Brzozowica Duża – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie radzyńskim, w gminie Kąkolewnica.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bialskopodlaskiego.

Wieś stanowi sołectwo gminy Kąkolewnica. Według Narodowego Spisu Powszechnego z roku 2011 wieś liczyła 1181 mieszkańców.

HISTORIA

Brzozowica Duża została założona około 1548 roku jako wieś królewska lokowana na surowym korzeniu i od początku należała do starostwa kąkolewnickiego. Badania archeologiczne prowadzone w 2001 roku wykazały ślady osadnictwa od XI do XVIII wieku oraz pozostałości działalności gospodarczej związanej prawdopodobnie z rolnictwem, hodowlą i gospodarką leśną. W XVI i XVII wieku miejscowość należała do większych osad regionu, a w XVIII stuleciu funkcjonował tu folwark z zabudowaniami gospodarczymi, karczmą i rozległymi gruntami uprawnymi. Wieś miała charakter typowo rolniczy, rozwijały się również rzemiosło i eksploatacja okolicznych lasów. Po upadku powstania listopadowego dobra kąkolewnickie przekazano rosyjskim władzom wojskowym, jednak Brzozowicę wydzierżawiono oddzielnie jako majątek państwowy. W XIX wieku przeprowadzono regulację gruntów i uwłaszczenie chłopów, tworząc kilkadziesiąt gospodarstw włościańskich oraz wydzielając m.in. osadę szkolną, kowalską i wójtowską. Na początku XX wieku wieś liczyła ponad 700 mieszkańców i zachowała rolniczy charakter, uzupełniony działalnością usługową oraz młynarstwem

Początki osadnictwa dzisiejszej Brzozowicy Dużej datuje się po 1264 r. po pobiciu Jaćwingów przez Bolesława Wstydliwego i wyparciu ich z okolic Międzyrzeca Podlaskiego. W późniejszych czasach osiedlali się tu Rusini z Litwy, kmiecie z Mazowsza, drobna szlachta i dobrowolni koloniści. Osadnictwo okolicy szczególnie rozwinęło się w XVII wieku.

Okolice Brzozowicy ogromnie ożywiły się, gdy w 1821-1822 powstał trakt bity Warszawa – Brześć, oraz po roku 1867, gdy nastąpiło otwarcie kolei Warszawa – Terespol. Po II wojnie światowej w Brzozowicy Dużej główną uprawą było żyto, ziemniaki i soczewica – ponieważ są tu słabe gleby i nie rodziła się pszenica. W codziennym jadłospisie były kluski ziemniaczane, placki ziemniaczane. Tertuny z soczewicą były daniem świątecznym na niedzielę, były bardzo pracochłonne. Soczewicę miała każda gospodyni – więc były daniem całorocznym. W zimie przygotowywano je na Prządki, Kądziel, Darcie pierza, W kumy. Gospodarstwa były bardzo małe, rodziny liczne i tertuny brzozowickie były bardzo cenionym produktem żywnościowym.

Religia

Mieszkańcy Brzozowicy należeli początkowo do parafii katolickiej w Kąkolewnicy, a potem do parafii katolickiej w Trzebieszowie. Wierni obrządku wschodniego należeli do parafii w Ruskiej Woli. Po likwidacji unii brzeskiej część ludności została przymusowo wcielona do Cerkwi prawosławnej, przy czym odnotowywano przypadki oporu wobec rusyfikacji religijnej. Pod koniec XIX wieku wzrost liczby prawosławnych wiązał się z rosyjską akcją kolonizacyjną prowadzoną w dobrach kąkolewnickich, jednak po ukazie tolerancyjnym z początku XX wieku większość mieszkańców powróciła do katolicyzmu lub zmieniła przynależność parafialną. W 1909 roku wieś zamieszkiwała głównie ludność polska wyznania rzymskokatolickiego, obok niewielkiej społeczności żydowskiej i pojedynczych prawosławnych, związanych głównie z koleją. Od 1985 roku w Brzozowicy Dużej funkcjonuje samodzielna parafia rzymskokatolicka pod wezwaniem św. Maksymiliana Kolbego.

W drugiej połowie XIX wieku w Brzozowicy Dużej działała tajna szkoła, w której nauczanie prowadzono w prywatnych domach, głównie zimą. Dzieci uczyły się przede wszystkim czytania i religii na podstawie książek do nabożeństwa, a mieszkańcy unikali posyłania uczniów do rosyjskiej szkoły w Ruskiej Woli. W 1916 roku tajne nauczanie przekształcono w Prywatną Szkołę Ludową, a po odzyskaniu niepodległości utworzono sześcioklasową szkołę powszechną. W okresie międzywojennym placówka rozwijała się i obejmowała nauką ponad 200 uczniów, choć podczas II wojny światowej działalność szkoły została znacznie ograniczona. Po 1944 roku wznowiono regularne nauczanie, a w 1957 roku oddano do użytku nowy budynek szkolny. Wieloletnim kierownikiem szkoły był Antoni Ziemba, pełniący tę funkcję do 1972 roku. Oprócz nauki dzieci organizowano tam również kursy przysposobienia rolniczego.

Zobacz też Brzozowica (przystanek kolejowy) Brzozowica Brzozowica Mała

Przypisy GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.

GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () Strona gminy Kąkolewnica, sołectwa

Linki zewnętrzne Statut sołectwa Brzozowica Duża

Kategoria:Brzozowica Duża (wieś w województwie lubelskim)