Zbigniew Zenon Puchalski (ur. 20 grudnia 1933 w Białymstoku) – polski lekarz, specjalista z zakresu chirurgii ogólnej, profesor nauk medycznych, rektor Akademii Medycznej w Białymstoku (1987–1990; 1999–2002), rektor Wyższej Szkoły Medycznej w Białymstoku (2009–2017).

Edukacja Urodził się w Białymstoku jako syn Bolesława i Sabiny z domu Słomińskiej. Rozpoczętą w 1940 naukę w Szkole Podstawowej nr 7 kontynuował podczas wojny w formie tajnego nauczania. W 1946 został uczniem Państwowego Gimnazjum i Liceum nr 1 w Białymstoku. W 1951 otrzymał świadectwo dojrzałości i rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Akademii Medycznej w Białymstoku (AMB).

Podczas studiów był członkiem studenckiego koła naukowego funkcjonującego przy I Klinice Chirurgicznej, w której został jeszcze w trakcie studiów pracownikiem na stanowisku młodszego asystenta. Działał w Radzie Uczelnianej Zrzeszenia Studentów Polskich (ZSP), w Zarządzie Uczelnianym Akademickiego Związku Sportowego (AZS), śpiewał w chórze AMB. Studia ukończył w 1957 z drugim rocznikiem absolwentów uczelni. Kariera naukowa W latach 1957-1958 pracował na etacie asystenta w Wojewódzkim Szpitalu im. J. Śniadeckiego w Białymstoku i następnie ponownie w I Klinice Chirurgicznej. Stamtąd został przeniesiony do odbycia służby wojskowej na Oddziale Chirurgicznym Szpitala MSW w Białymstoku w latach 1964-1966, którą zakończył w stopniu kapitana rezerwy.

Specjalizację I stopnia z zakresu chirurgii ogólnej zdobył w 1961 a II stopnia w 1965. W 1966 powrócił do I Kliniki Chirurgicznej a w 1967 jednocześnie podjął pracę w Poradni Chirurgicznej Obwodowej Przychodni PKP w Białymstoku.

Po obronie pracy Zmiany czynnościowe i morfologiczne nerek we wstrząsie krwotocznym. Badania kliniczne i doświadczalne. w 1969 otrzymał tytuł doktora nauk medycznych. Natomiast w 1974 na podstawie rozprawy Radiokompetycyjna ocena kortyzolu i parametrów wiązania kortyzolu z białkami osocza w przebiegu chirurgicznego leczenia wola nadczynnego uzyskał stopień naukowy doktora habilitowanego.

W 1976 został kierownikiem I Kliniki Chirurgii Ogólnej i Endokrynologicznej AMB; funkcję tę pełnił przez 28 lat, do momentu przejścia na emeryturę w 2004.

Odbył staże specjalistyczne m.in. w Bratysławie (1975, 1980), Kownie (1976), Leeds (1977), Bradford, Kijowie (1981), Huddinge i Uppsali (1982), Edynburgu i Cardiff (1985), Rouen (1985), Louisville (1985).

Tytuł profesora nadzwyczajnego otrzymał w 1982 a zwyczajnego w 1988.

Działalność kliniczna i badawcza Jako uczeń prof. Feliksa Oleńskiego i doc. Antoniego Tołłoczki wywodzących się z tradycji Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, kontynuował i rozwijał na Podlasiu wileńską szkołę chirurgii, która przeistoczyła się z czasem w szkołę białostocką. Uważany jest za twórcę białostockiej współczesnej szkoły chirurgii endokrynologicznej. Kierowana przez niego klinika stała się jednym z wiodących w Polsce ośrodków chirurgicznych w zakresie chirurgii przewodu pokarmowego, trzustki oraz narządów endokrynnych.

Wprowadził nowe metody diagnostyczne w chorobach tarczycy ułatwiające wczesne rozpoznanie nowotworów tarczycy. Jako pierwszy opublikował w piśmiennictwie polskim doniesienie o całkowitym usunięciu trzustki. Prowadził badania w zakresie doświadczalnego wstrząsu krwotocznego.

Od 1986 uczestniczył z zespołem kliniki w ogólnopolskim programie Komitetu Badań Naukowych (KBN) Optymalizacja leczenia raka żołądka, w latach 1997-1999 koordynował krajowy program KBN Optymalizacja metod wykrywania i leczenia raka trzustki, a w latach 2003-2006 kierował programem interdyscyplinarnym KBN dotyczącym klinicznej i doświadczalnej oceny komórek C tarczycy.

Aktywność podczas emerytury Po przejściu na emeryturę, nadal pracował jako nauczyciel akademicki, ale także w szpitalu. Od listopada 2004 przez ponad pięć lat operował na Oddziale Chirurgicznym Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Białymstoku.

Na Wydziale Pielęgniarstwa Wyższej Szkoły Agrobiznesu w Łomży od 2005 prowadził zajęcia z chirurgii, w 2009 został dziekanem Wydziału, a następnie prorektorem uczelni ds. badań naukowych.

Wykłady prowadził również w Wyższej Szkoły Medycznej w Białymstoku, gdzie od 2007 pełnił funkcję prorektora ds. medycznych i klinicznych oraz kierownika Katedry Ratownictwa a w 2009 objął stanowisko rektora do 2017.

W 2023 podczas XV Konferencji Chirurgicznej „Zdarzenia niepożądane w chirurgii małoinwazyjnej”, organizowanej corocznie przez I Klinikę Chirurgii Ogólnej i Endokrynologicznej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, której był kierownikiem przez wiele lat, uczestniczył jako gość honorowy obchodząc swój jubileusz 90. urodzin.

Dorobek naukowy i dydaktyczny Pod jego kierunkiem ponad 30 osób uzyskało specjalizację z chirurgii ogólnej. Był promotorem 25 przewodów doktorskich i opiekunem 9 przewodów habilitacyjnych. Pięciu jego uczniów uzyskało tytuł profesora.

Autor lub współautor 625 prac i komunikatów zjazdowych w tym 156 zamieszczonych w czasopismach i pamiętnikach zjazdowych obcojęzycznych, oraz 25 rozdziałów w podręcznikach. Czynnie uczestniczył w 250 krajowych i zagranicznych spotkaniach naukowych.

Członek komitetów redakcyjnych: "Nowa Klinika"; "Medycyna Praktyczna"; "Hepato-Gastroenterology" – (Surgical Section and Regional Editor in Poland (do 2011); "Langenbeck's Archives of Surgery"; "Polski Przegląd Chirurgiczny" (1982-2009); Fundacja "Przegląd Chirurgiczny" – Chirurgia Trzustki (1997).

Zarządzanie Akademią Medyczną W latach 1982-1987 był prorektorem ds. dydaktyczno-wychowawczych.

Następnie dwukrotnie pełnił urząd rektora AMB w latach 1987-1990 i 1999-2002.

Podczas jego pierwszej kadencji jako rektora, utworzono m.in. Zakład Chemii i Analizy Leków. W Państwowym Szpitalu Klinicznym (PSK) w wyniku podziału Kliniki Chirurgii Klatki Piersiowej, Serca i Naczyń, powstały Klinika Chirurgii Klatki Piersiowej i Klinika Chirurgii Naczyń i Transplantacji. Powołany został trzeci w kraju Terenowy Oddział Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego. Przy Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym im. J. Śniadeckiego utworzono Zespół Nauczania Klinicznego.

W 1987 podpisano umowę o współpracy z Instytutem Medycznym w Grodnie a w 1988 umowę z Instytutem Medycznym w Kownie o wymianie studentów. Zawarto porozumienie z Międzynarodową Federacją Organizacji Studenckich IFMSA. W 1987 rozpoczęto też m.in. współpracę z Międzyzakładowym Klubem Sportowym Budowlani "Jagiellonia" w zakresie działalności diagnostyczno-leczniczej, profilaktycznej i rehabilitacyjnej.

28 czerwca 1989 Senat AMB podjął uchwałę o zaniechaniu używania imienia J. Marchlewskiego jako patrona uczelni.

Ukończony został pierwszy etap budowy Dziecięcego Szpitala Klinicznego (DSK). Przy szpitalu powstał z inicjatywy aktora Zygmunta Kęstowicza jedyny w regionie Ośrodek Wczesnej Pomocy Dzieciom Upośledzonym Umysłowo.

W trakcie drugiej rektorskiej kadencji prof. Puchalskiego, utworzone zostały m.in. Zakład Stomatologii Dziecięcej, Zakład Pielęgniarstwa Klinicznego i inne. W PSK zorganizowano Klinikę Medycyny Ratunkowej, w DSK powstała Klinika Ortopedii i Traumatologii Dziecięcej. Oddano do użytku dwa nowe budynki, dla Zakładu Pielęgniarstwa Ogólnego i dla Zakładu Dietetyki. Uruchomiono stację dializ DSK.

W 2000 wznowiono wydawanie czasopisma akademickiego "Medyk Białostocki".

Udział w organizacjach i w instytucjach Polska Zjednoczona Partia Robotnicza – członek (1971); członek egzekutywy Komitetu Uczelnianego (1983); członek egzekutywy Komitetu Wojewódzkiego (1986): przewodniczący Komisji Zdrowia, Spraw Socjalnych i Ochrony Środowiska; Akademicki Związek Sportowy – przewodniczący Zarządu Środowiskowego; Podlaska Rada Olimpijska – członek; Klub BKS "Jagiellonia"– członek Komitetu Honorowego; Zespół ds. Doskonalenia Studiów Medycznych przy MZiOS – członek (1983); Konsultant województwa podlaskiego w zakresie chirurgii ogólnej (1990-2004); Konsultant regionalny w zakresie chirurgii ogólnej (1995-2004); Rada Miasta Białegostoku – radny, przewodniczący Komisji Zdrowia i Kultury Fiycznej (1997-2002); Fundacja "Przegląd Chirurgiczny" – członek (od 1997); Konferencja Rektorów Uczelni Medycznych – przewodniczący (1999-2002); Rada Naukowa przy Ministrze Zdrowia – członek prezydium (od 2001); Sejmik Województwa Podlaskiego – radny, przewodniczący Komisji Zdrowia (2002-2006); Komitet Budowy Opery i Filharmonii Podlaskiej – Europejskiego Centrum Sztuki – członek; Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich – członek prezydium; Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego – kierownik kursów szkoleniowych; Środowiskowe Kolegium Rektorów Białegostoku – przewodniczący; Rada Fundacji Rektorów Polskich – członek.

Towarzystwa naukowe Towarzystwo Chirurgów Polskich (TChP) – członek Zarządu Głównego; Członek Honorowy (od 1997); przewodniczący (2003-2005); Japan-Poland Society for Exchange in Surgery – członek założyciel; przewodniczący Oddziału Polskiego (1992-2004); Polsko-Białoruskie Dni Chirurgiczne – inspirator i organizator (1999); 62. Zjazd TChP w Białymstoku – przewodniczący Komitetu Organizacyjnego i Naukowego (2005); Polskie Towarzystwo Lekarskie – członek; Polskie Towarzystwo Gastroenterologii – członek; Polskie Towarzystwo Endokrynologiiczne – członek; Société Internationale de Chirurgie – członek; International Association of Surgeons & Gastroenterologists and Oncologists – członek założyciel; European Digestive Surgery, Hepato-Pancreato Biliary Association – członek; European Pancreatic Club – członek; International Association of Pancreatology – członek; European Association of Surgical Science – członek; European Association for Endoscopic Surgery – członek;

Odznaczenia i nagrody Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski; Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski; Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski; Złoty Krzyż Zasługi; Srebrny Krzyż Zasługi; Medal Komisji Edukacji Narodowej; Odznaka tytułu honorowego "Zasłużony Nauczyciel PRL"; Złota Odznaka "Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej"; Złota Odznaka Olimpijska; Złota Odznaka AZS; Order św. Marii Magdaleny I st. nadawany przez Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny; Złota Odznaka honorowa „Zasłużony Białostocczyźnie”; Srebrna Odznaka honorowa „Zasłużony Białostocczyźnie”; Medal 40-lecia Polski Ludowej; Medal „Za zasługi dla Akademii Medycznej w Białymstoku”; Medal „Za zasługi dla Akademii Medycznej w Gdańsku”; Medal „Za zasługi dla Akademii Medycznej w Łodzi”; Medal „Za zasługi dla Akademii Medycznej w Poznaniu”; Medal „Academia Medica Wratislaviensis Polonia” (2002); Srebrny Medal TChP im. Ludwika Rydygiera (2009); Nagrody naukowe i dydaktyczne ministra zdrowia; Nagrody naukowe i dydaktyczne rektora AMB. Został uhonorowany tytułami Doktor honoris causa przez uczelnie uniwersyteckie: Grodna, Wrocławia, Łodzi i Kielc (2018). – Profesor Puchalski był nie tylko wybitnym chirurgiem, rektorem dwóch uczelni wyższych, ale też np. członkiem zarządu – i wielkim kibicem Jagiellonii Białystok – mówił w laudacji prof. Stanisław Głuszek, ówczesny prorektor do spraw medycznych Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, inicjator nadania tytułu.

Przypisy

Kategoria:Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Mickiewicza w Białymstoku Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Kategoria:Członkowie Komitetów Uczelnianych PZPR Kategoria:Członkowie Komitetów Wojewódzkich PZPR Kategoria:Doktorzy honoris causa Akademii Medycznej we Wrocławiu Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Medycznego w Łodzi Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Odznaczeni Medalem 40-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Zasłużony Białostocczyźnie”