EKW C-36 – szwajcarski, wielozadaniowy samolot bojowy z przełomu lat 30. i 40. XX wieku, zbudowany przez Eidgenössische Konstruktionswerkstätte (EKW). Był to jednosilnikowy jednopłat z załogą składającą się z dwóch osób. Wszedł do służby w 1942 roku i pomimo przestarzałej konstrukcji pozostał na wyposażeniu jednostek bojowych do początku lat 50., a jako holownik celów ćwiczebnych aż do 1988 roku.
Historia W latach 30. XX wieku przyjęto w Szwajcarii doktrynę wojenną. Została ona stworzona na podstawie doświadczeń I wojny światowej. Zakładała ona wsparcie i osłonę jednostek naziemnych przez lotnictwo. Od wszystkich samolotów wymagano możliwości prowadzenia ognia do celów naziemnych oraz przenoszenia bomb. Samoloty miały służyć również do prowadzenia rozpoznania i zwiadu. Dzięki tak postawionym wymaganiom można było w dalszym ciągu stosować defensywną strategię Armii Szwajcarii. Odrzucono w doktrynie bombardowania zaplecza nieprzyjaciela. W założeniu przeprowadzenie nalotów bombowych miało niszczyć szlaki logistyczno-zaopatrzeniowe. Jednak uznano, że nie przyniesie to efektu przy możliwej skali nalotów. Nie wyodrębniono również Wojsk Lotniczych jako osobnego rodzaju sił zbrojnych. Stanowiły one jedynie formacje pomocnicze przy oddziałach piechoty. W sierpniu 1934 roku wypracowano wymagania dla samolotów kolejnej generacji. Zamierzano stworzyć trzy samoloty: myśliwiec, szybki bombowiec i samolot rozpoznawczy z czego największy priorytet nadano ostatniemu z nich.
W 1935 roku Szwajcarskie Siły Powietrzne opracowały wymogi dotyczące następcy dwupłatowców Fokker C.V-E, które były używane jako samoloty rozpoznawcze, myśliwce eskortowe i samoloty patrolowe. Aby sprostać tak szerokiemu spektrum wymagań, Eidgenössische Konstruktionswerkstätte zaproponowały dwa projekty: zmodernizowany C.V, czyli EKW C-35 oraz całkowicie nowy jednopłat, C-3600. Od nowego samolotu wymagano prędkości przekraczającej 300 km/h, uzbrojenia umożliwiającego zwalczanie celów naziemnych, udźwigu bombowego wynoszącego co najmniej 200 kg oraz zastosowania rzędowego silnika chłodzonego cieczą.
Początek Firma, Eidgenössische Konstruktionswerkstätte, będąca państwowym przedsiębiorstwem lotniczym produkowała na licencji samoloty pochodzące z biur konstrukcyjnych zakładów Fokkera. Ograniczone zdolności projektowe, szwajcarskiej fabryki, skutkowały przyznaniem do stworzenia najmniej skomplikowanego samolotu. Równolegle komisje wyznaczone przez władze przeglądały dostępne samoloty na rynku gdyby nie udało się samodzielnie wytworzyć płatowca. Zaprezentowane przed przedstawicielami władz samoloty C-35 i C-3600 zostały stworzone przez inżyniera Marcela Thoureta. Zastosował on w drugim z nich szeroką owiewkę kabiny ze stałym podwoziem. Zamontowano silnik Hispano-Suiza HS-77 12 Yrcs o mocy 860 KM na wysokości 3300 m. Silnik ten posiadał możliwość zamontowania działka w wale śmigła. Zbudowany model przebadano w tunelu aerodynamicznym. Zmieniono po próbach statecznik pionowy z pojedynczego na podwójny. Zapewniło to szersze pole ostrzału dla tylnego obserwatora. Prace nad C-3600 zostały wstrzymane na rzecz C-35. Miał on być tańszy w budowie i łatwiejszy w eksploatacji. Jako samolot bombowy zakupiono pojedyncze egzemplarze Fairey Fox Mk. VI i Hawker Hind.
Po zbudowaniu prototypu C-35 został porównany do zagranicznych samolotów i po okresie porównań wypadł najlepiej z nich. W 1936 roku złożono zamówienia na 80 samolotów C-35 (w dwóch turach po 40 sztuk), ale początkowo nie podjęto decyzji o zamówieniu C-36, preferując zakup zagranicznych samolotów dwusilnikowych, m.in. podejmowano bezskuteczne próby zakupu Messerschmittów Bf 110 z Niemiec lub maszyn Potez 63 z Francji.
13 października 1936 roku stworzono Wojska Lotnicze i Obrony Przeciwlotniczej, a w Ministerstwie Spraw Wojskowych wyodrębniono Departament do spraw Lotnictwa i Obrony Przeciwlotniczej. Uzyskano w ten sposób dodatkowe fundusze na rozwój lotnictwa. Wówczas projekt samolotu C-36 został skierowany w kierunku budowy prototypu. Z powodu ograniczonej liczby inżynierów prace do listopada 1937 roku praktycznie prowadzone były w bardzo powolnym tempie. Wówczas funkcję głównego konstruktora przejął Jürg Branger. Po dokonaniu zmian w konstrukcji samolotu zmieniono jego oznaczenie z C-3600 na C-3601 i ruszono z budową prototypu pod koniec 1938 roku.
Pierwszy prototyp, C-3601, odbył swój pierwszy lot 15 maja 1939 roku. Osiągnięto prędkość 420 km/h mimo stale wyciągniętego podwozia, które stawiało opór aerodynamiczny. W sierpniu 1939 roku oblatywacz Ernst Wyss przeprowadzał ostatnie próby przed przekazaniem samolotu do prób wojskowych. Po planowanym nurkowaniu z wysokości 3 kilometrów samolot został wyprowadzony do lotu poziomego. W tym momencie podczas przechyłu nastąpiło urwanie się lotek zmuszając pilota do skoku na spadochronie. Samolot rozbił się w następstwie zdarzenia. Drugi prototyp C-3602, który miał mocniejszy silnik wzbił się w powietrze 30 listopada tego samego roku. Testy zakończyły się sukcesem co zaowocowało 13 maja 1940 roku oddaniem samolotu bo prób wojskowych na lotnisku w Dübendorf. Po wymianie śmigła na docelowe EW-7V w miejsce Ratier 1607, wynik przeprowadzanych prób zrobił się pozytywny. Prototyp został zniszczony podczas prób statycznych.
Produkcja 17 maja 1940 roku rząd Szwajcarii zaciągnął pożyczkę na zakup 57 samolotów C-36. Pospieszna decyzja mogła zostać umotywowana atakiem Niemiec na Francję 10 maja 1940 roku. Kontrakt na seryjną produkcję został podpisany 29 lipca 1940 roku. Postawiono przy podpisywaniu kontraktu wymóg prędkości 470 km/h w locie poziomym. W celu osiągnięcia tej prędkości uznano, że konieczne jest zamontowanie chowanego podwozia. Żaden z zespołów inżynierów nie posiadał jednak doświadczenia w projektowaniu tego typu mechanizmów. Pierwotnym rozwiązaniem była próba zakupu rozwiązań technologicznych od firmy Dowty. Sytuacja polityczna w Europie nie pozwoliła na nawiązanie umowy handlowej z żadnym z państw. Postanowiono na samodzielne prace w celu opracowania mechanizmu. W październiku 1940 roku zwiększono zamówienie do 100 sztuk, a w lipcu następnego roku do 200 sztuk. Wzorzec produkcyjny o numerze C-401 oblatano 23 listopada 1941 roku. Samolot osiągnął prędkość 476 km/h na wysokości 4800 metrów. W ramach uzbrojenia zamontowano działko 20 mm FM-K 38 w kadłubie i dwa karabiny montowane w skrzydłach: Fl.Mg. 29 kalibru 7,5 mm. Bomby o łącznej masie 400 kg były mocowane pod skrzydłami. W celu obrony tyłu samolotu zamontowano podwójny karabin Fl.Mg. 29. Mechanizm wciągania podwozia podniósł masę samolotu z 2130 kg na 2272 kg. Ta wersja otrzymała oznaczenie C-3603.
Moce produkcyjne fabryki były niewystarczające, aby móc wytworzyć tak duże zamówienie. W celu zwiększenia mocy produkcyjnych użyto filii fabrycznych oraz wykorzystano podwykonawców. Wśród nich znaleźli się: Dornier-Werke w Altenrhein, Schweizersche Wagons- und Aufzügefabrik AG w Schlieren oraz Revue Thommen AG z Waldenrbuga. Dla zapewniania napędu również silniki trafiły do produkcji licencyjnej. Ich wykonanie zostało powierzone wykonawcom takim jak: Adolph Saurer AG z Arbon oraz Schweizerische Lokomotiv- und Maschinenfabrik z Winterthur. Główny konstruktor w celu kontroli nad rozwojem samolotu przejął stanowisko dyrektora Działu Technicznego w fabryce w Emmen. W lutym 1942 roku z fabryki wyszły pierwsze gotowe samoloty. Pierwszą partię 25 sztuk wyróżniał pojedynczy karabin maszynowy w tylnej części kabiny. Z powodu trudności produkcyjnych zamówienie na samoloty zmalało z 200 do 150 sztuk. Po trafieniu do jednostek liniowych odkryte zostały drgania końcówek skrzydeł w określonych warunkach. Podczas prób nurkowania doprowadziły one do zniszczenia skrzydła. Dwuosobowa załoga zginęła - Jean Roubaty i Hans Enderli. Samoloty skierowano do fabryki w celu przebudowy skrzydeł. Wzmocniono ich konstrukcje, a lotki otrzymały dodatkowe wyważenie. Zmieniony został obrys płata z elipsy na trapez, co zmniejszyło rozpiętość z 15,1 do 13,74 metra. W ten sposób pozbyto się zjawiska flatteru.
Mimo że pierwsze już wyprodukowane i oddane do użytkowania maszyny wymagały modyfikacji skrzydeł, nie zakłóciło to produkcji nowych samolotów w nowym standardzie C-3603-1. Do końca 1942 roku wyprodukowano 51 samolotów, a w 1943 roku przekazano kolejnych 59. W 1944 roku dostarczonych zostało 41 maszyn. Samoloty ostatniej serii produkcyjnej w liczbie 50 samolotów o numerach od C-511 do C-552 została poddana zmianom względem poprzedniej. Zamontowano nową sprężarkę pod silnikiem Szydlowski-Planiol, która podwyższyła moc silnika do 1250 KM. Prędkość samolotu wzrosła do 500 km/h. Zamontowano w wale również działko FM-K 38 z większym zapasem amunicji z 106 do 118 naboi. W sierpniu 1944 roku dostarczono ostatni samolot seryjny Produkcję zakończono na liczbie 151 sztuk z zamówionych 150. Dodatkowy samolot powstał po przejęciu przez wojsko samolotu o numerze C-403. Doprodukowano ten egzemplarz w celu pokrycia braków. W połowie 1945 roku uznano, że potrzebna jest wersja szkoleniowa samolotu. Zamierzano uczyć pilotów ślepego pilotażu (na podstawie przyrządów), dalekiej nawigacji oraz treningu strzeleckiego. W miejscu tylnego strzelca przystosowano kabinę dla instruktora i zamontowano pełne oprzyrządowanie pilotażowo-nawigacyjne wraz z podwójnymi sterami. W miejscu karabinów zamontowano metalową owiewkę. Osłona kabiny otwierała się w tej wersji na bok, w porównaniu do dotychczasowego w górę. Od podstaw powstały dwie sztuki C-553 i C-554 oznaczone jako C-3603 Tr. Trzeci samolot przebudowano z C-409. Kika samolotów w wariancie bojowym powstało w 1947 i 1948 roku z części zamiennych. Otrzymały one numery C-555 do C-560. Łączna liczba stworzonych samolotów wyniosła 160 sztuk.
C-3604