Zlin Z-37 Čmelák znany także pod nazwą LET Z-37 Čmelák – jednosilnikowy samolot rolniczy, w konfiguracji dolnopłata, produkowany w Czechosłowacji w zakładach Let Kunowice w Kunovicach.
Plany i projekt Prace projektowe samolotu rolniczego rozpoczęły się w Czechosłowacji w 1961 roku. Opracowanie projektu odbywało się przy współpracy dwóch czeskich producentów lotniczych: Let Kunovice i Zlin Aircraft. Pierwszy prototyp samolotu wykonany według projektu posiadał oznaczenie fabryczne XZ-37, odbył swój pierwszy lot w 1963 roku. Pierwsze wersje prototypowe do badań i testów zbudowano z radzieckim silnikiem Iwczenko AI-14, następne samoloty wyposażano w czeskie silniki Avia M-462.
Konstrukcja Jest to samonośny dolnopłat o rurowej konstrukcji metalowej, skrzydła i stateczniki pokryte blachą duraluminiową, a kadłub i powierzchnie sterowe pokryte tkaniną. Samolot posiadał stałe podwozie z kółkiem ogonowym (blokowane w czasie obsługi naziemnej) sprzężone ze sterem kierunku. Podwozie jest sztywne, z wysokimi goleniami kół, szeroko rozstawione umożliwiało starty i lądowania z polowych lądowisk. Samolot posiadał śmigło, dwu łopatowe Avia V520 (Z-37) o średnicy 2,1m lub trzy łopatowe w późniejszych wersjach. Kabina pilota z fotelem pilota znajdowała się z przodu, bezpośrednio za silnikiem gwiazdowym. Za kabiną znajdował się zbiornik, na chemikalia do opylania upraw i lasów. W czasie przebazowania samolotu na inne lotnisko Mechanik obsługi mógł zająć miejsce w specjalnie zaprojektowanym miejscu, za zbiornikiem, tyłem do kierunku lotu. Oprócz wersji rolniczej zbudowano także wersję dwumiejscową (Z-37T-2), był to samolot szkoleniowy.
Produkcja Samolot był produkowany od 1965 roku w pierwszej wersji produkcyjnej z oznaczeniem Z-37. Od 1971 roku produkowano następną wersję, Z-37A o wzmocnionej konstrukcji. Ta wersja była produkowana do 1975 roku oraz później w latach 1983-1984. Łącznie wyprodukowano 677 egzemplarzy wersji Z-37A, w tym 27 samolotów szkolnych w wersji Z-37A-2. 6 września 1981 roku samolot zmodyfikowano (prototyp XZ-37T), wydłużono skrzydła do rozpiętości 13,63 m, które wyposażono w tzw. winglety, dodano mocniejszy silnik turbośmigłowy Walter M-601B o mocy 691 KM, po modyfikacjach samolot przeszedł testy o próby. Dwa kolejne prototypy Z-37T Agro Turbo, napędzane słabszym silnikiem M-601Z, odbyły lot 12 lipca i 29 grudnia 1983 roku. Samoloty zostały zakupione i użytkowane w następujących krajach: w Czechosłowacji, NRD, Bułgarii, Jugosławii, Węgrzech, Finlandii, Indiach, Iraku, Nowej Zelandii, Sudanie, USA, Wielkiej Brytanii, a jeden egzemplarz w 1974 roku trafił do Polski, gdzie posłużył do testów. Samolot wykorzystywano jako samolot pożarniczy do gaszenia pożarów lasów oraz do holowania szybowców. Obecnie kilka samolotów Zlin Z-37 jest w stanie lotnym, niektóre wycofane z użytku znajdują się w muzeach. Przykładowo: samolot (numer seryjny 06-15, wyprodukowany w 1968) wykonywał loty agrolotnicze w Niemczech do 1984 roku, obecnie znajduje się w Muzeum Lotnictwa w Kunovicach. Samolot prototypowy Z-37 „Čmelák” został oblatany w 1965, służył do badań, testów do roku 1974. Od kwietnia 2011 roku samolot jest eksponowany na Stałej Wystawie Ochrony Przeciwpożarowej w Zbiroh. W 1984 roku powstała koncepcja zmodyfikowania samolotu Z-37T z przeznaczeniem do wykonywania zdań w lotnictwie wojskowym, np. jako samolot obserwacyjny, rozpoznania fotograficznego, transport uzbrojenia, zwalczania czołgów. Projekt powstał na zamówienie wojsk NRD. Dokonano niezbędnych wzmocnień konstrukcji samolotu, prototyp wykonywał loty testowe zrzutu ćwiczebnych bomb i wyrzutni rakiet. Pokaz samolotu w wersji wojskowej miał się odbyć w obecności generałów z wojsk NRD, jednak z niewiadomych przyczyn pokaz odwołano, niemieckie wojsko nie złożyło zamówienia na samoloty.
W sierpniu 2025 roku ujawniono ukraiński samolot Z-137T uzbrojony w pociski rakietowe R-73 do zwalczania rosyjskich bezzałogowców podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej.
Podobne samoloty Podobnej klasy samoloty rolnicze zaprojektowano także w wielu innych krajach, np: w Rumunii był samolot IAR-822, w USA Piper PA-25 Pawnee, Cessna AgWagon, w 1960 w Jugosławii produkowano Utva 60AG. W Polsce powstały także dwa projekty samolotów rolniczych, konstruktor Andrzej Frydrychewicz zaprojektował dwa nowoczesne samoloty, PZL-101M "Kruk 63" oraz PZL-106 "Kruk 65", jednak produkcji tego samolotu nie podjęto. Dopiero 17 kwietnia 1973 projekt samolotu PZL-106 Kruk doczekał się realizacji, prototyp samolotu został oblatany.
Wersje produkcyjne źródło informacji: XZ-37 – prototyp Z-37 – pierwsza wersja produkcyjna, produkowana w latach 1965-1971. Z-37A – wersja produkcyjna ze wzmocnioną konstrukcją kadłuba, produkowana w latach 1971-1975 oraz później 1983-1984, (wyprodukowanych samolotów650) Z-37A-2 – samolot szkolny, liczba wyprodukowanych 27 37A-3 – pilot i trzech pasażerów. Zmodyfikowana wersja Z-37A XZ-37T – prototyp turbo, wersja z silnikiem Walter M-601B produkowana w 1981. Z-37T Agro Turbo – wersja produkcyjna z silnikiem Turbo z większą rozpiętością skrzydeł, wyposażona silnik Walter M-601Z, produkowana w latach 1985- 1987. Z-37T-2 – dwumiejscowa wersja Z-37T z silnikiem turbo budowana w latach 1985 -1987, 28 wyprodukowanych egzemplarzy
Z-37TM – wersja wojskowa, prototypowa, testowany w latach 1984-1985, nie przyjęta do produkcji,
Z-137T – wersja rozwojowa.
Galeria
Przypisy
Linki zewnętrzne Strona Producenta dane techniczne Certyfikat typu EASA - dane techniczne Z-37T
Kategoria:Samoloty z napędem śmigłowym Kategoria:Czechosłowackie samoloty Kategoria:Czeskie samoloty Kategoria:Samoloty rolnicze Kategoria:Samoloty Zlín