mały|Dworzec kolejowy w Koszedarach na początku XX wieku Sąd nad Jagiełłą – inscenizowany symboliczny proces nad królem Polski i wielkim księciem litewskim Władysławem Jagiełłą, który odbył się prawie 500 lat po jego śmierci, na przełomie 1929 i 1930 roku w litewskiej miejscowości Koszedary.
Kontekst
Mit Witolda Wielkiego i Władysława Jagiełły mały|Władysław Jagiełło na obrazie Jana Matejki Według Tomasa Venclovy w świadomości Litwinów Władysław Jagiełło i Witold Wielki stanowią swoiste przeciwieństwa oraz są postaciami silnie zmitologizowanymi. Kult Witolda zaczął rozwijać się jeszcze za jego życia i wkrótce po śmierci, jednak swoje odrodzenie przeżywał w XIX wieku, na fali litewskiego ruchu narodowego. Dla Litwinów Witold stał się symbolem państwowości, walki o własną tożsamość, potęgi i narodowej dumy; uznawano go za głównego bohatera bitwy pod Grunwaldem. Tymczasem Jagiełło przez część Litwinów postrzegany był jako nieomal zdrajca interesów narodowych, polonizator oraz człowiek zmanipulowany przez polskich możnych, który doprowadził do upadku kultury Litwy.
Witold postrzegany był jako „prawdziwy Litwin”, w przeciwieństwie do „spolszczonego” Jagiełły. Historycznie obaj wielokrotnie ze sobą walczyli, jak i zawierali sojusze.
Nastroje antypolskie Dodatkowo, w 1930 roku, w którym miał miejsce proces, hucznie obchodzono pięćsetną rocznicę urodzin wielkiego księcia Witolda. Na Litwie panowały silne nastroje antypolskie, szczególnie wzmocnione reperkusjami buntu Żeligowskiego i inkorporacji Litwy Środkowej do II Rzeczpospolitej. Koszedary znajdowały się pomiędzy Wilnem a Kownem oraz były położone tuż przy granicy polsko-litewskiej.
Sądy społeczne Wg Dziennika Wileńskiego i Dnia Kowieńskiego, w okresie sądu nad Jagiełłą, dużą popularnością na Litwie cieszyły się tzw. sądy społeczne, mające charakter publicznej dyskusji na określone tematy i aktualne zagadnienia. Odbywały się one zgodnie z trybem przewodu sądowego. Wśród przykładów takich sądów Dziennik Wileński wymienia sąd nad współczesną młodzieżą litewską, który odbył się na Uniwersytecie w Kownie, czy sąd nad litewską kobietą. Pomimo tego sąd nad Jagiełłą bywa współcześnie opisywany jako wydarzenie bezprecedensowe.
Przebieg W zależności od źródeł, jako datę sądu wymienia się grudzień 1929 roku lub styczeń roku 1930. Proces miał miejsce na dworcu kolejowym w Koszedarach, znajdujących się wówczas na terytorium Litwy kowieńskiej. Odbył się w sali przystrojonej portretami wielkich książąt Kiejstuta, Witolda oraz Olgierda.
Proces trwał około siedmiu godzin. Sędziami, oskarżycielami i obrońcami byli miejscowi urzędnicy i przedstawiciele inteligencji. Akt oskarżenia spisano w imieniu ludności powiatu trocko-koszedarskiego (a właściwie powiatu trockiego z siedzibą w Koszedarach). Do sędziów należeli ówcześni: inspektor szkół powiatu trocko-koszedarskiego, komendant Koszedar, naczelnik powiatu, sekretarz inspektora i inni. Do oskarżających należeli miejscowy nauczyciel oraz sędzia śledczy, zaś do obrońców sędzia oraz adwokat.
Władysław Jagiełło został oskarżony o zamordowanie Kiejstuta oraz poddanie się wpływom Polski, co spowodowało przyłączenie Litwy do Polski. Królowi wytoczono również powództwo cywilne o utratę Wileńszczyzny, której zwrotu zażądano od Polski do 27 października 1930 roku. Prokurator zażądał kary śmierci dla króla i skreślenia go z historii Litwy.
Według Dziennika Wileńskiego wyrok miano ogłosić miesiąc po rozprawie, jednak tego nie uczyniono, zaś według innych źródeł Jagiełło miał zostać skazany na śmierć i wymazanie z historii Litwy i miano nawet powiesić wypchaną kukłę Jagiełły.
Oddźwięk Wydarzenie to wywołało oddźwięk w ówczesnej Polsce oraz Litwie i było wzmiankowane w kilku pracach naukowych. W 2025 roku w Koszedarach odbyła się zainscenizowana rekonstrukcja historycznego procesu.
Przypisy
Kategoria:Koszedary Kategoria:Władysław II Jagiełło