Koszykarz brodaty, kolcogonek rudobrody (Asthenes vilcabambae) – gatunek małego ptaka z rodziny garncarzowatych (Furnariidae). Występuje w Ameryce Południowej – endemicznie na niewielkim terenie Peru. W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN klasyfikowany jest jako gatunek najmniejszej troski (LC, ).

Systematyka Takson ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisali amerykańscy zoolodzy Charles Vaurie, John S. Weske i John Whittle Terborgh w 1972 roku na łamach „Bulletin of the British Ornithologists' Club”, bazując na serii 12 okazów zebranych w 1967 i 1968 roku w Peru przez Weskego i Terborgha. Autorzy nadali ptakowi nazwę Schizoeaca fuliginosa vilcabambae, uznając go za podgatunek koszykarza białobrodego. Holotyp – dorosły samiec – został odłowiony 22 lipca 1968 roku i zdeponowany w kolekcji Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej (nr 803123). Jako lokalizację typową autorzy podali miejsce o współrzędnych w Cordillera de Vilcabamba, na wysokości 3190 metrów n.p.m., w regionie Cuzco w Peru.

Badania molekularne opublikowane w 2011 roku wykazały, że koszykarz brodaty jest najbliżej spokrewniony z koszykarzem kanionowym Asthenes pudibunda. Przed 2016 rokiem część autorów wyróżniała dwa podgatunki koszykarza brodatego: A. vilcabambae ayacuchensis i A. vilcabambae vilcabambae. W 2016 roku South American Classification Committee (SACC) zaakceptował wyodrębnienie podgatunku Asthenes vilcabambae ayacuchensis z Asthenes vilcabambae do nowego gatunku koszykarz rdzawobrody Asthenes ayacuchensis. Obecnie koszykarz brodaty jest uznawany za gatunek monotypowy.

Etymologia Asthenes: asthenes „nieistotny, mało znaczący”, od negatywnego przedrostka α- a-; σθενος sthenos „siła, moc”. vilcabambae: od miejsca występowania – Cordillera de Vilcabamba w Peru.

Morfologia Mały ptak o ciemnobrązowych tęczówkach. Dziób długi i cienki, od czarniawego do ciemnoszarego. Nogi i stopy ciemnoniebiesko-szare. Górne części ciała są brązowe, kark, grzbiet i pokrywy nadogonowe kasztanowo-brązowe. Głowa brązowawa, z nieco ciemniejszą częścią szczytową. Czoło trochę jaśniejsze, także jaśniejszy szeroki pasek brwiowy, kantarek i okolice uszu ciemniejsze. Ogon długi, silnie stopniowany, sterówki postrzępione ze spiczastymi końcami, bledsze i bardziej rude niż grzbiet. Na brodzie jasnoochrowa lub płowa plama. Gardło jasnoszaro-brązowe, pierś nieco bardziej szarawa. Brzuch szary, z piórami o jaśniejszych obrzeżach dających efekt łusek, boki brązowawe. Długość ciała 18–20 cm, masa 18,5–22 g. Nie występuje dymorfizm płciowy. Młode osobniki nie zostały opisane.

Wymiary szczegółowe: +Długość skrzydła (mm)64–67Długość ogona (mm)95–106Długość dzioba (mm)16,5–18

Zasięg występowania Koszykarz brodaty występuje na bardzo niewielkim obszarze peruwiańskich Andów, w północnej i środkowej części Cordillera de Vilcabamba na wschód od Apurímac, od południa regionu Junin do zachodniej części regionu Cuzco. Jego obecność stwierdzono w ostoi ptaków IBA Cordillera Vilcabamba (PE086). Zasięg występowania (EOO, Extent of Occurrence) według szacunków organizacji BirdLife International obejmuje około 13,9 tys. km². Występuje zazwyczaj w zakresie wysokości od 2800 do 3830 m n.p.m.

Ekologia i zachowanie Jego głównym habitatem są suche i półwilgotne górskie zarośla i podszyt lasów karłowatych i lasów PolylepisLasy Polylepis to formacje leśne, których górna granica występowania przewyższa 5000 m n.p.m., znacznie powyżej naturalnego poziomu występowania innych lasów. Składają się głównie z drzew rodzaju Polylepis, krzewów i traw. Drzewa Polylepis są sękate, mają zazwyczaj niewielką wysokość (chociaż pewne gatunki osiągają wysokość przekraczającą 10 m) i charakteryzują się szorstką i grubą wielowarstwową korą. Tworzą zarówno gęste skupiska, jak i niewielkie kępy drzew.. Rzadziej spotykany jest na trawiastych obszarach paramo. Wydaje się, że preferuje obszary z gęstym bambusem z rodzaju Chusquea oraz obszary z mieszaniną traw i paproci. Nie ma wiele informacji o diecie i sposobie żerowania. Dieta składa się prawdopodobnie głównie z owadów. Długość pokolenia jest określona na 2,92 roku.

Rozmnażanie Brak informacji o rozmnażaniu i gniazdowaniu tego gatunku.

Status zagrożenia W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN koszykarz brodaty jest uznawany za gatunek najmniejszej troski (LC, ). Wielkości populacji nie oszacowano, a gatunek ten opisywany jest jako dosyć pospolity. Ze względu na minimalną utratę pokrywy leśnej w obrębie zasięgu występowania gatunku BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako stabilny.

Uwagi

Przypisy

Systematyka i nazewnictwo polskie za:

Linki zewnętrzne

Kategoria:Garncarzowate Kategoria:Ptaki Ameryki Południowej Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1972 roku Kategoria:Fauna endemiczna Peru