Chaetomium globosum G. Winter – gatunek grzybów z rzędu Sordariales.
Systematyka Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum Chaetomium, Chaetomiaceae, Sordariales, Sordariomycetidae, Sordariomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi.
Po raz pierwszy opisał go w 1817 r. Gustav Kunze i nadana przez niego nazwa naukowa jest ważna. Jest neotyp i epityp. Gatunek ma kilkanaście synonimów. Niektóre z nich: Chaetomium rectum Sergeeva 1961 Chaetomium subglobosum Sergeeva 1960
Morfologia Grzyb mikroskopijny. Kolonie na OA w temperaturze 24 °C, osiągają średnicę 5,0–7,5 cm w ciągu 10 dni. Składają się z gęstej warstwy owocników, wskutek czego kolonia ma oliwkowoszarą barwę. Owocniki typu perytecjum, ciemnobrązowe do czarniawych, kuliste do jajowatych, przeważnie o średnicy 150–220(–350) µm, z zewnątrz pokryte ciemnymi włoskami. Włoski są liczne, z przegrodami, nierozgałęzione, giętkie lub nawet zwinięte, pigmentowane, zwężające się i mniej pigmentowane w kierunku czubka, o szorstkich ścianach. Worki maczugowate, 8-zarodnikowe. Askospory brązowe, w kształcie cytryny, 9–11 × 7–8,5 µm, z wierzchołkową porą rostkową. Są to grzyby homotaliczne.
Temperatura optymalna do wytwarzania owocników wynosi 18–20 (–24)°C.
Występowanie i siedlisko Występuje na całym świecie. W Polsce podano wiele jego stanowisk. Wyizolowano go z gleby, próchnicy, resztek roślinnych, liści, korzeni, nasion, owoców. Powoduje miękką zgniliznę drewna iglastego i liściastego, często spotykany jest na papierze, na tapetach, tekstyliach. Jako pleśń występuje także wewnątrz domów na ścianach i przedmiotach po ich zalaniu wodą lub zawilgoceniu.
Chorobotwórczość C. globosum jest grzybem saprotroficznym rozwijającym się na substancjach organicznych, głównie drzewnego pochodzenia, ale jest także grzybem chorobotwórczym. Jest alergenem. Zarówno strzępki, jak i zarodniki C. globosum zawierają antygeny, takie jak Chg45, które powodują u osób uczulonych produkcję przeciwciał IgE i IgG. Może to prowadzić do astmy nieatopowej, zapalenia zatok i chorób układu oddechowego u mieszkańców budynków zawilgoconych, w których rozwija się ten gatunek grzyba. Takim alergicznym atakom można zapobiec, stosując chloran potasu w materiałach budowlanych. C globosum wytwarza takie mykotoksyny jak: emodyny, chryzofanole, chaetoglobosyny A, B, C, D, E i F, a także chetominę i azafilony, chaetovirydyny. Chetomina jest toksyczna dla ssaków, ale także dla bakterii Gram-dodatnich, co pomaga grzybowi w zwalczaniu konkurencyjnych bakterii. Cytochalazyny, chaetoglobosyny A i C, zakłócają podział i ruch komórek w komórkach ssaków. Cytochalazyny wiążą się z aktyną i wpływają na polimeryzację aktyny, chaetoglobosyna A jest wysoce toksyczna dla komórek zwierzęcych, nawet w minimalnych dawkach. Czasami może powodować oportunistyczną ludzką grzybicę paznokci i zakażenia skóry. Gatunek ten odpowiada za niewielki tylko odsetek przypadków grzybicy paznokci.
Zastosowanie Ch. globosum jako endofit żyje w wielu roślinach nie szkodząc im. Jego bezobjawowa kolonizacja wspiera tolerancję roślin na toksyczność metali. Metale ciężkie, takie jak miedź, hamują wzrost roślin i zakłócają procesy metaboliczne, np. fotosyntezę. Kiedy rośliny kukurydzy były traktowane C. globosum, wykazywały mniejsze zahamowanie wzrostu i zwiększały biomasę. Rośliny wykorzystują tego endofitycznego grzyba także do tłumienia patogenów bakteryjnych. Szczepienie roślin jego askosporami zmniejsza objawy chorób bakteryjnych, takie jak więdnięcie, parch jabłoni i pleśnienie owoców i nasion. Wytwarzane przez Ch. globosum chaetovirydyny hamują powstawanie guzów u myszy. Ich cytotoksyczna aktywność niszczy komórki nowotworowe. Mykotoksyny te stanowią potencjalną możliwość opracowania nowych leków przeciwnowotworowych.
Przypisy
Kategoria:Chaetomiaceae Kategoria:Grzyby chorobotwórcze Kategoria:Mykobiota Polski