Osanna (pol. Hosanna) – włoski zespół rockowy spod znaku rocka progresywnego, powstały na początku 1971 roku w Neapolu i działający (z jedną przerwą) do 1979 roku. Należy on do ścisłej czołówki, przedstawicieli tego gatunku na włoskiej scenie muzycznej i jest jedną z najbardziej oryginalnych i innowacyjnych formacji w historii muzyki rozrywkowej, która łączyła i nadal łączy prog-rockowe brzmienie z wpływami śródziemnomorskimi oraz jest zaliczana do czołowych przedstawicieli włoskiej kontrkultury, ery lat 70.. Zespół został reaktywowany w 1999 roku.
Historia Faza eksperymentalna (1969–1970) Lino Vairetti założył swój pierwszy zespół z gitarzystą Danilo Rusticim pod koniec lat 60.. Wokalista odszedł z zespołu Volti di Pietra, zaś gitarzysta z Le Mille e una Notte. Obydwaj zaczęli eksperymentować, tworząc nowe piosenki w domu matki Vairettirgo, z udziałem perkusisty Massimo Guarino (eks-Volti di Pietra). Ich pierwszą wspólną kompozycją był utwór Mirror Train, łączący rocka z dźwiękami eksperymentalnymi. Na gitarze basowej grał wtedy najmłodszy w zespole Lello Brandi. Po wydaniu debiutanckiej płyty King Crimson pt. In the Court of the Crimson King – nastąpiła eksplozja brytyjskiej muzyki progresywnej, która w niedługim czasie dotarła również do Włoch. I właśnie w tym rozwojowym i pionierskim zarazem dla rocka okresie, oprócz Led Zeppelin i Deep Purple, muzycy zachłysnęli się tą nową formą muzycznej ekspresji i zaczęli słuchać angielskich grup progresywnych (wówczas szufladkowanych pod szyldem „pop”), takich jak King Crimson właśnie – a także Jethro Tull czy Genesis. A następnie zapragnęli odcisnąć swój ślad w tym progresywnym nurcie, lecz nie mieli pieniędzy na zakup syntezatora, więc Rustici, używając opakowania po brandy „Stock '84”, zbudował prosty syntezator i przerabiał go, dodając innowacyjne efekty elektroniczne, własnego pomysłu.
Włoska scena progresywna lat 70. nie była sceną pozbawioną osobowości i epigonem anglojęzycznych mistrzów w skolonializowanym kraju. Wręcz przeciwnie - była bardzo różnorodna – i tam narodziło się wiele znaczących dla historii włoskiej muzyki rozrywkowej, grup – zarówno z północy, jak i z południa Włoch, przy zauważalnych różnicach dotyczących indywidualnych cech kulturowych, charakterystycznych dla danego regionu. Neapolitaańska scena rockowa, kipiała kreatywnością, więc była bogata w odniesienia śródziemnomorskie, dała życie innowacyjnemu i oryginalnemu sposobowi rozumienia rocka progresywnego. W tym kontekście stworzona przez większość ww. muzyków, formacja Osanna – stanowi główne odniesienie, a także jest jedną z kluczowych formacji na włoskiej scenie progresywnej.
Okres pierwszy (1971–1975) Pod koniec 1970 roku w małym undergroundowym klubie w Vomero, Elio D’Anna (eks-Showman; flet, saksofon) spotkał muzyków grupy Città Frontale w składzie: Lino Vairetti (śpiew, gitara akustyczna, instrumenty klawiszowe; (ówczesny student Akademii Sztuk Pięknych w Neapolu)), gitara akustyczna), Danilo Rustici (gitara), Gianni Leone (instrumenty klawiszowe), Lello Brandi (gitara basowa) i Massimo Guarino (perkusja). Di'Anna chciał założyć własny zespół i zjawił się tam, aby wysłuchać jednego z ich koncertów, będąc pod wrażeniem zarówno brzmienia formacji i oryginalności ich piosenek, będących dziełem wyłącznie przez Vairettiego i Rusticiego. Zaś grupa Città Frontale, potrzebowała nowego muzyka w miejsce Gianniego Leone, który rozpoczynał współpracę z Balletto di Bronzo. Rozpoczęły się pierwsze próby podczas których formacja wypracowywała nowe, bardzo surowe, dynamiczne i wybuchowe brzmienie.
Po kilku miesiącach okazało się, iż zespół ma na tyle wystarczającą ilość materiału, że byłby w stanie nagrać co najmniej trzy longplaye. Formacja była jednym z pierwszych włoskich zespołów rockowych, którego muzycy podczas występów mieli makijaż na twarzach i występowali w specjalnie przygotowanych do tego celu kostiumach. Ich występom towarzyszyły także choreografie bazujące na śródziemnomorskiej tradycji teatralnej, nawiązujące do commedia dell’arte (efekt współpracy zespołu z grupami teatralnymi). Początkowo zespół poruszał się jeszcze pośród wpływów beatu z lat 60. i brytyjskiej psychodeli, ale dość szybko – podstawą brzmienia formacji w pierwszych latach działalności był ciężki rock gitarowy, często w połączeniu z partiami solowymi flecisty.
W prasie muzycznej napisano, że: Osanna „umiała umiejętnie i inteligentnie połączyć klimat mrocznego anglosaskiego rocka ze słoneczną, popularną tradycją południowych Włoch”, czego na początku lat 70., włoska publiczność nie mogła sobie wyobrazić, ponieważ pomysł muzyków Osanny na prezentację artystyczną i muzyczną był absolutnie pionierski. W ich utworach z tego okresu można też usłyszeć kosmiczne, jakby bliskie stylu Pink Floyd – partie instrumentalne i ciche interludia, wykonane gitarze akustycznej i flecie, a także wiele zmian tempa i nastroju Dotychczasowa nazwa Città Frontale, którą Lino Vairetti byłby skłonny zachować, została uznana przez Elio D'Annę za zbyt intelektualną. Spotkanie w domu Vairettiego zaowocowało tym, że Massimo Guarino wziął słownik i na chybił trafił otwierając strony, wyszukiwał odpowiedniej nazwy dla nowego zespołu.
Żadna z nich nie wydawała się odpowiednia, aż po około dwóch godzinach pojawia się nazwa na którą przystali wszyscy członkowie grupy. Wówczas to muzycy zgodnie przyjęli też nazwę „Osanna”, choć pierwszy koncert nowej grupy miał miejsce w lutym 1971 roku w neapolitańskim klubie Spry Pan i na plakatach widniał jeszcze napis: „Elio D'Anna + Città Frontale = Osanna”. Następnie supportowali Arthura Browna... D'Anna przekonał należącą do słynnego neapolitańskiego wydawcy Bideriego, wytwórnię płytową ABC Record i w ten oto sposób w jego studiach nagraniowych w Neapolu została nagrana pierwsza wersja debiutu pt. L'Uomo, lecz promotor ten, nie zrobił żadnego ruchu w kierunku wydania albumu – w obawie, że muzyka zawarta na krążku jest zbyt trudna dla przeciętnego odbiorcy i produktu nie uda się sprzedać.
7 maja 1971 roku Osanna zadebiutowała udanym występem na Festival Pop di Caracalla, gdzie została dostrzeżona przez menadżera Pino Tuccimei, który w czerwcu tegoż roku doprowadził do występu Osanny na Festival d'Avanguardia e Nuove Tendenze w Viareggio, gdzie grupa otrzymałą I nagrodę ex aequo z zespołem Premiata Forneria Marconi i Mią Martini. Oprócz nich wystąpiła tam także progresywna, włoska ekstraklasa, czyli formacje, takie jak: PFM, The Trip, I Delirium i Il Rovescio della Medaglia. Pojawiło się tam też wielu przedstawicieli wytwórni płytowych, i w efekcie grupa podpisała korzystny kontrakt z wytwórnią Fonit Cetra, by ostatecznie ukazał się debiutancki album Osanny L'uomo (pol. Człowiek), który został nagrany ponownie w Mediolanie i miał swą premierę 10 sierpnia 1971 roku.
Jest to wyrafinowany album koncepcyjny, którego motywem przewodnim jest egzystencjalizm, który stanowi wspólny wątek łączący poszczególne wątki i utwory w jedną całość. Różnorodność i świeżość kompozytorska – stanowi o autentycznym bogactwie twórczości muzyków Osanny, gdzie folkowy, neapolitański nastrój przefiltrowany jest przez różnorodne muzyczne wpływy, jakie na muzyków wywierali popularni wówczas, rockowi wykonawcy angielscy i amerykańscy, co tylko wzbogaca całość, ponieważ muzycy Osanny nawet przed jej powstaniem, grając w innych zespołach, nie naśladowali ich.
Muzykę zawartą na krążku można uznać, wraz z debiutem zespołu The Trip z 1970 roku, za łącznik pomiędzy tym, co się działo wcześniej na włoskiej scenie muzycznej, tzn. pomiędzy psychodelicznym popem z elementami bluesa – znacznie mniej lizergicznym, niż muzyka The Trip – i zdecydowanie bardziej porównywalna do początków progresywnego pojmowania, wykonywanej tu muzyki.
Album, z tekstami w języku włoskim i angielskim, ma intelektualną i muzyczną głębię. Jest to dzieło szczególne także pod względem graficznym, którego okładka składa się z trzech części, tworzące plakat w kształcie wykrzyknika. Na wewnętrznych klapkach znajdują się notatki wprowadzające dwóch uznanych autorów, tj. Renzo Arbore i Fabrizio Zampa. Album okazał się sukcesem, zdobywając „Włoską Nagrodę Krytyków Płytowych”, a Osanna została zauważona przez publiczność na kolejnych koncertach.
Nagrany w 1972 roku drugi album pt. Preludio Tema Variazioni Canzona (pol. Preludium wariacji tematycznych canzona), znany również jako Milano calibro 9 – od nazwy filmu do którego powstała ścieżka dźwiękowa, która jest efektem współpracy zespołu z kompozytorem Luisem Bacalovem (krążek zawiera kilka kompozycji Osanny, połączonymi z jego orkiestrowymi tematami). Był to pomysł połączenia muzyki klasycznej, a szczególnie tej barokowej z rockiem progresywnym, które przenikają się tutaj w niemal naturalny sposób. Preludio i Tema to dwa kluczowe momenty albumu, gdzie barok w stylu Antonia Vivaldiego przeplata się z muzyką zespołu – z niespotykaną na co dzień naturalnością.
Przede wszystkim jednak rok 1972, był czasem intensywnej działalności koncertowej Osanny, która występuje m.in. na imprezie Controcanzonissima, organizowanej przez tygodnik Ciao 2001 w Piper Clubie; na Festival Pop di Villa Pamphili oraz 2. Festival di Musica d'Avanguardia e di Nuove Tendenze (II Festiwalu Muzyki Awangardowej i Nowych Tendencji) w Foro Italico. Osanna zaprezentowała swój muzyczno-teatralny spektakl – również podczas trasy koncertowej z Genesis.
W 1973 roku ukazał się trzeci album Palepoli, który generalnie jest uważany za najważniejsze dzieło formacji i jedna z najlepszych włoskich płyt progresywnych. Palepoli to opis miasta idealnego (kontrastującego z zimnym, nowoczesnym Neapolem – oderwanym od tego wszystkiego i zamkniętym w swoim metropolitalnym egoizmie) w którym człowiek może być w pełni szczęśliwy, bo nadal jest człowiekiem i ma tutaj przestrzeń dla swojego człowieczeństwa. Gdzie jego cnót nie przelicza się jeszcze na pieniądze, bo nie przekształcił się on jeszcze w zwykłego konsumenta. Miejsce, w którym nie nastąpiła jeszcze opisana przez Pasoliniego mutacja antropologiczna.
Dlatego progresywna muzyka Osanny, ilustruje spojrzenie ludzkości spojrzenie głęboko w przeszłość. Jest to mieszanka starożytnych i nowoczesnych rejestrów muzycznych (utwór rozpoczynający Palepoli, tj. Oro caldo – łączy typowy dla zespołu styl z ludowymi pieśniami z jego rodzinnego miasta Neapolu – na płycie pojawiają się też m.in. swobodne jazzowe improwizacje i bluesowe nuty), które w innych kontekstach były futurystycznym impulsem i próbą przekroczenia granic swojej współczesności. Tutaj staje się ono nostalgicznym i pełnym rezygnacji wspomnieniem epoki, której już nie ma, a może nigdy nie było.
Progresywna formuła muzyczna, zawarta na trzecim albumie Osanny – to dwie długie suity Hot Gold i Breathless Animal – z krótką przerwą w postaci City Room. 18-minutowy Hot Gold, niczym kalejdoskop – charakteryzuje się nieustanna zmianą nastrojów, stylów i rytmów. Zaś w 21-minutowym Breathless Animal opisane jest zwierzę jako pozbawione tchu, które obrazuje przeciwieństwo mieszkańca wyimaginowanego miasta Palepoli, ponieważ jest to człowiek zintegrowany ze społeczeństwem konsumpcyjnym, którego jedynym interesem jest jego własny zysk.
Muzycznie rzecz ujmując – jest to złożony collage jazz-rocka, nieoczekiwanych przebłysków elektronicznego eksperymentatorstwa, poetyckich momentów akustycznych, czy energetycznych momentów, oscylujących, między bluesem a hard-rockiem – w którym recenzent Valerio D'Onofrio zauważa nieco wyraźniejszy wpływ wczesnego King Crimson. Powstał również musical o tym samym tytule z udziałem Osanny i towarzyszących zespołowi mimów, tancerzy i aktorów. Tournée po włoskich teatrach zakończyło się sukcesem, Była to pierwsza i ostatnia zarazem, wystawiana tam rock-opera.