Hełmówka gorzka (Galerina pruinatipes A.H. Sm.) – gatunek grzybów należący do rodziny Galerinaceae.
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Galerina, Galerinaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy opisał go w 1964 roku Alexander Hanchett Smith na kłodach iglastego drewna w USA. Wskazał holotyp. Synonim: Galerina pruinatipes var. fulvipes A.H. Sm. 2011. W 2025 r. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów przy Polskim Towarzystwie Mykologicznym zarekomendowała polską nazwę hełmówka gorzka.
Morfologia Kapelusz O średnicy do 12 mm, szeroki w porównaniu do długości trzonu, wypukły, delikatnie prześwitujący, prążkowany do ½ promienia. Powierzchnia matowa, nieco szorstka, na środku łuskowata, żółtobrązowa do czerwonobrązowej. Blaszki Wąskie, nie wybrzuszone, prążkowane, jasnobeżowedo ciemno żółtobrązowch. Krawędzie białe. Trzon Na wierzchołku biało oprószony, ku dołowi, z włókienkami o barwie od ochrowej do żółtobrązowej, przechodzący w ciemno czerwonobrązowy od podstawy w górę. Osłona zanikająca, widoczna jako nitkowate włókienka na trzonie. Brak pierścienia. Miąższ Bardzo gorzki. Cechy mikroskopowe Bazydiospory 10–11,6 × 6,1–7,7 μm, Q = 1,5–1,7, w KOH brązowe, w odczynniku Melzera dekstrynoidalne, migdałowate, na wierzchołku zwężone, brodawkowate lub o popękanej powierzchni, hilum wyraźnie widoczne. Podstawki 19,2–26,5 × 5,0–7,2 μm, małe (szczególnie w porównaniu z cystydami), 2-zarodnikowe. Cheilocystydy stłoczone, 45,0–72,5 × 7,3–22,0 × 4,8–9,6 × 8,0–25 μm, zazwyczaj brzuchato-główkowate z wyraźnie odgraniczoną głową i zaciśniętą lub szeroką, krótką szyjką, dość często także bez rozdęcia brzusznego, rzadko butelkowate lub cylindryczne, z wąskim, szydlastym wydłużeniem podstawy, o barwie od bursztynowej do brunatnej, z granulowatą zawartością. Pleurocystydy rozproszone, podobne do cheilocystyd, ale często większe, z brązową zawartością. Kaulocystydy i pileocystydy podobne do cystyd w hymenium, ale zazwyczaj większe, często o długości ponad 100 μm. Subhymenium zbudowane z wąskich strzępek o szerokości 2–3 μm. Trama blaszek zbudowana z brzuchatych i raczej krótkokomórkowych, brązowych strzępek. Sprzążki liczne we wszystkich częściach grzyba.
Występowanie i siedlisko Podano stanowiska w Ameryce Północnej i Europie, w tym również w Polsce.
Saprotrof. Rośnie głównie w borealnych i górskich lasach iglastych. Znajdowano go głównie na drewnie drzew iglastych (modrzew, świerk), ale okazy zebrane w północnej Finlandii rosły na brzozie, a okazy z południowej Finlandii na olsze.
Przypisy
Kategoria:Galerinaceae Kategoria:Mykobiota Polski