thumb|Rynek Czarny Dunajec – miasto w Polsce położone w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, siedziba gminy Czarny Dunajec.

Miasteczko w latach 1879–1896Karpiniec J 1932. Ilość osad miejskich byłej Galicji i podział ich na miasta i miasteczka. In Bujak F & Rutkowski J (eds). Roczniki dziejów społeczno-gospodarczych, 2, 1–37., miasto od 1 stycznia 1925. do 1 sierpnia 1934., po czym włączony do nowo utworzonej gminy Czarny Dunajec.. W latach 1954–1972 siedziba gromady Czarny DunajecUchwała Nr 27/IV/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 6 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu nowotarskiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 17 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 4 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 29 listopada 1954 r., Nr. 11, Poz. 50)., a od 1 stycznia 1973 reaktywowanej gminy Czarny DunajecUchwała Nr XVIII/92/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 6 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie krakowskim oraz ustalenia siedzib gminnych rad narodowych (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 8 grudnia 1972 Nr 18, poz. 268).. Status miasta odzyskał 1 stycznia 2023 roku..

Położenie Pod względem historycznym Czarny Dunajec leży w południowej Małopolsce. Etnograficznie stanowi także część Podhala. Wieś królewska Dunajec w II połowie XVI wieku była położona w powiecie sądeckim województwa krakowskiego i należała do tenuty nowotarskiejWojewództwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 97. Według regionalizacji fizycznogeograficznej Polski miasto położone jest w Kotlinie Nowotarskiej (część mezoregionu Kotliny Orawsko-Nowotarskiej). Leży na zupełnie płaskim terenie nad Czarnym Dunajcem, przy czym prawie cała zabudowa miasta ciągnie się wzdłuż lewego brzegu tej rzeki. Na zachodzie tereny administracyjne miasta sięgają po słabo wyraźny w tym rejonie Wielki Europejski Dział Wodny, stanowiący tu granicę pomiędzy zlewiskami Bałtyku i Morza Czarnego. Powyżej miasta (licząc z biegiem rzeki), na tym samym brzegu, leży wieś Podczerwone, zaś poniżej, na brzegu prawym – wieś Wróblówka.

W Czarnym Dunajcu krzyżują się drogi: nr 957 z Nowego Targu do Jabłonki i dalej przez Przełęcz Lipnicką do Zawoi oraz nr 958 z Chabówki do Chochołowa i dalej przez Witów do Zakopanego. Historia XVIII-XX wiek W okresie zaboru austriackiego miejscowość była siedzibą tzw. państwa czarnodunajeckiego.

Od 1879 do 1896 roku Czarny Dunajec był zaliczany do miasteczek.8 stycznia 1905 roku powstała tutaj spółdzielnia pod nazwą Towarzystwo Zaliczkowe, która nie tylko udzielała kredytów, ale również pomagała członkom w oszczędzaniu, sprawach finansowych i gospodarczych. W 1925 roku zmieniła nazwę na Bank Spółdzielczy. Obecnie jej tradycje kontynuuje Bank Spółdzielczy w Czarnym Dunajcu.

W okresie międzywojennym stacjonował w miejscowości komisariat Straży Granicznej oraz funkcjonowało kolejowe przejście graniczne Czarny Dunajec-Suchá Hora. W latach 1925–1934 Czarny Dunajec posiadał prawa miejskie.

8 września 1939 roku żołnierze Wehrmachtu rozstrzelali 2 mieszkańców i spalili ogółem 36 budynkówJózef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939–1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981, s. 241.Rozstrzelani to Jan Gliściński i Władysław Ogrodny.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

XXI wiek W 2016 r. Czarny Dunajec uzyskał wraz z sołectwem Piekielnik w gminie Czarny Dunajec status obszaru ochrony uzdrowiskowej („Obszar Ochrony Uzdrowiskowej Czarny Dunajec”)Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 maja 2016 r. w sprawie nadania statusu obszaru ochrony uzdrowiskowej sołectwu Czarny Dunajec i sołectwu Piekielnik położonym na obszarze gminy Czarny Dunajec ()..

Odzyskanie praw miejskich (2023) 4 lutego 2021 roku radni gminy Czarny Dunajec zdecydowali o przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami w sprawie przywrócenia Czarnemu Dunajcowi statusu miastaCzarny Dunajec chce znowu być miastem. Zdecydują mieszkańcy.. Konsultacje odbyły się pod koniec lata 2021 roku“Czarny Dunajec chce się bardzo mocno rozwijać”. Stąd starania o odzyskanie praw miejskich. 8 lipca 2021 roku gmina rozpoczęła kampanię informacyjną na ten tematWarto być miastem. Fakty, a nie plotki. Konsultacje odbyły się w dniach od 1 do 30 września 2021 roku, a głosować mogli wszyscy mieszkańcy od 13 roku życiaCzarny Dunajec chce być miastem. Teraz czas, by mieszkańcy powiedzieli, czy chcą takich zmian. Spośród 19 153 mieszkańców Gminy Czarny Dunajec uprawnionych do głosowania, w konsultacjach ważny głos oddały 5834 osoby (frekwencja 30,46%). Za nadaniem statusu miasta Czarnemu Dunajcowi oddano 3954 głosy (67,8% ważnych głosów), przeciwko było 1107 osób (19%), a 773 mieszkańców gminy wstrzymało się (13,2%). W Czarnym Dunajcu w konsultacjach oddano 1266 ważnych głosów, z czego 733 (57,9%) uczestników konsultacji opowiedziało się za nadaniem statusu miasta, 472 (37,3%) było przeciwnych, a 61 (4,8%) wstrzymało się od zajęcia jednoznacznego stanowiskaWyniki konsultacji.. Podczas sesji w dniu 14 lutego 2022 roku Rada Gminy Czarny Dunajec podjęła uchwałę o wystąpieniu z wnioskiem o nadanie statusu miasta miejscowości Czarny DunajecUchwała XLII/418/2022. 16 lutego 2022 roku Rada Gminy wystąpiła z wnioskiem do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o nadanie Czarnemu Dunajcowi praw miejskich oraz o zmianę statusu gminy z wiejskiej na miejsko-wiejską. 27 lipca 2022 roku Rada Ministrów przyjęła rozporządzenie, na mocy którego od 1 stycznia 2023 roku Czarny Dunajec stał się oficjalnie miastem.

Zabytki Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego. Gmach dawnego Sądu Powiatowego, Mościckiego 12; synagoga, ul. Sienkiewicza 10.

Inne zabytki Cmentarz żydowski w Czarnym Dunajcu z 2. poł. XIX w. Kościół Przenajświętszej Trójcy z 1871. Była stacja kolejowa z 1904.

Klimat Czarny Dunajec leży w strefie klimatu umiarkowanego chłodnego, średnia temperatury w bieżącym stuleciu wynosi średnio 5,3 °C. Najwyższa temperatura, jaką zanotowano wynosiła 33,9 °C, a najniższa temperatura wynosiła –42 °C (10 lutego 1929). 3 lutego 2012 roku temperatura spadła do –34,8 °C. Średnia roczna suma opadów wynosi 743 mm.

Torfowiska (szczególnie Puścizna Rękowiańska) w Czarnym Dunajcu są jednym z najchłodniejszych miejsc w Polsce. Nawet latem, w lipcu i sierpniu temperatura przy bezchmurnym niebie potrafi spadać poniżej zera. Przykładowo 8 lipca 2016 zanotowano –1,9 °C, a 8 stycznia 2017 –39,8 °CZastoisko mrozowe w Cz. Dunajcu- klimat..

Sport W mieście Czarny Dunajec istnieją dwa kluby piłkarskie AP Wisła Czarny Dunajec oraz Czarni Czarny Dunajec. W miejscowości istnieje klub sportowy TS Podhalański Czarny Dunajec (Towarzystwo Sportowe Podhalański), utworzony w 2010. W chwili obecnej prowadzi sekcję piłki siatkowej. Debiut w rozgrywkach IV Ligi Piłki Siatkowej w sezonie 2011/2012 przyniósł drużynie 3. miejsce.

TS Podhalański posiada boiska do siatkówki plażowej oraz boisko do piłki nożnej plażowej.

Przyroda Torfowisko Baligówka

Ludzie związani z Czarnym Dunajcem

Stanisław Łętowski – sołtys z Czarnego Dunajca, przywódca powstania chłopów podhalańskich w połowie XVII w.

Czarny Dunajec jest miejscem urodzenia Karola Zająca, Józefa Rafacza oraz Stanisława Cikowskiego.

Przypisy

Linki zewnętrzne

Historia Żydów w Czarnym Dunajcu na portalu Wirtualny Sztetl Strona klubu TS Podhalański

Kategoria:Miasta w Polsce, którym nadano prawa miejskie w XXI wieku Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIX wieku Kategoria:Miasta w województwie małopolskim Kategoria:Obszary ochrony uzdrowiskowej