Giuseppe Ferrari (ur. 7 marca 1811 w Mediolanie, zm. 2 lipca 1876 w Rzymie) – włoski filozof, historyk i polityk. Był zwolennikiem federalizmu, republikanizmu oraz myśli demokratycznej i socjalistycznej. Zasiadał jako poseł z ramienia lewicy w Izbie Deputowanych Królestwa Włoch przez sześć kadencji, od 1860 do 1876 roku, a następnie został mianowany senatorem. Jego działalność polityczna łączyła federalizm z ideami rewolucyjnymi, wpływając na debatę o zjednoczeniu Włoch.

Biografia

Wykształcenie Urodził się w Mediolanie w rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec był lekarzem. Po wczesnej śmierci rodziców uzyskał niewielką rentę, która zapewniła mu stabilność finansową. Uczęszczał do gimnazjum San Alessandro, a następnie był alumnem Almo Collegio Borromeo, prywatnego kolegium uniwersyteckiego w Pawii założonego w 1561 roku przez kardynała Karola Boromeusza. W 1831 roku ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie w Pawii, uzyskując tytuł doktora obojga praw.

Bardziej jednak interesował się filozofią, którą zgłębiał w kręgu mediolańskiej młodzieży skupionej wokół Giana Domenica Romagnosiego. Uważał się za ucznia Romagnosiego oraz, w wymiarze ideowym, Giambattisty Vica. Studiował dzieła tego ostatniego, a w 1835 roku opublikował ich kompletną edycję.

Lata we Francji Rozwijając sceptyczne i laickie poglądy, żywił głęboki podziw dla francuskiej kultury filozoficznej, historycznej i politycznej, co skłoniło go do wyjazdu do Paryża w kwietniu 1838 roku. We Francji spędził kolejne 21 lat. 27 sierpnia 1840 roku uzyskał stopień doktora filozofii na Sorbonie na podstawie dwóch tez: De religiosis Campanellae opinionibus (o poglądach religijnych Campanelli) oraz De l'Erreur (o błędzie). W drugiej z nich argumentował, że prawda absolutna jest nieosiągalna, ponieważ jest nierozerwalnie związana z błędem.

W 1840 roku objął stanowisko profesora filozofii w liceum w Rochefort, a w 1841 roku został zastępcą profesora na Uniwersytecie w Strasburgu. Jego poglądy, zwłaszcza te dotyczące filozofii renesansu i przychylna interpretacja reformacji, wywołały sprzeciw duchowieństwa i środowisk katolickich. Został oskarżony o nauczanie doktryn ateistycznych i socjalistycznych, co doprowadziło do zawieszenia go w obowiązkach w 1842 roku. Mimo uzyskania obywatelstwa francuskiego i tytułu professeur agrégé w 1843 roku, nie został przywrócony na stanowisko uniwersyteckie. W tym okresie opublikował m.in. Vico et l'Italie (1839), La Nouvelle Religion de Campanella (1839), La Théorie de l'erreur (1839) oraz Essai sur le principe et les limites de la philosophie de l'histoire (1843).

Powrót do Włoch i działalność polityczna W 1859 roku Ferrari powrócił do Włoch, gdzie aktywnie włączył się w życie polityczne. Został wybrany na posła z okręgu Luino i zasiadł w ławach lewicy. Był zdecydowanym zwolennikiem federalistycznej i republikańskiej formy państwa, przeciwstawiając się unitarystycznej polityce Cavoura. Mimo swojej opozycyjnej postawy cieszył się szacunkiem ze względu na swoją uczciwość i kompetencje, zwłaszcza w debatach ekonomicznych i administracyjnych.

Był posłem do Izby Deputowanych nieprzerwanie od 1860 do 1876 roku, reprezentując okręg wyborczy Gavirate. W tym czasie pełnił funkcje w parlamentarnych komisjach, m.in. w komisji bibliotecznej Izby Deputowanych. Zawsze popierał ideę przeniesienia stolicy do Rzymu i głosował za konwencją wrześniową. 15 maja 1876 roku został mianowany senatorem, jednak wkrótce potem zmarł w nocy z 1 na 2 lipca 1876 roku w Rzymie. Został pochowany w krypcie Famedio na Cmentarzu Monumentalnym w Mediolanie.

Myśl filozoficzna i polityczna Myśl Giuseppe Ferrariego kształtowała się pod silnym wpływem Vica i Romagnosiego. Jego filozofia miała charakter aktywistyczny i rewolucyjny, co znalazło wyraz w dziele Filosofia della rivoluzione (1851). Uważał, że historia, w tym historia Włoch, jest ciągiem rewolucji, a prawo do wolności i równości społecznej wynika z potrzeby podboju i zmiany.

Jego najważniejsze koncepcje polityczne to federalizm republikański – uważał, że jedynym właściwym rozwiązaniem dla zjednoczonych Włoch jest demokratyczna republika federalna, która uwzględniałaby historyczną różnorodność i rewolucyjne dążenia poszczególnych regionów. Sprzeciwiał się zarówno monarchistycznej koncepcji zjednoczenia pod wodzą Piemontu, jak i mazzinistowskiej idei scentralizowanej republiki. Był zwolennikiem interwencji Francji we Włoszech, uważając ją za niezbędną do osiągnięcia celów rewolucyjnych. Opowiadał się za całkowitym oddzieleniem nowoczesnego państwa włoskiego od wszelkich więzi religijnych, krytykując zarówno stanowisko Piusa IX, jak i formułę Cavoura „wolny Kościół w wolnym państwie".

W późniejszych pracach, takich jak Teoria dei periodi politici (1874), rozwinął swoją filozofię historii, wprowadzając swoistą „matematyczną" koncepcję dziejów, co pogłębiło schematyzm jego myśli.

Wybrane dzieła Mente di Gian Domenico Romagnosi (1835) Edycja dzieł Vica (1835) Vico et l'Italie (1839) La Nouvelle Religion de Campanella (1839) La Théorie de l'erreur (1839) Essai sur le principe et les limites de la philosophie de l'histoire (1843) Machiavel juge des révolutions de notre temps (1849) Les Philosophes Salariés (1849) La Federazione repubblicana (1851) Filosofia della rivoluzione, 2 tomy (1851) L'Italia dopo il colpo di Stato (1852) Histoire des révolutions d'Italie, 4 tomy (1858) Histoire de la raison d'État (1860) Corso sugli scrittori politici italiani (1862) La Chine et l'Europe (1867) Teoria dei periodi politici (1874)

Przypisy

Bibliografia Clara M. Lovett, Giuseppe Ferrari and the Italian Revolution, Chapel Hill, 1979. A. Agnelli, Giuseppe Ferrari e la filosofia della rivoluzione, w: Per conoscere Romagnosi, red. Robertino Ghiringhelli i F. Invernici, 1982. Fabrizio Frigerio, Ferrari, Giuseppe, w: Dictionnaire international du Fédéralisme, red. Denis de Rougemont, Bruksela, 1994, s. 207–210. Maurizio Martirano, Filosofia, storia, rivoluzione. Saggio su Giuseppe Ferrari, Neapol, Liguori, 2012.

Kategoria:Urodzeni w 1811 Kategoria:Zmarli w 1876 Kategoria:Włoscy filozofowie XIX wieku Kategoria:Włoscy historycy Kategoria:Włoscy politycy Kategoria:Ludzie urodzeni w Mediolanie