Czelin (do 1945 r. ) – wieś w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie gryfińskim, w gminie Mieszkowice przy południowym skraju Lasów Mieszkowickich. Według danych z 2011 r. liczyła 382 mieszkańców.
Miejscowość znajdowała się od ok. 1250 r. na terytorium powstałej Nowej Marchii, przed 1317 r. uzyskała prawa miejskie prawdopodobnie od margrabiów brandenburskich z dynastii askańskiej. Czelin był miasteczkiem otwartym bez fortyfikacji. W XIV w. w Czelinie utworzono archidiakonat i prowadzono kancelarię katedry kamieńskiej. Od około 1298 r. do 1732 r. należał do rodu von Mörner, po czym został zakupiony przez Fryderyka Wilhelma I, który utworzył tutaj domenę (kompleks dóbr elektorskich) – tym samym Czelin utracił status miejski. W miejscowości znajduje się kościół z XIII w., przebudowany w 1827 r., zespół folwarczny z 2. połowy XIX w./początku XX w.
W czasie działań wojennych w 1945 r. upamiętnionych obeliskiem wieś została poważnie zniszczona. 27 lutego 1945 r. żołnierze 6 Samodzielnego Batalionu Pontonowo-Mostowego Wojska Polskiego postawili tutaj pierwszy słup graniczny nad Odrą.
Położenie Wieś znajduje się 9 km na południowy zachód od Mieszkowic i 24 km na północny zachód od Kostrzyna nad Odrą.
Zgodnie z podziałem fizycznogeograficznym Polski według Kondrackiego teren, na którym położony jest Czelin należy do prowincji Nizina Środkowoeuropejska, podprowincji Pojezierza Południowobałtyckiego, makroregionu Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka oraz w końcowej klasyfikacji do mezoregionu Kotlina Freienwaldzka.
Miejscowość posiada zabudowę o luźnym planie wielodrożnicy, z licznymi pustkami i nie tworzy zwartych ciągów architektonicznych. Dominują współczesne obiekty o zróżnicowanej bryle i formie architektonicznej.
Nazwa Nazwa Czelin może wywodzić się od: nazwy osobowej Czelo, Czoło, z sufiksem -in; w zgermanizowanych formach zapisywana jako Zellin, Zollin wzniesień wschodniego brzegu Odry – stanowią one pewnego rodzaju „czoło”
Nazwa na przestrzeni wieków: 1317 Zellin; 1322 Szellin; 1348 Czellyn ; 1355 Czollin; 1363 Zollin; 1515 Cellin; 1826 Zellin
Historia I–III w. – badania archeologiczne przeprowadzone w latach 2004–2005, 2012–2018, 2023 przez archeologów z Muzeum Narodowego w Szczecinie odsłoniły cmentarzysko ciałopalne z okresu wpływów rzymskich. Wyeksplorowano ponad 200 obiektów, z czego 115 to pochówki. Ponadto odkryto kilka grobów szkieletowych kultury ceramiki sznurowej (neolit). Z cmentarzyska znana jest głównie bogata kolekcja broni wykazującej silne wpływy kultury przeworskiej raz inspiracje z Nadłabia i Skandynawii. Obecnie w Czelinie przy obelisku znajduje się skansen poświęcony cmentarzysku, gdzie znajdują się rekonstrukcje grobów z wyposażeniem oraz tablice informacyjne. VI–X w. – na terenie dzisiejszego Czelina istniała osada VIII–poł. X w. – w widłach Odry i dolnej Warty znajdowała się odrębna jednostka terytorialna typu plemiennego, prawdopodobnie powiązana z plemieniem Lubuszan. Na północy od osadnictwa grupy cedyńskiej oddzielały ją puszcze mosińska (merica Massen) i smolnicka (merica Smolnitz). Mieszkańcy zajmowali się gospodarką rolniczo-hodowlaną. X w. – nad Odrą w Czelinie istniał prawdopodobnie gród w systemie zabezpieczającym szlaki handlowe 960–972 – książę Mieszko I opanował tereny nadodrzańskie, obejmujące obręb późniejszej kasztelanii cedyńskiej, ziemię kiniecką i kostrzyńską 1005 (lub 1007) – Polska utraciła zwierzchność nad Pomorzem, w tym również nad terytorium w widłach Odry i dolnej Warty Pocz. XIII w. – obszar na północ od linii Noteci-dolnej Warty i zachód od Gwdy w dorzeczu Myśli, Drawy, środkowej Iny, stanowiący część składową księstwa pomorskiego, w niewyjaśnionych okolicznościach został przejęty przez księcia wielkopolskiego Władysława Laskonogiego, a następnie jego bratanka, Władysława Odonica XIII w. (lub XIII/XIV w.) – zbudowano w Czeline kościół salowy bez chóru, z wieżą od strony zachodniej 1250 – margrabiowie brandenburscy z dynastii Askańczyków rozpoczęli ekspansję na wschód od Odry; z zajmowanych kolejno obszarów powstała następnie Nowa Marchia Przed? 1298 – dobra w Czelinie mógł już posiadać Henning Mörner Przed 1317 – Czelin uzyskał prawa miejskie (civitas); nie wiadomo kto założył miasteczko, choć stosunki prawne mogą wskazywać na margrabiów brandenburskich z dynastii askańskiej 1317 – 26 grudnia zarządzenie margrabiego Waldemara podporządkowało wyrokom sądu myśliborskiego siedem miast Nowej Marchii: Barlinek, Gorzów, Kostrzyn, Czelin (Zellin), Mieszkowice, Barnówko i Nowogródek Pomorski; do tej pory były one poddane jurysdykcji wyższej izby sądowniczej w Strausbergu na ziemi barnimskiej 1320–1323 – po wygaśnięciu dynastii askańskiej, Nowa Marchia przejściowo przeszła we władanie książąt pomorskich 1322 – 5 maja kantoria kamieńska otrzymała patronat kościoła w Czelinie; w Czelinie prowadzono kancelarię katedry kamieńskiej 1323 – władzę w Nowej Marchii objęli Wittelsbachowie 1348 – wymieniany jest Thidericus praepositus de Zellin (Tyderyk, prepozyt z Czelina) 1355 – 25 września margrabia Ludwik Rzymski nadał Mörnerom na ich prośbę miasteczko Czelin, młyn położony pomiędzy miastem i chyżą z dochodami i prawami jakie posiadał ojciec obdarowanych Henning Morner oraz oni sami 1363 – 23 kwietnia margrabia Ludwik Rzymski w imieniu swego brata Ottona zapisał Dietrichowi Mörner prepozytowi Brenau i jego braciom Heineke, Ottonowi, za poniesione straty przy budowie zamku w Oderbergu (), targ rybny w Czelinie Przed 1365 – margrabia Ludwik Rzymski nadał miasteczku przywilej stosowania praw miejskich Mieszkowic (potwierdzony w 1459 r.) 1368 – wymieniany jest Hynric Swynghen archidiaken tu Czellyn 1387, 1399 – wymieniany jest Arnoldus de Garne archidiaconus Zellinensis 1402–1454/55 – ziemie Nowej Marchii pod rządami zakonu krzyżackiego 1411 – Erazm i Otto II Mörnerowie sprzedali zakonowi krzyżackiemu połowę komory celnej w Czelinie, założonej prawdopodobnie w XIV w. dla Mieszkowic w porcie odrzańskim 1433 – podczas wojny polsko-krzyżackiej, okoliczne tereny zostały zdobyte i splądrowane przez husytów 1440 – archidiakonaty w Gorzowie i Czelinie złączono z vicedominatem kamieńskim 1459 – 8 lutego elektor Fryderyk II potwierdził przywileje mieszczanom i rajcom Czelina otrzymane od poprzednich władców, w tym od Ludwika Rzymskiego prawo korzystania z wszystkich wolności i przywilejów Mieszkowic oraz także dokumenty rycerza Henniga Mörnera 1487 – październik, archidiakonem został Mikołaj Blocker, ostatni znany w źródłach Około 1520 – Ludwik Mörner z Kłosowa połączył posiadłości w Kłosowie i Czelinie, zakładając nowożytną linię rodu 1535–1571 – za rządów Jana kostrzyńskiego Nowa Marchia stała się niezależnym państwem w ramach Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego 1538 – margrabia Jan kostrzyński oficjalnie wprowadził na terenie Nowej Marchii luteranizm jako religię obowiązującą 1618–1648 (wojna trzydziestoletnia) – duże spustoszenia w wyniku działań wojennych, upadek miasteczka 1701 – powstanie Królestwa Prus Pocz. XVIII w. – przeprowadzono prace regulacyjne w dolinie Odry; polegały one na osuszaniu terenów tzw. Oderbruch, leżącego dziś po stronie niemieckiej. Stworzono wówczas obecne, proste koryto Odry, skracając znacznie bieg rzeki i regulując ją aż po Czelin. 1717 – Czelin odwiedził król Fryderyk Wilhelm I, wizytując budowę nadodrzańskich wałów przeciwpowodziowych 1732 – 5 listopada Fryderyk Wilhelm I kupił miasteczko z chyżą od pułkownika Hansa Wilhelma von Mörner
+ Domena w CzelinieNazwa Obecna nazwa Obiekt Od DoFahnenvorwerk Gieshof-Zelliner Loose, gmina Letschin folwark 1740/1 1801Gieshof Gieshof-Zelliner Loose, gmina Letschin folwark 1740/41 1801Mehrin Wohnplatz Vorwerk Mehrin, gmina Letschin folwark 1740 1801Neuendorf Groß Neuendorf, gmina Letschin wieś 1733 1801Ortwig Ortwig, gmina Letschin wieś 1733 1801Ortwiger Graben Ortwig, gmina Letschin część wsi 1740/1 1801Posedin część Sietzing, gmina Letschin kolonia i folwark ? 1801Solikante Solikante, gmina Letschin kolonia i folwark 1740 1801Zellin Czelin wieś 1733 1872Klossow Kłosów wieś 1802 1872
1733 – Fryderyk Wilhelm I założył domenę (kompleks dóbr elektorskich); Czelin utracił status miejski 1780 – zbudowano zespół folwarczny 1801 – majątek domeny Czelin znajdujący się po lewej stronie Odry przeszedł do domeny Kienitz 1802 – do domeny Czelin została przyłączona domena Kłosów (Amt Klossow) 1806–1807 – Nowa Marchia pod okupacją wojsk napoleońskich; na mocy traktatu w Tylży w dniu 12 lipca 1807 wojska francuskie opuściły terytorium państwa pruskiego z wyjątkiem niektórych ważniejszych twierdz, pod warunkiem spłaty bądź zabezpieczenia nałożonej na Prusy kontrybucji wojennej. 1807–1811 – reformy gospodarcze Steina-Hardenberga dotyczące zniesienia poddaństwa chłopów w Prusach (najpierw w królewszczyznach, następnie w dobrach prywatnych); w zamian za uwłaszczenie dziedzic otrzymywał od chłopa odszkodowanie pieniężne, w postaci robocizny w określonym czasie lub części ziemi, przy czym to nie mogło przekroczyć połowy gospodarstwa chłopskiego 1809 – majątek domeny w Czelinie został wydzierżawiony 1815–1818 – reformy administracyjne Prus zmieniły strukturę Nowej Marchii; wieś należała do powiatu Chojna, w rejencji frankfurckiej, w prowincji brandenburskiej 1816 – obowiązek uwłaszczenia chłopów w Prusach ograniczono do gospodarstw sprzężajnych, tj. posiadających co najmniej dwa zwierzęta pociągowe (konie lub woły) 1827 w sierpniu prawie cała wieś uległa zniszczeniu w wyniku pożaru, który wybuchł w folwarku przebudowa kościoła według projektu Karla Schinkla, w tym wieży kościelnej thumb|200px|Obelisk symbolizujący słup graniczny stoi w miejscu, w którym 27 lutego 1945 roku żołnierze 6 Samodzielnego Batalionu Pontonowo – Mostowego Wojska Polskiego wkopali słup graniczny nad Odrą
+ Przyległości Czelina w XIX/XX w.Niemiecka nazwa Obiekt Położenie Polska nazwaFörterei Zellin leśniczówka 2,5 km na płn.-zach. [nie istnieje]Neue Häuser folwark 1 km na płn. Czelinek [nie istnieje]Schäferei folwark 2 km na płn.-wsch. obecnie Czelin (wcześniej do PGR-u)Schützenhaus kolonia 800 m na płn.-wsch. obecnie Czelin
1850 miejscowość rozwinęła się i zyskała na znaczeniu; liczy 237 domów mieszkalnych, 404 budynki gospodarcze, 89 budynków przemysłowych, 2363 mieszkańców (1852 r.) uwłaszczenie chłopów w Prusach rozszerzono na wszystkie gospodarstwa chłopskie, aczkolwiek do tego czasu wielu chłopów zostało przez panów usuniętych z ziemi lub zbankrutowało 1857 – w Czelinie urodził się Paul Wiegand, pisarz i teolog, kaznodzieja nowojorskiego Kościoła baptystów 1871–1918 – Nowa Marchia w ramach zjednoczonej Drugiej Rzeszy Niemieckiej 1872 – 13 grudnia rozporządzeniem ministerstwa finansów Urzędy Domenalno-Rentowe uległy rozwiązaniu, w tym Amt Zellin 1929 – majątek w Czelinie nadal własnością państwa niemieckiego i obejmował 716 ha ziemi 1945 – 1 lutego 5 Armia 1 Frontu Białoruskiego po lodzie przeszła przez Odrę i utworzyła przyczółek 1945 – 5 lutego zajęcie wsi przez 5 Armię 1 Frontu Białoruskiego 1945 – zabudowa wsi została poważnie zniszczona w wyniku trwających 2,5 m-ca działań wojennych (ok. 80%), kościół został spalony; ludność niemiecka uciekła do Niemiec lub została wywieziona do obozów w Polsce, a następnie na Syberię; rozpoczął się napływ osadników, głównie ze wschodnich kresów (Wilno, Stanisławów, Lwów) oraz z centralnej Polski