Muzeum Narodowe w Kabulu (, ) – muzeum położone w południowo-zachodniej części Kabulu, założone w 1919 roku. Muzeum gromadzi eksponaty pochodzące z różnych epok historycznych, związane głównie z historią afgańskich ziem (najstarsze z nich pochodzą sprzed ponad 50 tys. lat).

Początkowo mieściło się w rezydencji emira Amanullaha Chana, a w następnych latach było niejednokrotnie przenoszone. Pod koniec XX wieku większość zbiorów została zniszczona bądź skradziona z powodu toczących się wówczas działań wojennych, a budynek muzeum został odbudowany po upadku pierwszych rządów talibów. W następnych latach odzyskano część skradzionych eksponatów.

Historia 1919–1979 mały|Wnętrze muzeum (2006) Muzeum rozpoczęło swoją działalność w 1919 roku jako Gabinet Osobliwości, który znajdował się w – rezydencji władcy Amanullaha Chana. Początkowo na kolekcję składały się m.in. miniatury, broń i dzieła sztuki posiadane przez poprzednich afgańskich władców. W 1922 roku z inicjatywy () rozpoczęto wykopaliska archeologiczne w całym kraju, co skutkowało systematycznym wzrostem liczby eksponowanych przedmiotów oraz dwukrotnym przeniesieniem zbiorów. Po raz pierwszy dokonano tego w 1924 roku, kiedy to zbiory trafiły do małego budynku znajdującego się w obrębie pałacu Arg, natomiast w 1931 roku przedmioty przeniesiono ponownie, tym razem do znajdującego się w osiedlu (6. dystrykt Kabulu) budynku pełniącego wcześniej funkcję urzędu miejskiego. Zawierał on parter, piętro, piwnicę i dwa skrzydła. Na parterze znajdowały się biblioteka, biura, laboratoria oraz warsztat stolarski, natomiast na piętrze mieściło się dziewięć sal wystawowych. W latach 70. XX wieku otwarto dwie nowe sale na końcach skrzydeł budynku, gdzie w jednej z nich eksponowano przedmioty odnalezione na terenie starożytnego Ajchanom, natomiast druga służyła do wystaw tymczasowych. W 1973 roku zlecono jednemu z duńskich architektów opracowanie planu nowego muzeum, do którego zrealizowania ostatecznie nie doszło z powodu ówczesnej sytuacji politycznej, tj. obalenia monarchii. mały|Wnętrze muzeum (2006)

1979–2001 mały|Wnętrze muzeum (2008) W 1979 roku w muzeum mieściło się około 100 tys. eksponatów. Do muzeum trafiło 22 tys. złotych przedmiotów z Królestwa Greko-Baktryjskiego odkrytych przez afgańskich i radzieckich archeologów. Z powodu radzieckiej interwencji w Afganistanie nigdy nie zostały wystawione. Ze względu na działania wojenne budynek został przejęty przez , więc wszystkie eksponaty przewieziono do domu brata Mohammada Dauda Chana. Po półtora roku ekspozycja wróciła do poprzedniego budynku. mały|Wejście do muzeum (2013) W związku z obawami władz o bezpieczeństwo eksponatów jesienią 1989 roku muzeum zostało zamknięte; większość z dóbr została schowana w skarbcu Banku Afganistanu (tak się stało z przedmiotami z czasów baktryjskich) oraz w siedzibie . W 1993 roku w ramach działań wojennych został uszkodzony dach budynku oraz piętro – wśród utraconych dóbr znalazło się między innymi malowidło datowane na IV lub V wiek. Na początku 1994 roku w ramach Programu Narodów Zjednoczonych ds. Osiedli Ludzkich zabezpieczono piętro, zamurowano okna oraz zainstalowano stalowe drzwi, jednak te działania nie rozwiązały problemu grabieży. W tym samym roku pracownicy paryskiego Musée Guimet skorzystali z grantu UNESCO, w ramach którego pomagali personelowi Muzeum Narodowego w inwentaryzacji zachowanych eksponatów. Zostały one schowane w opuszczonym hotelu położonym w centrum Kabulu, który posłużył także jako miejsce zakwaterowania dla 71 pracowników kabulskiego muzeum. Do połowy lat 90. XX wieku zniszczeniu lub kradzieży uległo aż 70% zbiorów muzeum.

Po dojściu talibów do władzy zamknięto teren hotelu oraz zakazano pracownikom muzeum wstępu do ich miejsca pracy, ci jednak kontynuowali inwentaryzację w latach 1997–2000, która była wspierana przez wiceministra informacji i kultury. Schowane w hotelu przedmioty przetransportowano do budynku tegoż ministerstwa, ponadto przeprowadzono renowację budynku muzeum. W czerwcu 2000 roku afgański przywódca Mohammad Omar wydał dekret, na mocy którego wszystkie dobra kulturowe i historyczne znajdujące się na terenie Afganistanu podlegają ochronie, dwa miesiące później oficjalnie otwarto jedno pomieszczenie w budynku muzeum, gdzie ekspozycja była dostępna jedynie przez cztery dni. Jednocześnie w Bazylei założono muzeum na emigracji, którego celem było gromadzenie przedmiotów historycznych i ich potencjalny zwrot do Afganistanu. Pod koniec 2000 roku opracowano wykaz zachowanych eksponatów, który objął 7 tys. pozycji, jednak nie uwzględniono w nim obiektów przechowywanych w muzealnej piwnicy.

26 lutego 2001 roku Omar cofnął swój dekret, co pozwoliło talibom na zdewastowanie prawie 3 tys. eksponatów przedstawiających żywe istoty. Dobra te były uważane przez ówczesne władze afgańskie za profanację islamu. Pracownicy Ministerstwa Informacji i Kultury, którzy wspierali działania na rzecz muzeum, zostali przeniesieni do pracy w innych resortach. Talibom nie udało się uzyskać dostępu do skarbca Banku Afganistanu, którego zawartość wróciła do muzeum w 2003 roku, niedługo po upadku Islamskiego Emiratu Afganistanu. Po zmianie władzy Francuska Delegacja Archeologiczna w Afganistanie wznowiła swoją działalność, a budynek muzeum został odrestaurowany.

Po 2001 Od 2004 roku zbiory Muzeum Narodowego w Kabulu były wystawiane m.in. we Francji, Kanadzie, Niemczech, Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. W marcu 2007 roku do muzeum przekazano kilkaset starożytnych przedmiotów, które wcześniej przechowywano na terenie Szwajcarii. W styczniu 2012 roku zwrócono rzeźbę pochodzącą z II wieku, która podczas radzieckiej interwencji została zrabowana, a następnie znajdowała się na terenie Niemiec. Rzeźba przedstawia osiem osób patrzących w lewą stronę, podało, że pochodzi ona z Gandhary. W lipcu tego samego roku do muzeum wróciły 843 kolejne eksponaty, w tym m.in. pochodzące z I wieku wyroby z kości słoniowej, w zwrocie tychże przedmiotów pomogło Muzeum Brytyjskie – wcześniej dane przedmioty zostały zrabowane w celu przemycenia ich do Wielkiej Brytanii oraz sprzedaży na czarnym rynku. Finalnie dobra zostały przejęte przez brytyjskich celników oraz funkcjonariuszy (jednej z gałęzi Metropolitan Police Service).

W kwietniu 2021 roku amerykańscy urzędnicy przekazali afgańskiej ambasadzie 33 przedmioty pochodzące z okresu II–VIII w., które następnie stały się częścią zbiorów muzeum. W sierpniu 2021 roku liczba eksponatów Muzeum Narodowego wynosiła ponad 80 tys.; działalność tej instytucji została wówczas zawieszona w związku z powrotem talibów do władzy, jednak ponowne otwarcie muzeum miało miejsce w grudniu tego samego roku. W marcu 2023 roku władze wilajetu Baghlan przekazały do muzeum 57 starożytnych monet, a łączna wielkość zbiorów była wówczas szacowana na ponad 50 tysięcy.

Zbiory muzeum

Zbiory muzeum obejmują okres od prehistorii do czasów współczesnych, z naciskiem na kulturę przedislamską (starożytną oraz wczesnośredniowieczną) oraz islamską. Wśród eksponatów znajdują się m.in. naczynia, posągi, dekoracje oraz wyroby z metali. Najstarsze zbiory pochodzą sprzed ponad 50 tys. lat. prehistoryczne: kielichy, puchary i wazy oraz ich fragmenty; pieczęcie wykonane ze steatytu; pozyskany ze stanowiska archeologicznego w otoczak wapienny z wyrzeźbioną ludzką twarzą, uznawany za jedno z najwcześniejszych przedstawień ludzkiej twarzy wykonanej ludzką ręką; terakotowe statuetki przedstawiające ludzi oraz zwierzęta starożytne i wczesnośredniowieczne (przedislamskie): blanki wykonane z wapienia; brązowe i miedziane statuetki; część wyposażenia gimnazjonu w Ajchanom (m.in. fragmenty zegara słonecznego); emblematy wykonane z gipsu, nawiązujące do mitologii greckiej; fragmenty glinianych rzeźb przedstawiających ludzi; fragmenty heroonu – założyciela Ajchanom; fragmenty pałacu w Ajchanom (m.in. antefiksy oraz dekoracje); fragmenty posągów z okresu Kuszanów; fragmenty wapiennych fryzów mogących służyć do wystroju greckich świątyń; gargulce wykonane z wapienia; meble oraz statuetki z kości słoniowej; monety datowane na okres od IV w. p.n.e. do III w. n.e.; szkatułki i pokrywki wykonane z łupku; szklane naczynia (m.in. misy oraz dzbany) i ich fragmenty; wyposażenie głównie hinduskich i buddyjskich świątyń, w tym posągi Buddy; wyroby z brązu (m.in. statuetki oraz dekoracje); wyroby z ceramiki, kamieni oraz metali (m.in. wazy oraz dzbany); wyroby z laki (m.in. misy) i ich fragmenty islamskie: dekoracje ścienne z pałacu sułtana ; fragmenty szklanych butli oraz naczyń; malowidła ścienne pochodzące m.in. z pałaców oraz prywatnych domów; misa z czarnego kamienia z wyrytą inskrypcją zapisaną pismem kufickim; naczynia z ceramiki oraz brązu (m.in. dzbany i misy) i ich fragmenty; wyroby metalowe (m.in. dzbany oraz pokrywy) współczesne: broń biała (tj. topory, sztylety, włócznie); harfa pochodząca z miejscowości ; metalowa biżuteria (m.in. zawieszki do ucha); srebrne puchary; wyroby z drewna (m.in. rzeźby i fotele)

Przypisy

Bibliografia

Kabul Kategoria:Obiekty budowlane w Kabulu