Bochotnica (jid. באָכאָטניץ, niem. Bochotnitza, ros. Бохотница) – wieś sołecka w Polsce położona w zachodniej części województwa lubelskiego, w powiecie puławskim, w gminie Kazimierz Dolny. Leży nad Bystrą i Wisłą przy drogach wojewódzkich nr , i , dawna siedziba i własność polskiej szlachty.
Jest jednym z najstarszych ośrodków osadniczych w Małopolsce, zamieszkałym już w okresie pomiędzy VI a X wiekiem. W obrębie wsi archeolodzy odkryli pozostałości siedmiu osad, znajdujących się na wykorzystywanym od wczesnego średniowiecza szlaku handlowym, biegnącym z Rusi przez Lublin, Wąwolnicę i Kazimierz Dolny. W 2020 powierzchnię ok. 20 km² zamieszkiwało 1017 mieszkańców.
Pierwsza pisana wzmianka o Bochotnicy pochodzi z 1317, kiedy to została przeniesiona z osadniczego prawa polskiego na średzkie. Od wieków średnich do czasów zaborów była własnością kolejnych rodów szlacheckich. Wieś szlachecka położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie lubelskim województwa lubelskiegoCorona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.. Na czas po odzyskaniu przez Polskę niepodległości (z przerwą na okres II wojny światowej) przypada wzmożony rozwój miejscowości. W latach 1954–1972 siedziba Gromadzkiej Rady Narodowej gromady Bochotnica. Wcześniej miejscowość znajdowała się w gminie Celejów. W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa lubelskiego.
Współcześnie Bochotnica jest lokalnym ośrodkiem turystyczno-usługowym, a także ważnym węzłem komunikacyjnym. Posiada rozbudowaną bazą wypoczynkowo-noclegową, dzięki której w sezonie letnim pełni głównie funkcję turystyczno-wypoczynkową.
Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii św. Jana Chrzciciela i św. Bartłomieja Apostoła w Kazimierzu Dolnym.
Toponimia Słowo Bochotnica pochodzi od słowiańskiego bochot, czyli plusk, chlupot. Dawniej Bochotnica była także nazwą rzeki, dopływu Wisły, płynącej przez tę miejscowość. Obecnie nosi ona miano Bystrej. W Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego z 1880 i z 1900 wieś wymieniana jest jako Bochotnica Mała (Minor), dla odróżnienia od Bochotnicy Wielkiej (Major), czyli obecnego Nałęczowa, zwanego też wcześniej Bochotnicą Kościelną (słowo Bochotnica pozostało dziś w nazwie południowej części tego miasta).
Uwarunkowanie geograficzne Położenie Bochotnica położona jest w zachodniej części Płaskowyżu Nałęczowskiego, na Wyżynie Lubelskiej, tuż przy granicy z Niziną Mazowiecką. Położona jest u wylotu doliny rzeki Bystrej (o długości 35 km) do doliny Wisły (Małopolski Przełom Wisły). Wieś od 1979 wchodzi w skład Kazimierskiego Parku Krajobrazowego. Oddalona jest o 10 km od Puław, 3 km od Kazimierza Dolnego, 22 km od Nałęczowa i 42 km od Lublina. Historycznie położona jest w Małopolsce, w ziemi sandomierskiej.
Bochotnicki odcinek Małopolskiego Przełomu Wisły należy również do obszaru chronionego Natura 2000 „Przełom Wisły w Małopolsce” (na odcinku Annopol – Puławy).
Warunki naturalne thumb|left|Wąwóz w Bochotnicy, tzw. droga na Brzeziny Bochotnica i jej okolice zaliczane są do obszarów o najwyższym współczynniku rozcięcia formami erozji wąwozowej w Europie. Ich gęstość przekracza miejscami 10 km/km². Do tak wzmożonego rozwoju labiryntu wąwozów doszło dzięki obecności grubej pokrywy miękkich oraz podatnych na działanie wód opadowych i roztopowych lessów. W 1986 zespół pod kierunkiem prof. Mariana Harasimiuka z UMCS w Lublinie opracował projekt rezerwatu geologiczno-florystycznego. Jego część geologiczną miała stanowić ściana kamieniołomu komorowego z granicą geologiczną między kredą a trzeciorzędem, znana jako „Ścianka Krystyny i Władysława Pożaryskich” (geologów prowadzących tam przez lata badania naukowe).
Okolice miejscowości odznaczają się wysokimi walorami przyrodniczymi, zarówno pod względem flory, jak i fauny.
Na glebach wytworzonych na zwietrzelinie skał węglanowych zboczy Bystrej zachowały się murawy i zarośla kserotermiczne. Dominuje oman wąskolistny, występuje również wiśnia karłowata, powojnik prosty, miłek wiosenny czy zawilec wielkokwiatowy. W krajobrazie duży udział mają lasy zajmujące obszary przy granicach wsi oraz ogrody działkowe skupiające się w jej północnej części. Duże powierzchnie zajmują także łąki i miejsca podmokłe. W lasach dominują drzewostany mieszane z przewagą sosny. W grądach z dominującym grabem w runie rosną z gatunków chronionych: kopytnik pospolity, paprotka zwyczajna, śnieżyczka przebiśnieg i wawrzynek wilczełyko. Latem w bochotnickich wąwozach kwitną takie gatunki jak: parzydło leśne, listera jajowata, obuwik pospolity oraz gnieźnik leśny. W dolinach Wisły i Bystrej kształtują się łęgi wierzbowo-topolowe oraz jesionowo-olszowe.
Na terenie wsi znajdują się dwie ponad stuletnie grusze, które zostały uznane za pomniki przyrody.
W okolicznych lasach występują sarny, jelenie, dziki, lisy, borsuki oraz jastrzębie, bażanty i kuropatwy. Wśród wiklin gnieździ się remiz, spotyka się ślady żerowania bobra europejskiego. W dolinach występują skowronki, bociany białe, zimorodki. Dolina Wisły jest jednym z najważniejszych w Europie korytarzy ekologicznych umożliwiających gniazdowanie i przeloty ptaków. W kamieniołomach zaś spotykane są wszystkie z gatunków nietoperzy podlegających w Polsce ochronie. Co roku są one liczone.
Geologia W miejscowych kamieniołomach znajduje się szereg skamieniałości sprzed 65 milionów lat z ciepłego morza kredowego (o średniej temperaturze 18–20 st. C i głębokości kilkuset metrów): małży, ramienionogów, ślimaków, amonitów, łodzików, belemnitów oraz zęby rekinów. Jeden ze znalezionych tutaj jeżowców został nawet nazwany Echinogalerus bochotnicensis. Głównym dostarczycielem krzemionki były gąbki. W dole profilu występuje opoka kredowa łatwa do obróbki i dlatego eksploatowana na budulec, w którym materiał pozyskiwano podziemną metodą komorową (po kopalni pozostały korytarze o łącznej długości ok. 400 m). W warstwach górnych znajduje się ławica piaskowca kredowego.
Około 600 tysięcy lat temu, podczas zlodowacenia południowopolskiego, na ten teren nasunął się lodowiec (po raz ostatni w okresie zlodowacenia środkowopolskiego). Pagór osadów rzeki lodowcowej zbudowany z piasków, żwirów i głazów pochodzenia skandynawskiego znajduje się na prawym zboczu Wisły, w południowej części wioski. Dolina Bystrej jest wyraźnie asymetryczna, co wynika z jej subsekwentnego przebiegu (bieg i spadek doliny jest zgodny z biegiem geologicznym skał). Płaskie dno i duży spadek Bystrej sprawiają, że rzeka malowniczo przerzuca się meandrami spod jednego zbocza pod drugie.
Hydrologia thumb|Wisła na wysokości Bochotnicy widziana z Kazimierza Bochotnica narażona jest na wystąpienie powodzi w wyniku przyboru wody w Wiśle. Duże prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi znacznych rozmiarów występuje na terenach zalewowych doliny Wisły, w których osiedlili się ludzie. Chroniący miejscowość wał przeciwpowodziowy, stworzony w 1968, jest niski i mało zagęszczony. Ryzyko wystąpienia powodzi wzrasta, gdy wysoka fala powodziowa z kulminacją utrzymuje się przez szereg dni (tak było m.in. w 1997 i 2010). Trudne do przewidzenia są też powodzie i podtopienia wywołane wodami opadowymi i roztopowymi na mniejszych rzekach powiatu puławskiego, np. przepływającej przez Bochotnicę Bystrej. Podtopienia te mają charakter lokalny i nie wpływają jednak w istotny sposób na stan wody w rzece głównej – Wiśle. Po II wojnie światowej wojsko zbudowało drogę strategiczną, prowadzącą od wału do Wisły i dalej, po drugiej stronie rzeki.
Na wysokości drogi z Bochotnicy do Parchatki znajduje się najdalej wysunięte na wschód zakole Wisły.
Klimat Na obszarze Bochotnicy występuje klimat kontynentalny, charakteryzujący się wysoką roczną amplitudą temperatur i wysoką liczbą pogodnych dni. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi 8,0 °C. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec, ze średnią temperatur 18,7 °C, najzimniejszym zaś styczeń (–5,0 °C). Okresy letni i wegetacyjny trwają dość długo (odpowiednio 100–110 i 210–220 dni). Średnia roczna suma opadów wynosi ok. 550 mm, przy największym natężeniu w miesiącach letnich (220 mm), a najmniejszym w zimowych. Czas zalegania pokrywy śnieżnej wynosi 80 dni.
Historia Czasy najdawniejsze Pierwsi ludzie pojawili się w tej okolicy w górnym paleolicie (ok. 23 tysiące lat p.n.e.). Byli to przedstawiciele kultury oryniackiej. Około 13 tysięcy lat p.n.e. na teren dzisiejszej Bochotnicy dostała się ludność kultury świderskiej. Świadczą o tym znalezione tu krzemienie, służące jako groty do strzał. Pierwsi rolnicy pojawili się w dolinie Bystrej ok. 4500 lat p.n.e. W Bochotnicy odnaleziono także świadectwa bytowania kolejnych kultur: lubelsko-wołyńskiej, pucharów lejkowatych, ceramiki sznurowej, kultury trzcinieckiej, czy łużyckiej. W okresie wpływów rzymskich (150 p.n.e. – 375 n.e.) osadnictwo omijało obszary Bochotnicy.
Wieki średnie thumb|left|Ruiny zamku z górą zamkową, wrzesień 2012 Na terenie wioski odnaleziono ślady osadnictwa wczesnośredniowiecznego. Jeden z cypli lessowych, wznoszący się od północy nad Bochotnicą, na starych mapach nosi nazwę „Ogrodzisko”, co może świadczyć o istnieniu niegdyś w tym miejscu warownego grodu. Razem z Wąwolnicą Bochotnica prawdopodobnie pełniła wówczas funkcję centrum administracyjnego jakiejś jednostki terytorialnej. Dogodne położenie u zbiegu dolin Bystrej i Wisły oraz w pobliżu brodu, w okolicy którego istnieć musiały miejsca obsługi, postoju i popasu dla podróżnych, wpłynęło na odnotowany tu w znaleziskach archeologicznych, rozwój osadnictwa w XII-XIII wiekuAgnieszka Stachyra, „Rycerski zamek w Bochotnicy”, [w:] Zamki Lubelszczyzny w źródłach archeologicznych, Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków, Lublin 2015..
Istnienie w Bochotnicy dużej osady w okresie wczesnopaństwowym potwierdza odkrycie z 1993. Wówczas, podczas prowadzenia prac ziemnych przy Szkole Podstawowej przypadkowo odkryto żelazny miecz. Zdecydowano o przeprowadzeniu badań wykopaliskowych. W ich wyniku odsłonięto dwa, częściowo zniszczone późniejszymi wykopami groby szkieletowe. Pierwszy z nich zawierał pochówek 55-letniego mężczyzny, drugi – 60-letniej kobiety. Obok szczątków ludzkich odkryto ozdoby z brązu i żelaza, a także złote monety (denar krzyżowy). Groby pochodziły z XI wieku. Na podstawie ustnych informacji mieszkańców Bochotnicy o zasięgu występowania kości ludzkich, odkrywanych w przeszłości, szacuje się pierwotną liczbę grobów na tym stanowisku na ok. 220. Na podstawie analizy antropogenicznej stwierdzono, że tamtejsza ludność reprezentowała atlantycki typ rasowy, niskorosły i długowieczny. Zmarły mężczyzna na kilkanaście dni przed zgonem miał wykonany zabieg trepanacji czaszki. Odkrycie prowadziło do wniosku, że w czasie gdy zachodnia Lubelszczyzna znajdowała się w kręgu państwa piastowskiego, u ujścia Bystrej funkcjonowało niepoślednie rangą skupisko osadnicze, a dla wzmocnienia obrony strategicznego miejsca przeprawy i rozwijającej się osady mógł funkcjonować tu warowny gródek. Obiekt w Bochotnicy pierwotnie mógł powstać z fundacji któregoś z książąt małopolskich, aby wraz z okrągłą wieżą w Kazimierzu Dolnym tworzyć system obronny strzegący przeprawy przez Wisłę.