Albańczycy w Macedonii Północnej – albańska mniejszość narodowa mieszkająca na terenie Macedonii Północnej. W 2021 roku liczyła ona 619 187 osób, przeważała wówczas w następujących gminach: Araczinowo, Bogowińe, Brwenica, Czaszka, Debar, Gostiwar, Kiczewo, Lipkowo, Studeniczani, Tearce, Tetowo, Wrapcziszte i Żelino.
Społeczność albańska obecna jest na terenie północnomacedońskich ziem już od czasów osmańskich. Po ogłoszeniu niepodległości przez Macedonię (w 2019 roku przemianowaną na Macedonię Północną) Albańczycy domagali się szerszych praw i autonomii, co prowadziło zarówno do protestów, jak i powstawania ugrupowań politycznych reprezentujących ich interesy. W latach 90. XX wieku i na początku XXI wieku miały miejsce częste konflikty mniejszości albańskiej z macedońskimi służbami państwowymi; działalność prowadziły także separatystyczne grupy zbrojne, czego kulminacją był konflikt z 2001 roku.
Historia mały|Albańczycy z Debaru (1863) Społeczność albańska jest obecna na obszarze współczesnej Macedonii Północnej od czasów Imperium Osmańskiego. mały|Albańczycy ze Sztirowicy (1907) 1 lutego 1990 roku w regionie w regionie Tetowa odbyły się protesty z udziałem ponad 2 tys. Albańczyków, którzy domagali się większej autonomii dla zamieszkanych przez nich obszarów Macedonii. W tym samym roku powołał (, trl. Partija za demokratski posperitet, PDP; ), której celem była reprezentacja interesów albańskiej mniejszości. Ugrupowanie przystąpiło do wyborów parlamentarnych w 1990 roku w koalicji z (, trl. Narodna demokratska partija, NDP; ). Koalicja zdobyła łącznie 23 mandaty w 120-osobowym Zgromadzeniu Socjalistycznej Republiki Macedonii, co stanowiło trzeci wynik po WMRO-DPMNE (37 miejsc) i Związku Komunistów Macedonii (31 miejsc). W marcu 1991 roku zawarto porozumienie polityczne, w wyniku którego utworzono niezależny rząd kierowany przez Nikołę Klusewa. Osiągnięty kompromis spotkał się jednak z niezadowoleniem ze strony części polityków zarówno z PDP, jak i z WMRO-DPMNE. mały|Albańska katolicka rodzina ze Skopje (1910) Pod koniec 1990 roku odbyły się również wybory do Rady Miejskiej w Tetowie; koalicja PDP-NDP zdobyła w nich 36 z 52 mandatów. W styczniu 1991 roku doszło jednak do konfliktu z dotychczasowymi macedońskimi radnymi, których mandaty wygasły wraz z wyborem nowego składu rady. mały|Tabliczki informacyjne w językach macedońskim i albańskim, znajdujące się na dworcu autobusowym w Strudze (2024)
Okres niepodległości mały|Kolorem zielonym zaznaczono tereny zdominowane przez albańską społeczność w 1961 roku.
Działalność separatystyczna mały|Kolorem zielonym zaznaczono tereny zdominowane przez albańską społeczność w 1971 roku. Pierwsze sygnały dotyczące przygotowań albańskich grup do działań separatystycznych pojawiły się na początku lat 90. XX wieku. W czerwcu 1992 roku macedońscy policjanci w miejscowości odkryli amunicję, broń palną (w tym karabiny maszynowe i szturmowe) oraz mundury z dwugłowym czarnym orłem. Odkrycie to wywołało obawy wśród rodowitych Macedończyków o możliwość formowania albańskich oddziałów milicji. mały|Kolorem zielonym zaznaczono tereny zdominowane przez albańską społeczność w 1981 roku. 10 listopada 1993 roku policja zatrzymała kilku Albańczyków z Gostiwaru i Tetowa pod zarzutem handlu bronią i działalności separatystycznej. Aresztowano także wiceministra obrony Hisena Haskaja i wiceministra zdrowia Imera Imeriego, którym także zarzucano wspieranie separatyzmu. Według ministra spraw wewnętrznych Lubomira Frczkoskiego Haskaj miał prowadzić działalność szpiegowską i współpracować z obcymi służbami przy przemycie broni w celu utworzenia liczącej ok. 20 tysięcy osób armii albańskiej. Partia na rzecz Demokratycznego Dobrobytu uznała te zatrzymania za próbę legitymizacji działań represyjnych wymierzonych w albańską mniejszość. W styczniu 1994 aresztowano kolejnych dziesięciu Albańczyków, w tym byłego sekretarza generalnego PDP Mithada Eminiego. W wyniku procesów skazano m.in. Haskaja na 6, a Eminiego na 8 lat pozbawienia wolności, co zostało potępione przez PDP. mały|Kolorem zielonym zaznaczono tereny zdominowane przez albańską społeczność w 1991 roku. W 2001 roku doszło w Macedonii do konfliktu zbrojnego na tle etnicznym. W styczniu tego roku albańscy separatyści zaatakowali jeden z posterunków policji, w wyniku czego zginął jeden funkcjonariusz. W następnym miesiącu miała miejsce bitwa pod Tanuszewci między Armią Wyzwolenia Narodowego () a siłami macedońskimi, po której ogłoszono mobilizacji. W marcu walki objęło regiony Kumanowa i Tetowa; Macedonia otrzymywała wsparcie od Bułgarii i Grecji, zaś Albania odcięła się od działań zbrojnych. 18 marca wprowadzono w Tetowie godzinę policyjną, a trzy dni później władze wydały 24–godzinne ultimatum wzywające separatystów do opuszczenia kraju. Na krótko przed jego upływem UÇK ogłosiła zawieszenie broni. Apel o zaprzestanie walk wystosowało kilku kosowskich polityków, w tym prezydent Ibrahim Rugova. Od 25 do 31 marca siły macedońskie prowadziły ofensywę przeciwko rebeliantom. Konflikt został zakończony w tym samym roku.
Część rebeliantów nie uznała porozumienia kończącego konflikt, wśród nich byli bojownicy z (). 8 sierpnia 2001 roku zaatakowali oni konwój wojskowy, a w listopadzie zabili trzech policjantów w zasadzce. Następnie AKSh przeniosła swoją działalność na południe Jugosławii (przemianowanej następnie na Serbię i Czarnogórę), o czym świadczył atak na koszary w Dobrosinie w sierpniu 2003 roku. mały|Kolorem zielonym zaznaczono tereny zdominowane przez albańską społeczność w 1994 roku.
Działalność polityczna Od 11 do 12 stycznia 1992 roku albańska społeczna przeprowadziła referendum dotyczące autonomii. Za jej wprowadzeniem opowiedziało się 99% głosujących, jednak władze macedońskie nie uznały wyników. W tym samym roku rząd Nikoły Klusewa został zastąpiony rządem kierowanym przez Branko Crwenkowskiego, w którego skład weszły Partia na rzecz Demokratycznego Dobrobytu (PDP) i Ludowa Partia Demokratyczna (NDP). Radykalna część albańskiego społeczeństwa była przeciwna udziałowi PDP w rządzie.
Parlamentarzyści reprezentujący PDP i NDP zbojkotowali posiedzenie Zgromadzenia Republiki Macedonii, na którym przyjmowano Byłą Jugosłowiańską Republikę Macedonii jako tymczasową nazwę państwa. Partie te były przeciwne międzynarodowemu uznaniu Macedonii bez wcześniejszego rozwiązania problemów mniejszości albańskiej. W PDP narastał spór między frakcją umiarkowaną a radykalną, którego kulminacją była rezygnacja Nevzata Haliliego z funkcji przewodniczącego partii, która miała miejsce 4 grudnia 1993 roku; ze swojej funkcji zrezygnował także sekretarz generalny Mithad Emini.
W wyborach z 1994 roku przedstawiciele mniejszości albańskiej uzyskali kilkanaście miejsc w parlamencie. 10 lutego 1995 roku doprowadzili do odroczenia posiedzenia dotyczącego wprowadzenia dowodów osobistych wyłącznie w języku macedońskim oraz postulowali możliwość używania języka albańskiego w Zgromadzeniu. 12 września 1996 roku przedstawiciele PDP i NDP zaapelowali do Parlamentu Europejskiego o wywarcie presji na Macedonię w kwestii porzucenia koncepcji państwa narodowego.
W 1997 roku powstała założona przez Arbëna Xhaferiego Demokratyczna Partia Albańczyków (, trb. Demokratska partija na Albancite, DPA; ). Po wyborach parlamentarnych z 1998 roku negocjowała ona utworzenie koalicji rządowej z Demokratyczną Alternatywą i WMRO-DPMNE; w efekcie powołano rząd, na którego czele stanął Lubczo Georgiewski. W maju 1999 roku Xhaferi publicznie poparł premiera Republiki Kosowa Hashima Thaçiego.
W wyborach parlamentarnych z 2008 roku 3. i 4. miejsce pod względem poparcia zajęły dwie albańskie partie: Demokratyczny Związek na rzecz Integracji (, trb. Demokratska unija za integracija, DUI; ) oraz Demokratyczna Partia Albańczyków, uzyskały one odpowiednio ponad 11% i ponad 10% głosów.
15 stycznia 2019 roku język albański został uznany za drugi język urzędowy w Macedonii Północnej.
Problemy społeczne i konflikty ze służbami mały|Kolorem zielonym zaznaczono tereny zdominowane przez albańską społeczność w 2002 roku. 31 marca 1992 roku w Skopje odbył się protest z udziałem około 40 tysięcy Albańczyków żądających autonomii w regionach zdominowanych przez swoją społeczność/ 6 listopada tego samego roku na skopijskim targowisku doszło do zamieszek wywołanych fałszywą informacją o pobiciu młodego albańskiego sprzedawcy papierosów przez policjantów. Podczas starć zginęły 4 osoby, 36 zostało rannych, a 87 zatrzymano; zniszczono także kilka pojazdów policyjnych. Dwa dni później służby przejęły ok. 2 tysiące ulotek wzywających Albańczyków do walki o prawo do samostanowienia.
18 czerwca 1994 roku w Tetowie doszło do starć między Albańczykami a Macedończykami, w wyniku których zginął jeden Macedończyk. W tym samym roku miał miejsce spis ludności, według którego Albańczycy stanowili ponad 22% ludności. Część albańskiego społeczeństwa twierdziła, że odsetek ten został zaniżony, jednak niezależni obserwatorzy uznali spis za wiarygodny. W 1994 roku ogłoszono także powstanie Państwowego Uniwersytetu w Tetowie (pierwszej albańskojęzycznej uczelni w Macedonii), którego uruchomienie początkowo było blokowane przez władze, m.in. poprzez wyburzenie budynku przeznaczonego na siedzibę uczelni. 15 lutego 1995 roku doszło do nielegalnego otwarcia uniwersytetu, po czym został on zamknięty przez służby. Dwa dni później w Tetowie wybuchły zamieszki, w których zginęła jedna osoba. Kolejne protesty odbyły się w Tiranie (20 lutego, ich uczestnicy wyrażali niezadowolenie z sytuacji w Tetowie) i w Skopje (24 lipca 1996), gdzie około 3 tys. Albańczyków domagało się od władz m.in. zalegalizowania działalności uczelni.
Raport Departamentu Stanu Stanów Zjednoczonych z marca 1995 roku wskazywał na ograniczony dostęp Albańczyków do edukacji w ojczystym języku, problemy z uzyskaniem macedońskiego obywatelstwa (na co Departament Stanu ponownie zwrócił uwagę w marcu 1996 roku), manipulacje granic okręgów wyborczych na niekorzyść albańskiej mniejszości, a także niską reprezentację w policji i wojsku. W maju 1995 roku władze macedońskie zamknęły kilka albańskojęzycznych stacji radiowych i telewizyjnych. Za podżeganie do lutowych zamieszek skazano jednego z dziekanów tetowskiego uniwersytetu na karę 2,5 roku pozbawienia wolności. mały|Kolorem zielonym zaznaczono tereny zdominowane przez albańską społeczność w 2021 roku. W maju 1997 roku Trybunał Konstytucyjny orzekł zakaz publicznego wywieszania flag Albanii i Turcji, jednak 7 lipca tego samego roku parlament dopuścił ich wieszanie przed urzędami miejskimi wyłącznie podczas wybranych świąt. Dwa dni później w Gostiwarze doszło do starć między Albańczykami a macedońskimi policjantami; zginęły trzy osoby, a kilku funkcjonariuszy zostało rannych, aresztowano 312 uczestników. Kolejne protesty w Gostiwarze odbyły się 18 kwietnia 1998 roku, dotyczyły uwolnienia burmistrza Rufiego Osmaniego.
Populacja RokPopulacjaŹródło1953162 254 (12,46%) 1961183 108 (13,02%)1971279 871 (16,99%)1981377 208 (19,76%)1991441 987 (21,73%)1994441 104 (22,67%)2002509 083 (25,17%)2021619 187 (29,52%)