Marian Wilhelm Händel (także: Haendel, ur. 1908 we Lwowie, zm. 1983) – polski Żyd, zastępca kierownika Żydowskiej Służby Porządkowej w getcie warszawskim, kolaborant III Rzeszy.

Życiorys Pochodził ze Lwowa. Przed II wojną światową zajmował się handlem, według niektórych źródeł pracował jako akwizytor reklam filmowych, według innych do 1935 roku był funkcjonariuszem Policji Państwowej, a następnie miał zostać wydalony ze służby.

Podczas wojny pozostawał w pewnej zażyłości z przewodniczącym warszawskiego Judenratu Adamem Czerniakowem, co dostrzegały nawet osoby postronne. Zaliczał się do grona kilkunastu osób, z którymi Czerniaków najczęściej się naradzał i współpracował. Początkowo był dowódcą Straży Porządkowej przy Batalionie Pracy, podległej Judenratowi. Po utworzeniu Żydowskiej Służby Porządkowej i wcieleniu w jej skład dotychczasowych członków Straży Porządkowej, został zastępcą kierownika nowej formacji. Sprawował osobisty nadzór nad kompanią „Gmina” ŻSP, która utrzymywała porządek w siedzibach wydziałów i instytucji Judenratu.

W praktyce jednak nie odgrywał większej roli w codziennym funkcjonowaniu ŻSP. Zdecydowana większość jego działań była bowiem związana z pośrednictwem w kontaktach między Czerniakowem i Judenratem a władzami okupacyjnymi. Utrzymywał dobre stosunki m.in. z Ludwigiem Leistem i ; dzięki tym kontaktom dowiedział się o planach zamknięcia getta warszawskiego i jako pierwszy poinformował o nich Czerniakowa. Z upoważnienia przewodniczącego Judenratu kontaktował się także z SS, załatwiał niezbędne przepustki i materiały oraz wizytował obozy pracy, w których przebywali warszawscy Żydzi. Zajmował się zdobywaniem przedmiotów, które wykorzystywano do przekupywania niemieckich funkcjonariuszy i urzędników. Odegrał kluczową rolę w skupie kożuchów, potrzebnych jako okup dla ratowania Żydów skazanych na karę śmierci za nielegalne przekroczenie granic getta. Informował Czerniakowa o poczynaniach Niemców i ich agentów, ostrzegał go także przed wrogimi urzędnikami. Był znany w getcie z hulaszczego trybu życia, na który ceniący go Czerniaków patrzył jednak przez palce.

Powszechnie uważany był za współpracownika Gestapo. Pozostawał w silnym konflikcie z kierownikiem ŻSP Józefem Szeryńskim. Ten ostatni uważał go za kolaboranta, starał się go marginalizować i ostrzegał przed nim swoich współpracowników. Prawdopodobnie główną przyczyną ich konfliktu był jednak fakt, że ambitny Szeryński postrzegał „szarą eminencję” Händla jako swojego konkurenta. Według Stanisława Adlera w związku z negatywnym stosunkiem Szeryńskiego do Händla funkcję zastępcy kierownika ŻSP pełnił de facto Maksymilian Schönbach.

Po mianowaniu Heinza Auerswalda na stanowisko komisarza ds. dzielnicy żydowskiej Händel zaczął tracić wpływy na rzecz innego współpracownika Gestapo, Izraela Firsta. Odebrano mu m.in. prawo przychodzenia do Transferstelle. Współpracę z nim przerwał również jego adiutant Jerzy Furstenberg. W czerwcu 1941 roku, z powodu z kłopotów w relacjach ze swoimi niemieckimi protektorami, Händel poprosił Czerniakowa o urlop. Szeryński wykorzystał te okoliczności, aby pozbawić swojego zastępcę większości kompetencji.

Händel wykorzystując zażyłość z jednym z synów Marka Lichtenbauma, usiłował później podważyć pozycję Szeryńskiego. Nigdy już jednak nie odzyskał utraconych wpływów. Spodziewając się rychłej deportacji warszawskich Żydów, wiosną 1942 roku wywiózł rodzinę do Otwocka. Sam jednak powrócił do getta warszawskiego. Dopiero w lipcu 1942 roku, po rozpoczęciu wielkiej akcji deportacyjnej i samobójczej śmierci Czerniakowa, uciekł z Warszawy. Pod koniec 1942 roku w zamachu dokonanym przez Żydowski Związek Wojskowy zginął jego były adiutant, Jerzy Furstenberg.

Wraz z żoną i synem przeżył wojnę, następnie wyjechał do Wenezueli i tam zajmował się handlem. Żył pod zmienionym nazwiskiem, według niektórych źródeł używał nazwiska Klinowski.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Funkcjonariusze Żydowskiej Służby Porządkowej Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Ludzie związani z Wenezuelą Kategoria:Mieszkańcy getta warszawskiego Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Urodzeni w 1908 Kategoria:Zmarli w 1983 Kategoria:Żydowscy kolaboranci III Rzeszy Kategoria:Żydzi związani ze Lwowem