3I/ATLAS (także: C/2025 N1 (ATLAS), oznaczenie tymczasowe A11pl3Z) – międzygwiazdowa kometa (jednopojawieniowa) odkryta w programie badawczym Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System (ATLAS) w w Chile 1 lipca 2025 r., kiedy znajdowała się w odległości około 4,5 au od Słońca (około 670 mln km). Jest to trzeci potwierdzony obiekt międzygwiazdowy, po 1I/ʻOumuamua i 2I/Borisov.
Orbita thumb|left|Orbita hiperboliczna 3I/ATLAS (biała) przechodząca przez Układ Słoneczny, z pokazanymi orbitami planet. Zaznaczone są pozycje obiektów z dnia 3 lipca 2025 r. Kometa porusza się wokół Słońca po nieograniczonej, hiperbolicznej trajektorii z mimośrodem orbity wynoszącym 6,139.
Według obliczeń NASA do peryhelium kometa dotarła 29 października 2025 r., mijając Słońce w odległości 1,3564 au (ok. 202,9 mln km), w pobliżu orbity Marsa, którego minęła wcześniej 3 października 2025 r. w minimalnej odległości około 0,1937 au (29,0 mln km). W peryhelium kometa miała prędkość 68 km/s względem Słońca (dla porównania Mars w odległości 1,5 au od Słońca ma prędkość orbitalną 24 km/s). 19 grudnia 2025 r. minęła Ziemię w odległości około 1,798 au (269 mln km). 16 marca 2026 r. przejdzie w odległości 0,357 ± 0,001 au (ok. 53,4 mln km) od Jowisza.
Prędkość komety względem Słońca przy zbliżaniu się ze znacznej odległości do Układu Słonecznego (v∞) wynosiła 58 km/s.
Obserwacje i charakterystyka fizyczna thumb|left|Kometa 3I/ATLAS, wcześniej oznaczona A11pl3Z, sfotografowana zdalnie 2 lipca 2025 r. w Rio Hurtado w Chile Początkowe obserwacje 3I/ATLAS nie pozwalały określić, czy jest to planetoida, czy kometa.
Obserwacje przeprowadzone 2 lipca 2025 r. przez Deep Random Survey (kod obserwatorium X09) w Chile, Discovery Channel Telescope w Obserwatorium Lowella (G37) w Arizonie i Teleskop Kanadyjsko-Francusko-Hawajski (T14) na Mauna Kea wykazały obecność niewielkiej komy i krótkiego warkocza o długości kątowej 3 sekund łuku, co wskazywało, że obiekt jest kometą. Z drugiej strony różni astronomowie, w tym Alan Hale, nie zgłosili żadnych cech kometarnych dla 3I/ATLAS. thumb|3I/ATLAS sfotografowana 3 lipca 2025 r. przez Very Large Telescope, z widoczną komą (podczas łączenia wielu ujęć w jeden obraz komety zostały usunięte gwiazdy tła).
2 lipca 2025 r. o godz. 21:31 UTC MPC ogłosiło odkrycie komety 3I/ATLAS i nadało jej oznaczenie obiektu międzygwiazdowego „3I”, co oznacza, że jest to trzeci potwierdzony obiekt międzygwiazdowy. MPC nadało również obiektowi 3I/ATLAS oznaczenie komety nieokresowej C/2025 N1 (ATLAS). Do czasu ogłoszenia odkrycia komety 3I/ATLAS MPC zebrało 122 obserwacje komety z 31 różnych obserwatoriów.
Obserwacje wykazały, że obiekt nie ma nietypowego kształtu (tak jak 1I/Oumuamua). Średnica wynosi od 0,32 do 5,6 km. Duży rozrzut jest spowodowany przysłonięciem jądra komety przez komę. Okres rotacyjny jądra to ok. 16,5 godziny.
Badania sugerują, że wiek komety znajduje się w przedziale od 3 do 11 miliardów lat. Model Ōtautahi–Oxford przewiduje wiek ok. 7,6 mld lat.
Pochodzenie Pochodzenie komety nie jest do tej pory znane. Naukowcy przeanalizowali trajektorię komety oraz potencjalne minięcia z innymi gwiazdami 10 milionów lat wstecz, lecz w tym czasie bliskich spotkań (<1 pc) było tylko 25, z czego żadne nie wpłynęło znacząco na prędkość komety. Wynika z tego, że żadna z tych gwiazd nie mogła być jej gwiazdą macierzystą.
Skład Jądro kometarne przez wzrost temperatury związany ze zbliżaniem się do Słońca wyrzuca z siebie pierwiastki o niższej temperaturze wrzenia. Koma 3I/ATLAS składa się głównie z: CO2, wody, CO oraz OCS. mały|Koma 3I/ATLAS składa się w ponad 75% z dwutlenku węgla. Resztę składu stanowią: CO, woda oraz OCS. Wysoka zawartość dwutlenku węgla w komie sugeruje, że kometa powstała w dysku protoplanetarnym z dala od swojej gwiazdy macierzystej, w strefie, gdzie temperatura pozwala na powstanie dwutlenku węgla w postaci stałej.
Przypisy . [dostęp 2025-11-14].
Linki zewnętrzne
Kategoria:Komety jednopojawieniowe Kategoria:Obiekty astronomiczne odkryte w 2025 Kategoria:Obiekty międzygwiezdne