Pielgrzymki w chrześcijaństwie

thumb|300px|Szlak Droga św. Jakuba (El Camino de Santiago) – pielgrzymka do Katedra w Santiago de Compostela, w której według legendy znajdują się szczątki apostoła Jakub Większy Apostoł. Szlak został uznany za pierwszy Europejski Szlak Kulturowy przez Rada Europy (1987) oraz wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO (1993).

Pielgrzymki w chrześcijaństwie – tradycja odbywania pielgrzymek w religiach chrześcijańskich – ma długą historię związaną zarówno z miejscami powiązanymi z narracją Nowego Testamentu (zwłaszcza w Ziemi Świętej), jak i do miejsc związanych z życiem świętych oraz cudami.

Pielgrzymka tradycyjnie oznacza podróż do miejsca związanego z wydarzeniem biblijnym lub czczonego przez wiernych (np. Jezusa, Maryi, świętych). Wierni oczekują tam Bożego błogosławieństwa oraz odpustu za grzechy – co ma skrócić lub całkowicie umorzyć czas spędzony w czyśćcu. W średniowieczu pielgrzymka mogła być nałożona jako pokuta, a nawet egzekwowana przez świeckich sędziów.

Niektórzy pielgrzymują, aby wzbogacić swoje doświadczenie duchowe, poznać ludzi lub znaleźć chwilę wytchnienia od codzienności, a inni – jako wyraz pokoju i solidarności. Miejsca, w których odbywają się objawienia (zazwyczaj Maryi, anioła lub świętych), przyciągają wiernych również z powodu cudownych uzdrowień, stygmatów czy innych zjawisk nadprzyrodzonych. Kościół rzymskokatolicki stosuje ścisłe procedury weryfikacji takich świadectw.

Cel chrześcijańskiej pielgrzymki został podsumowany przez Benedykt XVI:

Historia Pierwsze pielgrzymki związane były z miejscami narodzin, życia, ukrzyżowania i zmartwychwstania Jezusa. Poza wczesnym przykładem Orygenesa z III wieku, opisy pielgrzymek do Ziemi Świętej pochodzą z IV wiekuv, kiedy to ojcowie Kościoła, m.in. św. Hieronim oraz św. Helena – matka Konstantyna Wielkiego – zachęcali do podróży.

W IV wieku pielgrzymki stały się popularne dzięki odkryciu relikwii Prawdziwego Krzyża w Jerozolimie przez Helenę, co zaowocowało budową licznych kościołów. Samo podążanie śladami Chrystusa i Jego uczniów stanowiło duchowe przeżycie.

Pielgrzymki obejmowały wizyty w Rzymie, miejscach związanych z apostołami oraz świętych, a także w miejscach objawień Matki Bożej. Popularnym szlakiem jest Droga św. Jakuba do Katedra w Santiago de Compostela w Galicji. Co siedem lat odbywa się również połączona pielgrzymka do miast: Maastricht, Akwizgran i .

Miejsca docelowe Ziemia Święta Bazylika Grobu Pańskiego w Jerozolimie, Bazylika Narodzenia Pańskiego w Betlejem oraz Bazylika Zwiastowania w Nazarecie to najważniejsze kościoły, stanowiące rdzeń chrześcijańskiej tradycji. Historyczna Palestyna jest uważana za ziemię świętą, gdyż większość wydarzeń ewangelicznych miała miejsce w Galilei i Judzie. thumb|Kafarnaum, starożytna wioska związana z Jezusem.

Pierwsze pielgrzymki odbywały się do miejsc związanych z . Jednym z wczesnych przykładów pielgrzymów był Orygenes, który "w poszukiwaniu śladów Jezusa, uczniów i proroków"Quoted in Robin Lane Fox, The Unauthorized Version, 1992:235. już w połowie III wieku z pomocą miejscowej ludności był w stanie ustalić rzeczywiste położenia miejsc zdarzeń biblijnych jak świń Gadareńczyków. Inne zachowane opisy chrześcijańskich pielgrzymek do Ziemi Świętej i Jerozolimy pochodzą z IV wieku. Anonimowy "Itinerarium Burdigalense" ("Itinerarium z Bordeaux") jest najstarszym zachowanym sprawozdaniem z chrześcijańskiej pielgrzymki do Jerozolimy i opisuje jego wizytę w latach 333–334.

Tradycja pielgrzymkowa została ustanowiona przez Helenę, matkę Konstantyna Wielkiego i zachęcana przez ojców Kościoła, takich jak św. Hieronim. Pielgrzymki zaczęto również odbywać do Rzymu i innych miejsc związanych z apostołami, świętymi i męczennikami chrześcijańskimi, a także do miejsc, w których miały miejsce objawienia Matki Bożej. Pielgrzymka do Rzymu stała się powszechnym celem pielgrzymów z całej zachodniej Europy w okresie średniowiecza, a ważne miejsca zostały wymienione w przewodnikach, takich jak XII-wieczna "". thumb|Chrześcijanie przybywają nad Jordan, aby się ochrzcić. Zdjęcie zrobione w Yardenit, Izrael. W VII wieku Ziemia Święta wpadła w ręce muzułmanówWickham, Inheritance of Rome, s. 280, a ponieważ pielgrzymka do Ziemi Świętej stała się teraz trudniejsza dla europejskich chrześcijan, główne miejsca pielgrzymek rozwinęły się w Europie Zachodniej, zwłaszcza Santiago de Compostela w IX wieku, chociaż podróżnicy tacy jak nadal odbywali podróż do Ziemi Świętej.

Relacje polityczne między kalifatami muzułmańskimi a królestwami chrześcijańskimi Europy utrzymywały zawieszenia broni, co umożliwiało chrześcijańskie pielgrzymki na tereny kontrolowane przez muzułmanów, przynajmniej w pewnych okresach czasu; na przykład kalif Al-Hakim bi-Amr Allah nakazał zniszczenie Bazylika Grobu Świętego, a jego następca zezwolił Cesarstwu Bizantyjskiemu na jej odbudowę. thumb|Ceremonia Świętego Ognia w Bazylika Grobu Świętego, Jerozolima, 2022 W późniejszym XI wieku turcy seldżuccy systematycznie zakłócali szlaki pielgrzymkowe chrześcijan, co stało się jednym z głównych czynników wyzwalających krucjaty.

Państwa krzyżowców początkowo odnosiły sukces, a zwłaszcza Królestwo Jerozolimskie, gwarantując bezpieczny dostęp do Ziemi Świętej dla chrześcijańskich pielgrzymów w XII wieku, lecz Palestyna została ponownie podbita przez muzułmańską dynastię Ajjubidów pod koniec XIII wieku.

Pod Imperium Osmańskim podróżowanie po Palestynie ponownie stało się ograniczone i niebezpieczne. Można powiedzieć, że współczesne pielgrzymki w Ziemi Świętej otrzymały wczesny impuls od uczonego Ernest Renan, którego dwadzieścia cztery dni w Palestynie, opisane w jego "Vie de Jésus" (opublikowanej w 1863 r.), znalazły echo Nowego Testamentu na każdym kroku.

Polska W Polsce jest 96 miejsc pielgrzymkowych, ale żadne nie jest tak popularne jak Jasna Góra w centrum Częstochowy.

Jasna Góra mały|Pielgrzymka na rolkach na Jasną Górę w 2024 roku mały|Piesza Pielgrzymka Wrocławska na Jasną Górę w 2008 roku Jasna Góra w Częstochowie to miejsce pielgrzymkowe o długiej tradycji. Według przekazów, już w 1382 roku ksiądz Władysław opolski sprowadził paulinów z Węgier, co zapoczątkowało rozwój sanktuarium, a tradycja pieszego pątnictwa do Jasnej Góry sięga już XV wieku – pierwsze udokumentowane pielgrzymki pochodzą z 1626 roku (pielgrzymka z Gliwic). Jest to najchętniej odwiedzane miejsce kultu w Polsce z rocznymi liczbami odwiedzin na poziomie ok. 3 ~ 5 mln (przed pandemią Covid). W 2023 roku Jasną Górę odwiedziło około 3,6 mln pielgrzymów. Sanktuarium zajmuje także pierwsze miejsce jeśli chodzi o pielgrzymki piesze: w 2002 r. do sanktuarium przyszło 211 pielgrzymek pieszych, w których uczestniczyło 172 tys. osób. W 2023 przybyło 228 pielgrzymek pieszych, 200 grup rowerowych, 17 grup biegowych, 2 pielgrzymki rolkowe i 1 konna – łącznie prawie 90 tys. osób.

Najważniejsze uroczystości odbywają się m.in. w okresie Wielkanocy oraz w rocznicę Czarnej Madonny, przyciągając wiernych z całej Polski.

Kalwaria Zebrzydowska mały|Kalwaria Zebrzydowska Kalwaria Zebrzydowska została założona w 1602 roku i stanowi unikatowy zespół kaplic i dróżek odtwarzających Drogę Krzyżową. Już od XVII wieku wierni podejmują pielgrzymki do tego miejsca, a obecnie rocznie odwiedza je około 1,5 mln pielgrzymów. Wśród ustalonych terminów warto wyróżnić coroczną pieszą pielgrzymkę z Łagiewnik do Kalwarii – przykładowo, już 31 maja 2008 roku zorganizowano trasę o długości około 33 km, a uroczystości odpustowe oraz nabożeństwa w okresie Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny stanowią stały punkt kalendarza pątniczego.

Łosiery

Na Warmii istniała tradycja łosiery, czyli pielgrzymki do lokalnego miejsca kultu delegacji parafii w celu wypełnienia ślubu. Łosiery miały charakter wotywny. Od czasu objawienia w Gietrzwałdzie ta wieś stała się głównym celem lokalnych łosier, a także jednym z celów pielgrzymek z innych regionów Polski.

Europa Santiago de Compostela, Hiszpania

mały|Oznaczenie Drogi św. Jakuba Według tradycji, między 818 a 842 rokiem, za panowania Alfonsa II z Asturii, biskup (zm. 847) odnalazł szczątki św. Jakuba Większego. W 865 roku autor wspomina nową osadę i centrum pielgrzymkowe, a w X wieku miejscowość zaczęto nazywać Compostella. Aleksander VI uznał Camino de Santiago za jedną z trzech wielkich pielgrzymek chrześcijaństwa, obok Jerozolima i Via Francigena do Rzymu. W XII wieku, pod kierunkiem biskupa , Compostela stała się arcybiskupstwem.

W 1987 roku Camino – obejmujące trasy w Hiszpanii, Francji i Portugalii – uznano za pierwszy Szlak kulturowy Rady Europy. Od 2013 roku rocznie przyciąga ponad 200 000 pielgrzymów, a roczny wzrost wynosi ponad 10%.

Rzym

Rzym stał się ważnym celem pielgrzymów już w VII wieku, kiedy muzułmański podbój Ziemi Świętej ograniczył dostęp do miejsc związanych z życiem Chrystusa. Pielgrzymki do Ziemi Świętej nasiliły się w późnym średniowieczu, między innymi dzięki franciszkanom.

Rzym oferuje liczne miejsca pielgrzymkowe – zarówno w Watykanie, jak i w całych Włoszech. Popularnym punktem są schody Scala Sancta, prowadzące do praetorium Poncjusz Piłata w Jerozolimie, gdzie Jezus miał doznać Męki.

W Rzymie można również zwiedzić antyczne katakumby, narodowe kościoły (np. San Luigi dei francesi, ) oraz świątynie zakonne, jak jezuicki Kościół Najświętszego Imienia Jezus czy Kościół św. Ignacego. Tradycyjnie pielgrzymi odwiedzają () w ciągu 24 godzin – zwyczaj uregulowany w XVI wieku przez św. Filip Neri.

Romería Romería – coroczna, krótkodystansowa pielgrzymka rzymskokatolicka, praktykowana na Półwyspie Iberyjskim oraz w krajach dawniej skolonizowanych przez Hiszpanię i Portugalię. Nazwa pochodzi od terminu romero/romeiro, oznaczającego osobę podróżującą do Rzym. Podróż może odbywać się samochodem, konno lub pieszo, a celem jest sanktuarium lub erem.

Przykładowym celem pielgrzymek jest w miejscowości Rocío (Almonte, Huelva). Inną znaną romerią jest obchodzona w Miranda de Ebro. Kolejnym przykładem jest "Romería de la Virgen de la Cabeza" w Andújar, Jaén – najstarsza pielgrzymka w Hiszpanii, obejmująca trasę 33 km przez park narodowy Sierra de Andújar. W regionie madryckim (gmina Robledo de Chavela) odbywa się także "Romería de la Virgin de Navahonda". Na Wyspach Kanaryjskich popularna jest "La Romería de Santiago Apóstol", która, zamiast skupiać się na Jezusie, czci Maryję Dziewicę za pomocą obrazów i posągów.

Lourdes, Francja mały|Sanktuarium Matki Bożej z Lourdes W Lourdes Najświętsza Maryja Panna ukazała się św. Bernadetcie Soubirous osiemnaście razy. Objawienia te uczyniły z Lourdes jedno z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych oraz centrum cudownych uzdrowień. Obecnie miasto przyjmuje rocznie do 5 mln turystów, a liczba hoteli – ok. 270 – plasuje je zaraz po Paryżu pod względem zagęszczenia.

Maastricht-Akwizgran-Kornelimünster, Niemcy i Holandia Co siedem lat odbywa się połączona pielgrzymka do Maastricht, Akwizgran i . W Maastricht prezentowano m.in. relikwie Krzyża Świętego, przepaskę Maryi oraz ramię św. Tomasza. W Akwizgranie – przepaskę Jezusa, sukienkę Maryi oraz szczątki Karola Wielkiego; natomiast w Kornelimünster – przepaskę, sudarium, całun Jezusa oraz czaszkę Papieża Korneliusz. Popularność pielgrzymki osiągnęła apogeum w XV wieku, gdy w lipcu do miast przybywało nawet 140 000 pielgrzymów. Po przerwie trwającej ok. 150 lat pielgrzymki wznowiono w XIX wieku. W 2011 roku do Maastricht przybyło ok. 175 000 osób, a w 2014 roku Akwizgran odwiedziło około 125 000 pielgrzymów.

Fátima, Portugalia Objawienia maryjne przyciągnęły miliony turystów na całym świecie.

Sanktuarium wyznacza miejsce, w którym Matka Boża objawiła się pastuszkom Łucji dos Santos i jej kuzynom, św. Franciszkowi i św. Hiacyncie Marto, między majem a październikiem 1917 r. Pielgrzymi z całego świata gromadzą się na procesjach ze świecami, które odbywają się codziennie, ze szczególnym uwzględnieniem kluczowych dat objawień Maryi.

Canterbury, Anglia thumb|Typowa ulica w Canterbury z katedrą w tle.