Nie dotykać łupuPolskie tłumaczenie oryginalnego tytułu podawane jest również jako Nie tykać łupu. W nagłówku artykułu przytoczono wersję ze źródła podanego w sekcji "Bibliografia". (fr. Touchez pas au grisbi, wł. Grisbì) – francusko-włoski film gangsterski z 1954 roku w reżyserii Jacques’a Beckera. Ekranizacja powieści Alberta Simonina z 1953 roku pod tym samym tytułem, pierwsza część trylogii filmowej o przygodach gangstera Maxa "Mentora".

Fabuła Stary, rutynowany gangster Max wraz ze swoim kumplem Ritonem dokonują zuchwałej kradzieży 50 kilogramów złota. Niestety Riton chwali się tym wyczynem swojej kobiecie Josy, a ta wygaduje się innemu gangsterowi imieniem Angelo. Angelo postanawia przejąć łup. W tym celu próbuje porwać Maxa, ale stary wyga nie daje się podejść. Angelo bez trudu uprowadza natomiast Ritona, a następnie składa Maxowi propozycję: złoto w zamian za uwolnienie kumpla. Max zgadza się bez wahania. Angelo nie gra jednak fair. W umówionym miejscu, tuż po wymianie, jego ludzie próbują zlikwidować Maxa i Ritona. Doświadczony Max jest jednak przygotowany na taką ewentualność. W strzelaninie ginie Angelo i jego ludzie, jednak ciężko ranny zostaje Riton, a złoto przepada w płonącym samochodzie gangsterów Angelo. Następnego dnia rano, Max jak gdyby nigdy nic spożywa posiłek wraz ze swoją piękną przyjaciółką. Jego stoickiej postawy wobec tego o czym piszą gazety i mówią jego znajomi nie jest w stanie zmącić nawet wiadomość ze szpitala o śmierci Ritona.

Obsada Jean Gabin – Max René Dary – Riton Jeanne Moreau – Josy Dora Doll – Lola Marilyn Bufferd – Betty Paul Œttly – Oscar Delia Scala – Huguette Paul Barge – Eugène Lino Ventura – Angelo Vittorio Sanipoli – Ramon Daniel Cauchy – Fifi Angelo Dessy – Bastien Bouvette – taksówkarz Denise Clair – właścicielka restauracji Michel Jourdanv – Marco Paul Frankeur – Pierrot Gaby Basset – Marinette Lucilla Solivani – Nana Pierre Moncorbier – barman i inni.

O filmie Nie dotykać łupu zaliczany jest do czołowych osiągnięć francuskiego kina gangsterskiego i uważany za jeden z najważniejszych filmów Jacques’a Beckera oraz francuskiej odmiany gatunku noir. Interpretowany jako francuski odpowiednik Asfaltowej dżungli Hustona z 1950, obok Rififi Julesa Dassina był wzorem do naśladownictwa dla francuskich filmów o tematyce gangsterskiej w latach późniejszych. Jak pisze polska krytyk filmowa Alicja Helman, złożyły się na to "niezwykła precyzja roboty filmowej i sposób potraktowania tematu"Helman ...,.

Obraz daleko przewyższał literacki pierwowzór – przeciętną pozycję "czarnej serii". To, co francuski film odróżniało od amerykańskich pierwowzorów, było pytanie czym jest prawo, postawione świetle relacji międzyludzkich, łączących bohaterów: "Wątek przyjaźni gangsterów należy wprawdzie do tradycyjnych, ale Becker wydobył z niego nowe wartości. Bohaterowie są wprawdzie przestępcami z punktu widzenia prawa, ale są prezentowani w sytuacjach, które raczej każą pytać, czym jest prawo, niż kwestionować wewnętrzną prawdę bohaterów". Chociaż początek francuskiego filmu gangsterskiego datuje się na koniec lat 30. (Pépé le Moko z 1937), film Beckera był na swój sposób filmem nowym. W przeciwieństwie do innych francuskich filmów gangsterskich tego okresu nie kopiował wzorców amerykańskich – "rozpoznawalne francuskie postacie w niewątpliwie francuskim wydaniu. Prawdziwie francuski film noir zamiast mdłej kopi Hollywood".

Obraz został entuzjastycznie przyjęty przez krytykę europejską. Otrzymał nominację do Złotego Lwa na MFF w Wenecji w 1954 roku. W 1998 czołowe, francuskie czasopismo o tematyce filmowej Positif uznało go za najlepszy francuski film kryminalny jaki kiedykolwiek powstał. W rankingu popularnego, filmowego serwisu internetowego Rotten Tomatoes film posiada obecnie (2024) najwyższą, stuprocentową, pozytywną ocenę "czerwonych pomidorów".

Film spotkał się również dużym uznaniem ze strony publiczności – we Francji obejrzało go 5 mln. widzów. Tylko w tym kraju przyniósł 4,7 mln. dolarów wpływów. Film miał swoją premierę w Stanach Zjednoczonych w lipcu 1959 (jako Grisbi). Również otrzymał pozytywne recenzje.

Nie dotykać łupu był również udanym powrotem Jeana Gabina do czołówki gwiazd francuskiego kina, po dziesięcioletniej serii występów w nieudanych produkcjach. Aktor otrzymał nagrodę dla najlepszego aktora na MFF w Wenecji w 1954Oficjalna strona MFF w Wenecji. Był to debiut aktorski i początek wielkiej kariery innego francuskiego aktora – Lino Ventury (który wystąpił w nim jeszcze pod własnym nazwiskiem Angelo Borrini).

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Francuskie adaptacje filmowe Kategoria:Francuskie filmy gangsterskie Kategoria:Francuskie filmy z 1954 roku Kategoria:Włoskie filmy z 1954 roku Kategoria:Filmy w reżyserii Jacques’a Beckera