Czaryż – wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie włoszczowskim, w gminie Secemin. Ma status sołectwa.
+Integralne części wsi Czaryż SIMC Nazwa Rodzaj 0145336 Pod Lasem przysiółek
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa częstochowskiego.
W Czaryżu znajduje się remiza OSP (od 1967).
Historia Nazwy lokalne w dokumentach źródłowych 1376 „Czarzch”, „Czarzis”, „Czarzys”, 1381 „Sczarzirz”, „Szczarziz”, „Szczarzirz”, „Szczarzrziz”, 1385 „Sczarzicz”, 1388 „Czirzycz”, „Sczarin”, 1397 „Czerzesz”, 1398 „Czarzisz”, „Sczerzesz”, 1399 „Sczarzirz”, 1400 „Sczerzysz”, 1423 „Czarysz”, 1466 „Czarzysz”, „Czarzyz”, 1470 „Czarzicze”, 1484 „Czarszysz”, 1496 „Carysch”, 1529 „Sharzycz”. Etymologia nazwy Według Kazimierza Rymuta nazwa wsi pochodzi od nazwy osobowej, to jest imienia „Czażyr”. Podległość administracyjna 1490 powiat krakowski 1508, 1581 powiat lelowski od 1508 parafia Dzierzgów. Kalendarium Własność szlachecka. Od 1376, wieś należała do rycerskiej rodziny herbu Korczak. Pierwszym znanym jej przedstawicielem był Florian z Czaryża. 1376-82 – Florian z Czaryża 1381 – Jakub z Sczarzirza oraz Siema z Sczarzirza 1381-6 – Mikołaj Chamala, Tamala, Chabala z Czaryża 1384 – żona Mikołaja z Żarnowca z Katarzyną żoną Sławomira z Żelisławic oraz z wdową po Florianie z Czaryża procesują się o dziedzictwo w Psarach [par. Dzierzgów] i Czaryżu 1385 – w działach Sławomir z Czaryża oraz Katarzyna, Katusza z Czaryża 1386 – w działach Sobek z Czaryża 1388 – Mikołaj z Szczarina 1388-1400 – występuje Andrzej z Czaryża 1400 – z akt sądowych - Wydżga z Przyłęku (par. własna) skazany na karę za dzierżenie siłą łanu Andrzeja w Czaryżu, Andrzej z Czaryża tego pozyskuje prawnie na tymże Wydżdze 1 łan w Psarach 1423 – Wawrzyniec z Lipnika (parafia Żuraw) zastawia za 34 grzywny wyżej wymienionemu Andrzejowi całą swoją część w Woli Sasinowej (dziś Wola Czaryska) i Czaryżu 1466-96 – Jakub z Czaryża i jego żona Katarzyna z Wojsławic (dziś Ojsławice) 1470 – Mikołaj z Czaryża procesuje się z Mikołajem z Modlnicy Małej 1484 – występuje w działach Mikołaj z Woli Sasinowej i Czaryża 1508 – pobór z 1 1/2 łana 1529 – dziesięciny snopowe wartości 4 grzywny z całej wsi oddają plebanowi w Dzierzgowie 1530 – pobór z 1 1/2 łana 1595 – wieś położona w powiecie lelowskim województwa krakowskiego była własnością wojskiego krakowskiego Stanisława SzafrańcaWojewództwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 108.. Lata początku XX wieku W 1907 r. w majątku Czaryż hrabiowie Andrzej i Jerzy Morstinowie urządzili polowanie relacjonowane przez wysłannika „Gazety Kieleckiej”, w czasie którego 11 myśliwych ustrzeliło 596 sztuk rozmaitej zwierzyny łownej.
Według spisu powszechnego z roku 1921 miejscowość Czaryż posiadała 25 domów i 185 mieszkańców. Okres wojny 27 kwietnia 1944 r. w Czaryżu przypadkowo aresztowany został major Hipolit Świderski ps. Jura, komendant oddziału włoszczowskiego AK. Po przesłuchaniach, maltretowanego w kieleckim więzieniu majora udało się wydostać i przerzucić na inny teren.
Zabytki Rządcówka z XIX/XX w. oraz pozostałości parku krajobrazowego z XIX w.
Przypisy Raport o stanie gminy Secemin w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 9 Strona gminy, sołectwa
Bibliografia Kalendarz świętokrzyski 2005. Z dnia na dzień przez stulecia. Kielce 2004.
Linki zewnętrzne
Kategoria:Secemin (gmina) Kategoria:Wsie Szafrańców herbu Starykoń