Fajanse z Nevers

thumb|Dzban w kolorze musztardowym i talerz w kolorze bleu persan, ok. 1650-80. Metropolitan Museum of Art Fajanse z Nevers (fr. faïence de Nevers) – wyroby fajansowe produkowane w Nevers od końca XVI wieku do dnia dzisiejszego.

Historia thumb|Talerz w stylu z przedstawieniem Triumfu Galatei, pierwsza ćwierć XVII w. Petit Palais Początki produkcji fajansu w Nevers wiążą się z mecenatem rodu Gonzagów, włoskich książąt Mantui, którzy objęli Księstwo Nevers w 1565. (1565–1595) oraz jego syn Karol Gonzaga (1595–1637) sprowadzili do miasta włoskich rzemieślników i artystów, dążąc do stworzenia centrum sztuki i rzemiosła na wzór włoskich dworów. Około 1585 w Nevers osiedlił się Augustin Conrade, ceramik z Albissoli w Ligurii, który wraz z Giuliem Gambinem z Faenzy (wcześniej działającym w Lyonie) założył pierwszą pracownię produkującą fajans. Wkrótce do Augustina dołączyli jego bracia Dominique i Jean-Baptiste, tworząc rodzinny warsztat, który na dziesięciolecia zdominował miejscową produkcję. Od tego momentu przez ponad półwiecze Nevers było jedynym we Francji ośrodkiem produkcji zaawansowanego niebiesko-białego i polichromowanego fajansu.

thumb|Półmisek z przedstawieniem Zbierania Manny pokryty ornamentem groteskowym. Warsztat Antoine’a Conrade, ok. 1620-45. Metropolitan Museum of Art Na początku swojej działalności bracia Conrade polegali głównie na patronacie Gonzagów, jednak w 1603 uzyskali od Henryka IV trzydziestoletni monopol na wytwarzanie białego i wielobarwnego fajansu (faïence blanche et polychrome). Ich warsztat wytwarzał naczynia w stylu – z narracyjnymi scenami mitologicznymi, biblijnymi i dworskimi, malowanymi według włoskich i flamandzkich rycin. Wyroby w tym stylu powstawały aż do połowy XVII w., chociaż z biegiem czasu nanoszone sceny coraz częściej inspirowały się sztuką francuską (zobacz poniżej). Dekoracje przenoszono na powierzchnię naczyń przy użyciu techniki poncis (szablonów perforowanych, przez które nanoszono węglem szkic kompozycji), przy czym z reguły były one wykonywane , w kolorze niebieskim. Kształty naczyń naśladowały wyroby metalowe, zaś jako ornamentu często używano grotesek. Jednocześnie powstawały białe fajanse i rzeźby figuralne o tematyce religijnej, modelowane z dużą dbałością o szczegóły.

Po wygaśnięciu monopolu Conrade’ów w 1633 w Nevers zaczęły powstawać nowe manufaktury, takie jak Ostrich i Ecce Homo. Niemniej przez kolejne osiemnaście lat Conrade nadal cieszyli się uprzywilejowaną pozycją na królewskim dworze. W 1634 Antoine Conrade, syn Dominique’a, uzyskał tytuł faïencier de la maison du roi (ceramik królewski), który w 1648 przeszedł z kolei na jego syna, również Dominique’a. Jednak w 1651 to Jean Valhean uzyskał dla siebie nowy tytul le faïencier du roi.

thumb|Talerz z herbem rodu i postaciami z L’Astrée Honoré d’Urfé, połowa XVII w. Metropolitan Museum of Art Chociaż w tym wczesnym okresie wyprodukowano wiele wysokiej jakości ceramiki, to według zgodnej opinii dopiero w połowie XVII w. Nevers uzyskało własną, odrębną tożsamość, tworząc dzieła, które miały dużo bardziej czysto francuski posmak. Już na początku XVII w. w Nevers pojawiły się chińskie kształty waz, które antycypowały zapożyczenia ze źródeł orientalnych, do jakich pod koniec stulecia doszło w Holandii (zobacz Fajanse z Delftu). Nieco później zaczęto stosować niebiesko-białe chinoiserie oparte na chińskiej ceramice okresu przejściowego (1620-1644). Po 1633 w nowych manufakturach wprowadzono charakterystyczne barwy: głęboki błękit zwany bleu persan i musztardową żółć. Na błękitnych tłach malowano białe, żółte i pomarańczowe motywy roślinne oraz ptaki, naśladujące z Izniku, co stało się najbardziej rozpoznawalnym elementem neverskiego stylu. Inspiracje graficzne czerpano głównie z francuskich rycin, w tym ilustracji do alegorycznego romansu L’Astrée (1607–1627) Honoré d’Urfé, chociaż popularne były również sceny polowań Antonia Tempesta.

thumb|Para dzbanów w stylu Ludwika XIV, ok. 1680. Metropolitan Museum of Art W drugiej połowie XVII w. wyroby z Nevers zaczęły odzwierciedlać monumentalne upodobania dworu królewskiego. Powstawały duże wazony, urny, misy i dzbany wzorowane na dziełach złotnika Claude’a Ballina, oraz projektach dla pałacu w Wersalu. Źródłem kompozycji malarskich były ryciny wykonane przez artystów takich jak Laurent de La Hyre i , tworzone według obrazów Simona Voueta i Charles’a Le Bruna (inspirowano się również malarstwem Nicolasa Poussina). W tym okresie pojawiły się dwa równoległe style: jeden o bogatej, nasyconej kolorystyce (fiolety, błękity, zielenie, żółcie z konturami w brązowo-fioletowym odcieniu), oraz drugi – delikatniejszy, o subtelnych konturach i matowej polichromii, uznawany za najbardziej charakterystyczny dla Nevers.

thumb|Półmisek z dekoracją w stylu chinoiserie, ok. 1700. Petit Palais W XVII i na początku XVIII w. Nevers było najważniejszym ośrodkiem produkcji fajansu we Francji, wpływającym na jej stylistyczny rozwój na terenie całego kraju. uważał je za „ostatnie miasto przyjmujące wędrujących Włochów i jedyne, które rozwinęło tradycję włoskiej majoliki w coś nowego i charakterystycznie francuskiego” za: . Jednak w XVIII w. produkcja neverska, dostosowując się do nowych gustów, stopniowo traciła oryginalność. Zajmowano się głównie naśladowaniem fajansów z Rouen i , później zaś również saskiej porcelany. Ok. 1740 zaczęto stosować wzory zaczerpnięte ze sztuki chińskiej, pojawiły się też motywy japońskie. Pod koniec stulecia manufaktury w Nevers stały się znane z produkcji popularnych naczyń o charakterze utylitarnym, nazywanych faïences patronymiques, parlantes i patriotiques – wyrobów z inskrypcjami, scenami symbolicznymi i patriotycznymi, związanymi z okresem rewolucji francuskiej.

thumb|Talerz w stylu faïences patriotiques z przedstawieniem Bastylii i jakobińskim hasłem „żyj wolnym lub zgiń” (fr. ), 1791. Musée Carnavalet Bardziej niż zamęt okresu rewolucji do upadku przemysłu ceramicznego w Nevers przyczyniła się konkurencja ze strony tańszego angielskiego fajansu delikatnego (zobacz fajans). Jednocześnie począwszy od 1740 sewrska porcelana zastąpiła fajans w roli ekskluzywnej ceramiki obecnej na arystokratycznych dworach. W 1743 w Nevers znajdowało się jedenaście wytwórni ceramiki, natomiast w 1797 już tylko sześć; dwie z nich istnieją do dzisiaj.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Nevers Nevers