Igor Cependa (ur. 18 października 1964 w Iwano-Frankiwsku) – ukraiński historyk, politolog i dyplomata. Od 2012 rektor Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stefanyka w Iwano-Frankiwsku. Specjalizuje się w badaniach stosunków polsko-ukraińskich w XX i XXI wieku, w szczególności w konflikcie podczas II wojny światowej i Akcja „Wisła”. W 2023 roku otrzymał Nagroda „Rzeczpospolitej” im. Jerzego Giedroycia.
Edukacja i kształcenie naukowe
Ukończył studia z wyróżnieniem w 1986 na Wydziale Historii Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stefanyka (wówczas Iwano-Frankowski Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny). Pracę doktorską pt. „Ukraińska edukacja ludowa na Ukrainie Zachodniej w latach 1919-1939” obronił w 1993 na Kijowskim Uniwersytecie Narodowym im. Tarasa Szewczenki. Rozprawę habilitacyjną pt. „Ukraińsko-polskie stosunki etnopolityczne w latach 40.-50. XX wieku” obronił w 2009 w Instytucie Badań Politycznych i Etnograficznych Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, uzyskując stopień doktora habilitowanego nauk politycznych. Tytuł profesora zwyczajnego otrzymał w 2011.
Działalność naukowa i akademicka
Od 1990 pracował jako asystent na Wydziale Historii Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego. W latach 1996–1999 pełnił funkcję sekretarza Ambasady Ukrainy w Polsce. W latach 2006–2012 był prorektorem do spraw współpracy międzynarodowej Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stefanyka. Od 2012 pełni funkcję rektora tej uczelni.
Pod jego kierownictwem rozwinęła się współpraca z polskimi ośrodkami akademickimi, w tym z Uniwersytetem Marii Curie-Skłodowskiej i Uniwersytetem Rzeszowskim, obejmująca wspólne prowadzenie studiów drugiego stopnia na kierunkach fizyka, filozofia i matematyka.
Jest autorem ponad 60 prac naukowych poświęconych historii stosunków polsko-ukraińskich w XX wieku oraz współczesnym relacjom dwustronnym między Ukrainą a Polską. W kręgu jego zainteresowań naukowych znajduje się problematyka konfliktu polsko-ukraińskiego podczas II wojny światowej oraz deportacje ludności polskiej i ukraińskiej.
Działalność dyplomatyczna i międzynarodowa
W latach 1996–2006 realizował misje dyplomatyczne w Polsce. Był współorganizatorem międzynarodowych seminariów naukowych poświęconych tematyce „Ukraina-Polska: trudne pytania”. Negocjował sprawy uhonorowania polsko-ukraińskich miejsc pamięci oraz przygotowywał wspólną deklarację prezydentów Ukrainy i Polski „O pojednaniu – w 60 rocznicę tragicznych wydarzeń na Wołyniu”. Od 2012 współpracuje z kilkoma polskimi uczelniami.
Jest inicjatorem i współtwórcą programu renowacji dawnego Obserwatorium Astronomiczno-Meteorologicznego na szczycie Pop Iwan im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Czarnohorze. Projekt został umieszczony w Komunikacie Prezydentów „Wspólne wyzwania - nowe wymiary partnerstwa strategicznego” oraz w „Mapie Drogowej Współpracy RP i Ukrainy”. W 2007 zainicjował stworzenie Międzynarodowego Centrum Spotkań Młodzieży Akademickiej w Gorganach (obecnie Mikuliczyn), którego misją jest tworzenie miejsc spotkań dla młodzieży krajów postradzieckich oraz młodzieży Unii Europejskiej w celu wzajemnego poznania i zwalczania stereotypów. Jest inicjatorem stworzenia Etnograficznego Centrum im. Stanisława Vincenza, miejsca warsztatów naukowców z Ukrainy, Polski, Słowacji i Rumunii. Z jego inicjatywy powstała również idea rozbudowania Międzynarodowego Centrum Plenerowego w Worochcie.
W ramach współpracy z Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego współorganizował polsko-ukraińskie spotkania w Jaremczu.
Odznaczenia i wyróżnienia
W 2015 otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Rzeszowskiego. W 2017 został Konsulem Honorowym Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie za „wiedzę, profesjonalizm, szerokie horyzonty i wyjątkowo twórczą energię w kreowaniu współpracy między narodami Polski i Ukrainy, w kreowaniu życia naukowego i procesu dydaktycznego oraz za skuteczne promowanie Akademii Górniczo-Hutniczej”.
14 czerwca 2017 otrzymał Medal Centrum Europy Wschodniej im. św. Cyryla i Metodego przyznawany przez UMCS w uznaniu wkładu w rozwój polsko-ukraińskich stosunków naukowych i akademickich. Medal został wręczony przez rektora Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej podczas Polsko-Ukraińskiej Konferencji Naukowej pt. „Przeszłość – teraźniejszość – przyszłość. Stosunki polsko-ukraińskie w XX i XXI wieku” 22 czerwca 2017.
W 2023 został laureatem Nagroda „Rzeczpospolitej” im. Jerzego Giedroycia (wspólnie ze Stanisławem Stępniem) za „wieloletni wysiłek w kreowaniu atmosfery przyjaźni między narodami polskim i ukraińskim, za nieugięte wspieranie wszystkiego co łączy i przeciwstawianie się temu co dzieli narodowe tradycje Polski i Ukrainy i za odwagę wysiłku intelektualnego w dochodzeniu historycznej prawdy o relacjach między obu narodami”. Kapituła Nagrody w uzasadnieniu podkreśliła jego wkład w rozwój stosunków polsko-ukraińskich.
Poza tym otrzymał Wyróżnienie Rady Najwyższej Ukrainy, a także polską Odznakę Honorową „Bene Merito”.
W 2025 został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi RP – pkt 12.; skorygowany .
Jest członkiem rzeczywistym Narodowej Akademii Nauk Ukrainy.
Zobacz też
Przykarpacki Uniwersytet Narodowy im. Wasyla Stefanyka Stosunki polsko-ukraińskie Akcja „Wisła” Obserwatorium Astronomiczno-Meteorologiczne na szczycie Pop Iwan
Przypisy
Linki zewnętrzne
Przykarpacki Uniwersytet Narodowy im. Wasyla Stefanyka Res Carpathica
Kategoria:Ukraińscy historycy Kategoria:Ukraińscy politolodzy Kategoria:Rektorzy uczelni Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Rzeszowskiego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową Bene Merito Kategoria:Urodzeni w 1964 Kategoria:Ludzie urodzeni w Iwano-Frankiwsku