mały| Dwór w Wialikiej Slapiance (2012)
Wialikaja Slapianka () – część Mińska na Białorusi, na rzeką Slepnią, do 1959 roku oddzielna dawna wieś. Historyczna posiadłość rodu Wańkowiczów, znana dzięki zachowanemu klasycystycznemu zespołowi dworskiemu.
Historia mały|lewo|Dwór Wańkowiczów, obraz Czesława Moniuszki, 1830 mały|lewo|Oficyna dworska, 1920
Miejscowość powstała w XVI wieku w miejscu, gdzie zbiegały się dwa gościńce prowadzące do Mińska: horodyski i staroborysowski. Do połowy XVIII wieku majątek należał do Radziwiłłów. Później ziemie te przeszły w posiadanie rodu Wańkowiczów.
W drugiej połowie XVIII wieku Aleksander Wańkowicz podzielił swoje rozległe dobra między dwóch synów: Stanisława (zm. 1812) i Melchiora (1775–1842). Podział ten doprowadził do wyodrębnienia się dwóch miejscowości w ujeździe mińskim: Wialikiej Slapianki i Małej Slapianki.
Po śmierci Stanisława Waliką Slapiankę odziedziczył jego syn, Edward Wańkowicz (1793–1872), kuzyn malarza Walentego Wańkowicza. Po śmierci Edwarda majątek przeszedł na jego najmłodszego syna Władysława (1839–1888), a następnie odziedziczył go najstarszy brat Edwarda, Zygmunt (1820–1891). Syn Zygmunta, Piotr Wańkowicz (1866–1936), był ostatnim właścicielem Wialikiej Slapianki.
Majątek jest również miejscem urodzenia Edwarda Woyniłłowicza, wybitnego działacza społecznego i politycznego, fundatora Czerwonego Kościoła w Mińsku, którego matka często gościła w posiadłości swoich rodziców.
W 1917 roku miejscowość znajdowała się w gminie Siennica w ujeździe mińskim i liczyła 192 mieszkańców. W pobliżu znajdowała się wieś Slapianka (3 domy, 11 mieszkańców), uroczysko Slapianka, folwark i gorzelnia, które później połączyły się w jedną wieś.
W czasach radzieckich majątek znacjonalizowano. W latach 30. XX wieku utworzono kołchoz „Bolszewik”. Istniejące gospodarstwo szklarniowe przekształcono w sowchoz warzywniczy im. Budionnego. W dworze Wańkowiczów początkowo mieściła się szkoła młodszych oficerów NKWD, a później siedziba stacji doświadczalnej uprawy ziemniaka. Administracyjnie wieś należała do sielsowietu Slapianka w rejonie mińskim.
W 1959 roku Wialikaja Slapianka została włączona w granice Mińska, stając się częścią rejonów (dzielnic) pierszamajskiego i partyzanskiego. Zabudowa wiejska została z czasem wyburzona. Obecnie obszar ten odpowiada ulicy Parnikowej (ul. Szklarniowej) i zaułkowi Parnikowemu, które przecina ulica Filimonowa. Znajduje się tu osiedle niskiej zabudowy o nazwie Wialikaja Slapianka. Zabytkowy dwór Wańkowiczów został zachowany i odrestaurowany.
Zabytki mały|Dwór Wańkowiczów, 2013 Dwór w Wialikiej SlapianceDwór Wańkowiczów z I połowy XIX wieku.
Zobacz też Małaja Slapianka Slapianka (system wodny)
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Historia Mińska