Donald Michael Spoto (wym. []; ur. 28 czerwca 1941 w New Rochelle, zm. 11 lutego 2023 w Køge) – amerykański biograf i teolog. Laureat nagrody im. Edgara Allana Poego za biografię The Dark Side of Genius: The Life of Alfred Hitchcock (1984) w kategorii najlepsza książka krytyczna / biograficzna.

Napisał łącznie 29 książek, w tym biografie osób związanych z przemysłem filmowym i teatrem, m.in. Alana Batesa, Alfreda Hitchcocka, Audrey Hepburn, Elizabeth Taylor, Grace Kelly, Ingrid Bergman, Jamesa Deana, Laurence’a Oliviera, Marilyn Monroe, Marlene Dietrich i Tennessee Williamsa. Był też autorem biografii Windsorów (od epoki wiktoriańskiej do księżnej Diany) oraz hagiografii postaci religijnych – Jezusa, Joanny d’Arc i Franciszka z Asyżu.

Życiorys Młodość i edukacja Donald Michael Spoto urodził się 28 czerwca 1941 w New Rochelle w stanie Nowy Jork. Jego ojciec, Michael, był fotografem komercyjnym lub sprzedawcą. Matka, Anne Spoto (z domu Werden), pracowała w dziale informacji publicznej. Dorastał w New Rochelle, gdzie uczęszczał do Iona Preparatory School. Pod koniec lat 50. XX wieku zagrał w kilku produkcjach Fenimore Players – lokalnej grupy teatralnej, której prezesem przez pewien czas był jego ojciec.

Studiował językoznawstwo na College of the Holy Cross w Worcester w stanie Massachusetts, a następnie na Iona College (obecnie Iona University) w New Rochelle, uzyskując tytuł licencjata. W 1966 uzyskał tytuł magistra na Fordham University, z kolei cztery lata później doktorat ze studiów nad Nowym Testamentem. Jako student, a później profesor religii, wygłaszał liczne wykłady, m.in. o „drażliwych obszarach nauczania religii młodzieży”. W 1973 oraz 1974 pracował w agencji reklamowej, „głównie dlatego, że chciałem dowiedzieć się, jak wygląda prawdziwy świat” – wspominał w 1976.

Kariera naukowa Wykładał teologię, mistycyzm chrześcijański i literaturę biblijną na Fairfield University w Fairfield w stanie Connecticut i na College of New Rochelle, a później filmoznawstwo na nowojorskiej The New School for Social Research (1966–1986). W 1974 prowadził intensywny kurs z języka łacińskiego w CUNY Latin/Greek Institute, będącego częścią City University of New York. W połowie lat 70. prowadził zajęcia na temat Alfreda Hitchcocka w The New School na Manhattanie. Ze względu na ich duże zainteresowanie, nie wszystkim studentom udawało się w nich uczestniczyć. Od 1987 wykładał na Uniwersytecie Południowej Kalifornii (USC). Był też gościnnym wykładowcą w Brytyjskim Instytucie Filmowym (BFI) i National Film Theatre w Londynie (1980–1986).

Pisanie thumb|Twórczość Alfreda Hitchcocka (na zdj. ok. 1972), miała istotny wpływ na pisanie Spoto Wpływ na jego pisanie miała twórczość Hitchcocka, którą poznał w wieku 10 lat, kiedy w RKO Proctor’s Theater w New Rochelle obejrzał film Nieznajomi z pociągu (1951). Jak mówił w 1976: „Ten film mnie kompletnie wykończył. Zniszczył mnie. Uznałem jego obrazy za przytłaczające. A potem odkryłem, że każdy film Hitchcocka, który się pojawił, absolutnie mnie zafascynował”.

Pierwszą napisaną przezeń książką był przewodnik dla kinomanów – The Art of Alfred Hitchcock: 50 Years of His Motion Pictures (1976). Kontrowersje wzbudziła opublikowana w 1983 biografia angielskiego reżysera, The Dark Side of Genius: The Life of Alfred Hitchcock, w której – poza starannie kultywowanym wizerunkiem, jaki Hitchcock starał się wykreować – zagłębił się oraz opisał m.in. surowe traktowanie przez reżysera niektórych aktorów i inne niepochlebne szczegóły. „Donald Spoto nie przedstawił tutaj heroicznego portretu Alfreda Hitchcocka. Zamiast tego jest to obraz mocno represjonowanego, a nawet skrzywionego, wiktoriańskiego dżentelmena” – argumentował recenzujący książkę na łamach „The New York Timesa” Christopher Lehmann-Haupt. Richard Grenier z „The Timesa” przekonywał, że chociaż Spoto darzył szacunkiem twórczość filmowca, to temat charakteru i sposobu pracy Hitchcocka przyćmił jego wysiłek.

Kolejną kontrowersję i rozgłos wywołała biografia Laurence’a Oliviera z 1992, w której napisał, że angielski aktor, będący trzykrotnie żonaty (z Jill Esmond, Vivien Leigh oraz Joan Plowright), miał 10-letni romans z Dannym Kaye (opublikowana w 2005 autoryzowana przez spadkobierców Oliviera biografia Terry’ego Colemana kwestionowała tę historię). Najmłodszy syn Oliviera, Richard, przyznał, że teoria Spoto była „niszcząca”.

Uwagę na siebie zwrócił także biografią Marilyn Monroe z 1993, w której podważał często powtarzane twierdzenia, jakoby aktorka – która zmarła w 1962 – miała romanse zarówno z prezydentem Johnem F. Kennedym, jak i jego bratem, Robertem F. Kennedym, a jej śmierć była w pewnym sensie próbą zatuszowania sprawy. Zdaniem Spoto Monroe łączył krótki romans tylko z Johnem F. Kennedym. Nazwał „przemysł chałupniczy” oskarżeń oraz teorii spiskowych „ponurą cykloramą oszustw i sensacji”, a osoby propagujące takie opowieści – jego zdaniem, kierowały się motywacją finansową. Teoria Spoto zakładała, że aktorka zmarła w wyniku przedawkowania barbituranów podanych przez lewatywę, którą zalecił jej psychiatra.

Śmierć Zmarł 11 lutego 2023 w wieku 81 lat w wyniku krwotoku mózgowego. Został pochowany na cmentarzu Borup Kirkegård w Danii.

Życie prywatne Od lat mieszkał w Borup. Otwarcie przyznawał się do swojego homoseksualizmu. Jego mężem był duński artysta i administrator szkoły Ole Flemming Larsen.

Publikacje Łącznie napisał 29 książek. Był autorem biografii osób związanych z kinematografią, a także postaci religijnych; swoje wykształcenie teologiczne wykorzystał do napisania życia Jezusa Chrystusa oraz hagiografii Joanny d’Arc – Joan: The Mysterious Life of the Heretic Who Became a Saint (2007).

Ocena książek Był znany z przywiązywania dużej wagi naukowej do wybieranych przez siebie tematów. „The Daily Telegraph” napisał, że „jego talent do nawiązywania z nimi [tematami] bliskiej więzi był powszechnie podziwiany”. Autor podkreślił, że domyślnym modus operandi Spoto było „wydobywanie mroczniejszych stron biografii, które badał”, czego przykładem jest biografia Hitchcocka z 1983 czy też książka In Spellbound by Beauty: Alfred Hitchcock and his Leading Ladies (2008), w której opisał toksyczne relacje – niekiedy graniczące z sadyzmem – z aktorkami, m.in. Grace Kelly, Kim Novak i Tippi Hedren.

Pisane przez niego biografie uchodziły za bogate w szczegóły, niekiedy do tego stopnia, że krytycy literaccy zarzucali im nagromadzenie drobiazgów, ale brak osobowości. Frank Rich, główny krytyk teatralny „The New York Timesa”, recenzując The Kindness of Strangers: The Life of Tennessee Williams (1985), napisał, że brakowało mu „pasji – do [Tennessee] Williamsa, do teatru, do języka i opowiadania scen, jakich wymaga literacka biografia”. „Publishers Weekly” nazwał jego biografię Oliviera z 1992 „wspaniałą, poruszającą biografią godną swojego zmiennego tematu”. Michael Coveney, recenzując biografię Alana Batesa z 2007, nazwał Spoto „amerykańskim quasi-akademickim plotkarzem, który napisał pełne zapału, autorytatywne książki”.

Barry Forshaw stwierdził na łamach „The Timesa”, że Spoto jest „jednym z najbardziej przenikliwych biografów, człowiekiem, którego spostrzeżenia na temat poruszanych przez niego zagadnień są zawsze niezwykle ostre jak brzytwa”.

Nagrody i wyróżnienia Rok Nagroda Kategoria Nominacja za Wynik Źródło 1984 Nagroda im. Edgara Allana Poego Najlepsza książka krytyczna / biograficzna The Dark Side of Genius: The Life of Alfred Hitchcock

Tytuły W 2013 Academy of Art University (AAU) z siedzibą w San Francisco w stanie Kalifornia, przyznała mu tytuł doktora honoris causa w uznaniu jego wkładu w literaturę i edukację.

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Amerykańscy bibliści Kategoria:Amerykańscy teolodzy katoliccy Kategoria:Biografowie Kategoria:Doktorzy honoris causa uczelni w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Ludzie urodzeni w New Rochelle Kategoria:Ludzie związani z Køge Kategoria:Ludzie związani z Worcesterem (Massachusetts) Kategoria:Pisarze związani z Londynem Kategoria:Pisarze związani z Nowym Jorkiem Kategoria:Urodzeni w 1941 Kategoria:Zmarli w 2023