Oławskie)Uchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do 1975 r. wieś była częścią powiatu oławskiego województwa wrocławskiegoWykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.

Historia Wieś o układzie ulicówki z XIII w., powstała ok. 1245-1253 r. na ziemiach należących do opactwa św. Wincentego na Ołbinie. W 1315 r. wieś otrzymała lokację na prawie niemieckim. Do czasu sekularyzacji dóbr zakonnych w 1810 r. wieś należała do opactwa św. Wincentego na Ołbinie. W 1783 r. we wsi jest wspomniana szkoła ewangelicka, która w 1830 r. miała jednego nauczyciela. W 1783 r. mieszkańcy wsi posługiwali się zarówno językiem niemieckim, jak i polskim, przy czym większość mieszkańców posługiwała się językiem polskimParczewski 1890, s. 754. W 1825 r. we wsi istniało 42 gospodarstw polskojęzycznych i 7 niemieckojęzycznychWysłouch 1965, s. 33-34.

W 1810 r. wieś przeszła na własność państwa pruskiego, a w 1819 r. należała do urzędu domenalnego (Domainen-Amt) w Chrząstawie Wielkiej (Clarenkranst). W 1845 r. wieś należała do pruskiego urzędu królewskiego w Oławie (Ohlau). W 1842 r. we wsi znajdowało się 61 domów. W 1945 r. szkoła i kilka domów we wsi zostało zniszczonych przez żołnierzy Armii Czerwonej. W 1945 r. wieś została zasiedlona przez osadników pochodzących m.in. z Podhajców i Wiśniowczyka w przedwojennym województwie tarnopolskim.

Od 1970 r. we wsi działał klub piłki nożnej LKS Tramp Dziuplina, reaktywowany w 1999 r. jako „Tajfun Dziuplina”, a od 2001 r. noszący nazwę „Tramp Dziuplina”. Jego barwy były biało-zielone. Klub ten swoje mecze grał na Stadionie Wiejskim w Dziuplinie z boiskiem o rozmiarach 110 m x 74 m. Klub ten funkcjonował do 2016 r., a w sezonie 2015/16 uczestniczył w meczach klasy C w grupie Oława.

Do 1996 r. we wsi funkcjonowała trzyklasowa (klasy "0" i I-III) szkoła podstawowa, która została utworzona w 1945 r. w budynku dawnej karczmy. Szkoła była filią szkoły podstawowej w Miłoszycach i miała w 1996 r. dwóch nauczycieli, a do niej uczęszczało 19 uczniów.

W 1997 r. Dziuplina została zalana przez wody powodziowe rzeki WidawyStrategia rozwoju Miasta i Gminy..., s. 59.

Nazewnictwo W ciągu swojego istnienia Dziuplina nosiła następujące nazwy:

1253 r.: Dupin 1315 r.: Dupino 1783 r.: Daupe 1819 r.: Dauppe 1845 r.: także Richtal lub Rychtalik do 1945 r. Daupe (niemiecka nazwa wsi) do 1945 r. Rychtal lub Rychtalik (polska nazwa wsi, wspomniana w tomie X „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” z 1889 r.) od 1945 r. pierwotnie Dębiny (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiejObwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska), obecnie Dziuplina. Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zaliczał niemiecką nazwę wsi "Daupe" do grupy nazw wsi wywodzących się od nazw drzew i roślin i do podgrupy nazw wsi wywodzących się "von dąb, spr. domb = Eiche". Adamy wymieniał starosłowiańską nazwę wsi „Duby” oraz znaczenie tej nazwy w języku niemieckim jako "Eichthal".

Gospodarka W 1783 r. we wsi istniał folwark. W 1819 r. we wsi istniała karczma i kuźnia. W połowie XIX w. we wsi istniały dawny folwark, królewskie podleśnictwo, młyn z wiatrakiem, browar, gorzelnia, trzy przędzalnie lnu, 8 zakładów rzemieślniczych i sklep. W 1845 r. we wsi odnotowano uprawę lnu i działalność pszczelarską.

W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi-gminy jednostkowej (Landgemeinde) wynosiła 443 ha, z czego pola uprawne stanowiły 216 ha, łąki 102 ha, a lasy 69 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 4,11 marek niemieckich za hektar pola, 5,75 marek za hektar łąki i 2,85 marek za hektar lasu. W tym samym roku powierzchnia katastralna obszaru dworskiego leśnictwa (Forstgutsbezirk) należącego do nadleśnictwa w Kotowicach (Oberförsterei Kottwitz) wynosiła 480 ha. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 558,2 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 6,21 reichsmarek za hektar. Najbliższa wsi stacja kolejowa znajdowała się w Miłoszycach (Meleschwitz, później Fünfteichen).

Przed II wojną światową we wsi istniały dwie oberże, dwie kuźnie, piekarnia i sklepy.

W 1996 r. z rolnictwa we wsi utrzymywało się pięć rodzin. Kilkanaście mieszkańców Dziupliny było zatrudniowych w zakładach w Jelczu. We wsi znajdowały się dwa sklepy i stolarnia.

Teraźniejszość mały|Krzyż upamiętniający przybycie polskich osadników do Dziupliny w 1945 r. We wsi znajduje się pomnik upamiętniający mieszkańców Dziupliny, którzy zginęli w czasie I wojny światowej. We wsi znajduje się też krzyż upamiętniający początki osadnictwa polskiego we wsi po II wojnie światowej.

Zabytki Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się następujące zabytki:

historyczny układ ruralistyczny wsi cmentarz wiejski na południowy wschód od wsi na ul. Głównej: transformator domy mieszkalne nr 1, 24, 26, 33, 35, 40, 48, 54, 57, 58, 60, 64 ,74 z budynkami gospodarczymi domy mieszkalne nr 6, 8, 9, 29, 38, 50 domy mieszkalno-gospodarcze nr 10, 19, 44 budynki gospodarcze nr 12, 14, 22, 25, 31, 70 dom mieszkalny nr 16 ze stodołą zagroda nr 20, składająca się z domu mieszkalnego i dwóch budynków gospodarczych domy mieszkalne nr 23, 27 z dwoma budynkami gospodarczymi dom mieszkalny w zagrodzie nr 49 zespół budynków gospodarczych nr 51, składający się z dwóch budynków gospodarczych na ul. Leśnej: dom mieszkalny nr 3 z budynkiem gospodarczym zagroda nr 4, składająca się z domu mieszkalnego i stodoły dom mieszkalno-gospodarczy nr 6 dom mieszkalno-gospodarczy nr 7 z budynkiem gospodarczym na ul. Zielonej: dom mieszkalno-gospodarczy nr 1 z budynkiem gospodarczym dom mieszkalny nr 5 zagroda nr 7, składająca się z dwóch domów mieszkalnych i dwóch budynków gospodarczych

Demografia W 1783 r. w Dziuplinie mieszkało 228 osób. W 1819 r. we wsi mieszkało 379 osób, w 1830 r. 421 osób, w 1845 r. 500 osób, w 1871 r. 621 osób, w 1885 r. 652 osoby, a w 1895 r. 658 osób. W 1905 r. wieś miała 554 mieszkańców, w 1925 r. 548 mieszkańców, w 1935 r. 526 mieszkańców, a w 1939 r. 486 mieszkańców. W 1996 r. we wsi mieszkało 350 osób. W 2011 r. we wsi mieszkało 395 osóbGUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r..

W 1925 r. na 548 mieszkańców wsi 261 było mężczyznami, a 287 kobietami. We wsi mieszkało 498 ewangelików i 26 katolików. Ewangelicy należeli do zboru w Laskowicach Oławskich (Laskowitz, później Markstädt), a katolicy należeli do parafii w Miłoszycach (Meleschwitz, później Fünfteichen).

Przypisy

Bibliografia Alfons J. Parczewski, Giermanizacja powiatu olawskiego, „Wisła. Miesięcznik gieograficzno-etnograficzny”, t. 4, Warszawa 1890, s. 751-758 (dostęp 2026-08-21) Seweryn Wysłouch, Polacy ewangelicy na Śląsku w XIX w. w walce z germanizacją, „Studia Śląskie. Seria Nowa”, t. 9, Wydawnictwo „Śląsk”, Katowice 1965, s. 7-61 (dostęp 2026-08-21) Ryszard Majewski, Dolny Śląsk 1945. Wyzwolenie, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa-Wrocław 1982 Wiesław Bokajło, Proces narodowościowej transformacji Dolnoślązaków do początku XX wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1993 Efficon Sp. z o.o., Urząd Miasta i Gminy Jelcz-Laskowice, Strategia rozwoju Miasta i Gminy Jelcz-Laskowice na lata 2026-2035 (dostęp 2026-08-21) P. Sander, Die Gemeinde Daupe im Kreise Ohlau, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 9/1957, s. 10 i nr. 10/1957, s. 3 Alfred Friedrich, Das grausame Vertreibungsschicksal der Gemeinde Daupe, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 3/1982, s. 9-10 Lageplan von Daupe, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1998, s. 17 Annemarie Marks, Familien der Heimat: Familie Wieczorek (Daupe, Birksdorf), "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 1/2000, s. 21 Annemarie und Matthias Marks, Lageplan Daupe und Umgebung, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 5/2001, s. 19 Orts- und Lageplan von Daupe/Eichengrund, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 7/2001, s. 23 Annemarie Marks, Familie Wieczorek (Daupe, Birksdorf), "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 5/2006, s. 22 Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 38 Annemarie und Matthias Marks, Kiesewetter Daupe, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 7/2008, s. 22 Hans Gebuhr, Kirchenbucheintragungen von Einwohnern in Daupe, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 7/2013, s. 21

Linki zewnętrzne https://polska-org.pl/505601,Dziuplina.html (dostęp 2026-08-21) https://web.archive.org/web/20080326203633/http://www.oskan.pl/index.php (dostęp 2026-08-19) https://web.archive.org/web/20081008123315/http://www.kjpicador.pl/ (dostęp 2026-08-19) https://web.archive.org/web/20081005013532/http://www.marma.yoyo.pl/ (dostęp 2026-08-19) https://www.dremat.pl https://web.archive.org/web/20080309194713/http://www.ziarnko.pl/ (dostęp 2026-08-19) https://klauskunze.com/ohlau/orte/daupe.htm (dostęp 2026-06-16)

Kategoria:Jelcz-Laskowice (gmina)