„Dom Zdrojowy” w Żegiestowie-Zdroju

„Dom Zdrojowy” w Żegiestowie-Zdroju – zabytkowy modernistyczny budynek sanatoryjny w Żegiestowie-Zdroju, wybudowany w latach 1925–1929 według projektu prof. Adolfa Szyszko-Bohusza. Wpisany w 2013 do rejestru zabytków województwa małopolskiego.

Historia W 1846 Ignacy Medwecki z Muszyny, w okolicy Żegiestowa odkrył w małym potoku źródło musującej, kwaskowatej wody. W trakcie dalszych poszukiwań natrafił na kolejne, większe źródło, które nazwał źródłem „Anna”, na cześć swojej żony. W 1857 po wykupieniu od miejscowych chłopów terenów przylegających do odkrytych źródeł, wybudował pierwsze dwa drewniane budynki, Dom Biały oraz Dom Szwajcarski. Utworzył tym samym samodzielną osadę, Żegiestów Zdrój oddaloną od Żegiestowa o ok. 2 km. Inwestor miał jednak problemy finansowe przy tworzeniu uzdrowiska. Wzmiankę o tych problemach znajdujemy w opisie Żegiestowa.

Pierwotnie woda ze źródła „Anna” była wykorzystywana bezpośrednio do kuracji pitnych oraz kąpieli leczniczych w nowo powstałym Zakładzie Zdrojowym. Wokół źródła „Anna” na miejscu dawnych drewnianych budynków Domu Białego i Domu Szwajcarskiego, został wybudowany w 1877 pierwszy Dom Zdrojowy. Powstały też nowoczesne łazienki mineralne, wyposażone w wanny systemu Schwartza, które wykorzystywały parę wodną do podgrzewania kąpieli leczniczych. Było to nowatorskie rozwiązanie w XIX-wiecznej balneoterapii. Budynek ten funkcjonował jako centrum uzdrowiska, do czasu wybudowania Nowego Domu Zdrojowego.

W 1906 roku uzdrowisko zostało wykupione przez Michała Żygulińskiego oraz Stanisława Więckowskiego wraz z żoną Wiktoryną. I wojna światowa zrujnowała część budynków uzdrowiska a dwa uległy spaleniu. W konsekwencji doprowadziło to do zamknięcia uzdrowiska w 1918.

Powstała 11 grudnia 1920 spółka „Żegiestów Zdrój” na czele której stanął Jędrzej Krukierek, odbudowała uzdrowisko. W latach 1925–1929 wybudowano Nowy Dom Zdrojowy, wg projektu prof. Adolfa Szyszko-Bohusza. Wnętrza były wykończone i wyposażone w najwyższym ówczesnym standardzie. Jak się okazało miał on jednak wady, płaski dach, izolowany jedynie lepikiem podczas opadów przeciekał, problemem było też usuwanie z niego śniegu. Kuracjusze narzekali na małe balkony i brak windy. Budowa budynku podniosła standard uzdrowiska, ale miała też zdaniem niektórych negatywny wpływ na otoczenie. Krytykowano postawienie w poprzek doliny tak dużego budynku, który odcinał zarówno drogę dojazdową, jak i całkowicie uniemożliwiał rozwój zabudowy w jej dalszej części. W efekcie jednak dolina stała się zielonym zapleczem Nowego Domu Zdrojowego i traktem prowadzącym do zdroju Anna.

Dalszy rozwój uzdrowiska zniweczył wybuch II wojny światowej. W czasie wojny w Nowym Domu Zdrojowym mieściła się kwatera młodzieży z Hitlerjugend, szpital wojskowy, który funkcjonował w latach 1941–1943 oraz szkoła policyjna SS. Urządzenia leczniczo-zabiegowe skradziono, kilka budynków zburzono, zaś pozostałe uległy zniszczeniu. To, czego nie zabrali okupanci, rozgrabione zostało przez ludność z okolicznych polskich i słowackich wsi.

W 1947 uzdrowisko zostało upaństwowione. Wyremontowany obiekt zaczął działać w 1950. Dokonano rozbudowy zaplecza i przeprowadzono kolejne remonty. Wówczas budynek otrzymał drewnianą szczytową osłonę z napisem „Sanatorium Dom Zdrojowy”.

W latach 90. XX w. uzdrowisko podupadło, a budynki uzdrowiskowe w tym Dom Zdrojowy i pijalnia wody Anna zostały zdewastowane. Wynikało to głównie z ciągnącej się przez wiele lat sprawy sądowej o zwrot zawłaszczonych po 1945 roku budynków między spadkobiercami dawnych właścicieli a zarządem uzdrowiska.

Charakterystyka budynku Budynek składa się z: części pijalni z ujęciem wody mineralnej przykrytym dachem drewnianym wielospadowym oraz dobudowaną częścią rekreacyjną służąca do spacerów i konsumpcji wody mineralnej. Jest budynkiem w kształcie litery „L” o wymiarach 32 × 12 m i 12 × 16 m.

Parametry: powierzchnia zabudowy: 666 m², użytkowa: 532 m², kubatura: 1.550 m².

Sprawa spadkowa mały|240px|Tablica pamiątkowa W latach 1947–1949 spadkobiercy Spółki „Żegiestów Zdrój” z okresu międzywojennego rozpoczęli starania o odzyskanie majątku. Po odrzuceniu wniosku spółki przez Sąd Grodzki w Muszynie, Okręgowy Urząd Likwidacyjny w Krakowie i Prokuraturę Generalną, sprawa zakończyła się odrzuceniem roszczeń. Część z przejętych przez państwo budynków trafiła pod zarząd Ministerstwa Zdrowia, a pozostałe w tym Dom Zdrojowy przejęło Państwowe Przedsiębiorstwo Uzdrowisko Krynica-Żegiestów, zmieniając jego nazwę na Sanatorium Dom Zdrojowy. W dniu 28 czerwca 1990 złożone zostało przez część spadkobierców do Pełnomocnika do Spraw Reprywatyzacji zastrzeżenie w sprawie nieformalnego przejęcia przez państwo majątku spółki. Spadkobiercy przedwojennej spółki w 2001 za pośrednictwem kuratora powołanego przez Sąd Okręgowy w Nowym Sączu, złożyli wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji o nacjonalizacji majątku spółki w 1948. 17 marca 2005, minister zdrowia wydał decyzję unieważniającą akt przejęcia majątku Spółki przez Skarb Państwa. Od tej decyzji odwołała się Spółka Akcyjna „Uzdrowisko Krynica-Żegiestów”. W kolejnych latach sprawa trafiała do kolejnych instancji sądowych. 18 października 2012 Naczelny Sąd Administracyjny podtrzymał decyzję ministra zdrowia. Przejęcie majątku przez spadkobierców odbyło się w 2015.

Renowacja W 2015 prywatny inwestor, rodzina Cechini wykupiła obiekty uzdrowiska od spadkobierców ostatniego właściciela, Jędrzeja Krukierka.

Modernizacja i renowacja budynku rozpoczęła się w 2019. Po 6 latach odnowiono wnętrze zabytkowego budynku i elewację. Odrestaurowany pod nadzorem konserwatora zabytków, budynek został również unowocześniony (w zakresie uzyskanych pozwoleń) i 1 maja 2025 roku przyjął kuracjuszy.

Dom Zdrojowy składa się z dwóch części: budynku głównego oraz z budynku przyrodoleczniczego. Budynek główny mieści: hol główny, recepcję, kawiarnię, salę koncertową, jadalnię wraz z kuchnią, reprezentacyjną klatkę schodową, pokoje dla kuracjuszy, a budynek przyrodoleczniczy: pokoje zabiegowe „suche” i „mokre”, basen rehabilitacyjny oraz pomieszczenia techniczne. Kuracjusze mogą skorzystać z balneoterapii, hydroterapii, kinezyterapii, krioterapii, termoterapii, fizykoterapii oraz fototerapii.

W uzdrowisku prowadzone jest leczenie m.in. w kierunkach: choroby układu trawienia, choroby reumatologiczne, choroby nerek i dróg moczowych.

Dane techniczne budynku powierzchnia zabudowy: 1690 m², powierzchnia użytkowa budynku: 3453 m², kubatura budynku: 22 140 m³.

Zobacz też

Uwagi

Przypisy (§ 6. Statut Uzdrowiska Żegiestów) Uchwała Nr XLV/669/2010 Rady Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna z dnia 29 czerwca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Małopolskiego z 2010 r. Nr 383, poz. 2649).

Bibliografia Barbara Rucka. Dwa wieki uzdrowiska Żegiestów. wyd. Towarzystwo Przyjaciół Żegiestowa, 2016. .

Kategoria:Żegiestów Kategoria:Uzdrowiska w Polsce Kategoria:Sanatoria Kategoria:Architektura modernizmu w województwie małopolskim